МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
202
https://universalpublishings.com
PERRANAT IONI (REO₄⁻) HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT.
D.D.Sherbutayeva
X.M.Azizova
Annotatsiya.
Ushbu maqolada perranat ioni (ReO₄⁻)ning tuzilishi, kimyoviy va
fizik xossalari, sanoat hamda ilmiy amaliyotdagi o‘rni yoritilgan. Perranat ionining
tetraedrik fazoviy strukturasi, dπ–pπ gibrid orbital bog‘lanishlari va oksidlovchi
xususiyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, uning tibbiyotdagi radionuklid terapiya
yo‘nalishlaridagi qo‘llanilishi, ekologik xavfsizligi va ehtiyot choralariga ham alohida
e’tibor qaratilgan. Maqola perranat ionining zamonaviy kimyo va texnologiyalar uchun
ahamiyatini ilmiy asosda yoritib beradi.
Kalit so‘zlar.
Perranat ioni, ReO₄⁻, rhenium, tetraedrik tuzilish, oksidlanish
darajasi, dπ–pπ bog‘lanish, katalizator, radioaktiv izotop, ekologik xavfsizlik,
kimyoviy barqarorlik.
Perranat ioni (ReO₄⁻) - bu rhenium elementining eng yuqori oksidlanish
darajasidagi shakli bo‘lib, to‘rt dona kislorod atomi bilan bog‘langan markaziy Re
atomi mavjud. Ushbu ion o‘zining kuchli oksidlovchi xususiyatlari, yuqori kimyoviy
faolligi va noyob barqarorligi bilan kimyo fanida alohida ahamiyatga ega.
Perranat ionining kimyoviy formulasi ReO₄⁻ bo‘lib, uning tarkibida Re elementi
+7 oksidlanish darajasida bo‘ladi. To‘rt kislorod atomi bilan hosil bo‘lgan tetraedrik
tuzilma ushbu ionning barqarorligini ta’minlaydi. Har bir Re-O bog‘i taxminan 1.70
angstrom (Å) bo‘lib, ularning orasidagi burchaklar ~109.5° atrofida. Bu fazoviy
konfiguratsiya molekulaga yuqori simmetriya baxsh etadi. Bog‘lar dπ–pπ orbital
gibridlanishi orqali hosil bo‘lgan bo‘lib, ular Re atomining d-orbitalari va kislorodning
p-orbitalari o‘rtasidagi kuchli kovalent aloqalardan iborat.
Perranat ionining fizik xossalari ham uning kimyoviy tuzilishiga uyg‘un. U rangsiz
yoki oq kristall moddalarda uchraydi va suvda yaxshi eriydi. Bu iondan hosil bo‘lgan
tuzlar (masalan, NaReO₄ yoki KReO₄) kuchli kristall panjaraga ega bo‘lib, zichligi
yuqori. Perranat ionining eritmalari odatda neytral yoki ozgina ishqoriy muhitga ega
bo‘ladi. Shuningdek, u kuchli oksidlovchi hisoblanib, ko‘plab organik va noorganik
moddalar bilan reaksiyaga kirisha oladi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
203
https://universalpublishings.com
Bu ion kimyoviy texnologiyada keng qo‘llaniladi. Jumladan, neft kimyosi
sohasida oksidlovchi katalizator sifatida, metallarni qoplash texnologiyalarida,
rhenium metali ajratib olishda va nozik sintez jarayonlarida perranat ionlari muhim
ahamiyat kasb etadi. Tibbiy sohada esa perranat ionining radioaktiv izotop shakllari
(¹⁸⁶ReO₄⁻ va ¹⁸⁸ReO₄⁻) saraton kasalligini aniqlash va davolashda qo‘llanilmoqda.
Shuningdek, perranat ionlari ba’zan kompleks birikmalar hosil qilishi mumkin.
Ularning strukturasi murakkab bo‘lib, ayrim metallar bilan birikib, maxsus xossalarga
ega moddalarga aylanadi. Bu holat molekulyar struktura va orbitallarning o‘zaro ta’siri
orqali yuzaga keladi.
Ekologik va xavfsizlik nuqtai nazaridan qaralganda, perranat ionlari bilan
ishlashda ehtiyot choralariga rioya qilish zarur. Ularning yuqori oksidlovchi tabiati
sababli, tirik to‘qimalarga zarar yetkazish ehtimoli mavjud. Shu sababli, bunday
moddalar bilan laboratoriyada ishlaganda maxsus himoya vositalari - qo‘lqop,
ko‘zoynak, ventilyatsiya tizimi va chiqindilarni neytrallash uskunalari bo‘lishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, perranat ioni (ReO₄⁻) - bu o‘zining noyob tuzilishi, kuchli
oksidlovchi xossalari, barqarorligi va ko‘p qirrali amaliy ahamiyati bilan ajralib
turadigan kimyoviy zarracha hisoblanadi. Sanoat, tibbiyot, fan va texnologiya
sohalaridagi keng qo‘llanilishi ushbu ionni zamonaviy kimyo fanining muhim obyekti
sifatida taqdim etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Greenwood, N. N., & Earnshaw, A. (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.).
Butterworth-Heinemann.
2. Cotton, F. A., Wilkinson, G., Murillo, C. A., & Bochmann, M. (1999). Advanced
Inorganic Chemistry (6th ed.). Wiley-Interscience.
3. Miessler, G. L., Fischer, P. J., & Tarr, D. A. (2014). Inorganic Chemistry (5th
ed.). Pearson.
4. Jolly, W. L. (1984). Modern Inorganic Chemistry (2nd ed.). McGraw-Hill.
5. Nash, K. L. (1993). "The Chemistry of Rhenium and Technetium: A Review of
the Structural and Reactivity Features of Their High Oxidation States." Chemical
Reviews, 93(3), 455–489.
6. IAEA (International Atomic Energy Agency). (2009). Production of Long Lived
Parent Radionuclides for Generators: 68Ge, 82Sr, 90Sr and 188W. Vienna.
7. Mamatov E. M., Xamidov B. A. (2009). Umumiy va noorganik kimyo. Toshkent:
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi nashriyoti.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 06, Июнь
204
https://universalpublishings.com
8. Xolmatov M. T., To‘rayev T. X., Rajabov A. R. (2005). Noorganik kimyo (I
qism). Toshkent: O‘zMU nashriyoti.
9. To‘xtayev N. T. (2012). Noorganik kimyodan masalalar va mashqlar. Toshkent:
Fan nashriyoti.
10. Yusupova M. I., Abduazizov M. M. (2018). “VII guruh elementi – Rheniumning
yuqori oksidlanish holatidagi birikmalari haqida.” O‘zbekiston kimyo jurnali, №3, 45–
50-betlar.
