Ta'lim va ta'lim tadqiqotlari

Eski o‘zbek adabiy tilining taraqqiy etishida Alisher Navoiy va uning Lutfiy, Atoyi, Sakkokiy, Yaqiniy, Haydar Xorazmiy singari salaflari qatori, izdoshi Boburning ham o‘rni o‘ta salmoqli. Bobur qalamiga mansub nasr hamda nazmda bitilgan asarlarda XV-XVI yuzyillik o‘zbek adabiy tilining barcha sathlariga xos ashyoviy materiallar o‘z aksini topgani bilan xarakterlanadi. Bobur ijodining cho‘qqisi hisoblanmish “Boburnoma” matnida qo‘llangan so‘z boylik nafaqat ma’no-mazmunan rang-barangligi, balki qadimgi turkiy til (VII-X) va Qoraxoniylar davri ilk eski turkiy til (X-XII)da bor bo‘lgan tub qatlamni o‘z ichiga qamrab olganligi bilan ajralib turadi.
Ajdodlar kundalik turmush tarzida iste’molda bo‘lgan ko‘hna so‘zlarning Bobur tomonidan istifoda etilishini uning Ona tiliga nisbatan cheksiz mehri hamda samimiy hurmatining belgisi sifatda baholamoq darkor. “Boburnoma”da ishlatilgan arxaizmlarning muayyan qismi davrning boshqa manbalarida qayd etilmasligi Bobur fenomenining buyukligidan dalolat beradi.

Ushbu maqolada O‘zbek Milliy Akademik drama teatrining 110 yillik mavsumiga bag‘ishlanib sahnalashtirilgan, iste’dodli o‘zbek aktrisasi Ma’suma Qoriyevaning hayoti haqida so‘zlovchi “Birinchi qaldirg‘och” dramasining ayrim muhim taraflari yoritilgan.
Shu bilan birga spektaklni sahnalashtiruvchi bosh rejissyor hamda unda bosh rollarni ijro etgan aktyorlarning rejissyorlik va aktyorlik san’atidagi innovatsion yondashuvlari haqida fikrlar yuritilgan.

Ushbu maqolada, bino va inshootlar xavfsizligi, mamuriy binolarning tuzilishi va ularga qo‘yilgan xavfsizlik talablari haqida mualliflarning nazariy, ummumlashtiruvchi fikrlari keltirilgan. Maqola mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi yunalishlari talablari, mehnat muhofazasi va xavfsizlik mutaxassislari hamda keng izlanuvchilar uchun muljallangan.

Ushbu maqolada, bino va inshootlar xavfsizligi, mamuriy binolarning tuzilishi va ularga qo‘yilgan xavfsizlik talablari haqida mualliflarning nazariy, ummumlashtiruvchi fikrlari keltirilgan. Maqola mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi yunalishlari talablari, mehnat muhofazasi va xavfsizlik mutaxassislari hamda keng izlanuvchilar uchun muljallangan.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 31.03.2022 yildagi 145-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Ayollar daftari”ni yuritish orqali xotin-qizlar muammolarini tizimli ravishda hal etish va ularni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga asosan, “Ayollar daftari”ga kiritilgan tadbirkorlik va o‘zini o‘zi band qilish faoliyatini boshlamoqchi bo‘lgan xotin-qizlarga asbob-uskuna, mehnat qurollari (tikuvchilik, to‘qimachilik, pazandachilik, soch turmaklash, duradgorlik, chilangarlik, qurilish, qishloq xo‘jaligi (motokultivator, o‘t o‘rish o‘roq mashinasi, payvandlash apparati, o‘simliklarga ishlov berish qurilmasi) va boshqa sohalarda ishlatiladigan mehnat qurollari va apparatlarini xarid qilish uchun 10 million so‘mgacha Aholini tadbirkorlikka jalb qilish jamg‘armasi hisobidan qonunchilikda belgilangan tartibda yoki “Ayollar daftari” jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan “mahalla yettiligi”ning kollegial qarori asosida “Ayollar daftari” jamg‘armasi Vasiylik kengashi qaroriga muvofiq subsidiya ajratiladi.

‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 31.03.2022 yildagi 145-sonli qarori bilan tasdiqlangan “Ayollar daftari”ni yuritish orqali xotin-qizlar muammolarini tizimli ravishda hal etish va ularni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tartibi to‘g‘risidagi Nizomga asosan, “Ayollar daftari”ga kiritilgan tadbirkorlik va o‘zini o‘zi band qilish faoliyatini boshlamoqchi bo‘lgan xotin-qizlarga asbob-uskuna, mehnat qurollari (tikuvchilik, to‘qimachilik, pazandachilik, soch turmaklash, duradgorlik, chilangarlik, qurilish, qishloq xo‘jaligi (motokultivator, o‘t o‘rish o‘roq mashinasi, payvandlash apparati, o‘simliklarga ishlov berish qurilmasi) va boshqa sohalarda ishlatiladigan mehnat qurollari va apparatlarini xarid qilish uchun 10 million so‘mgacha Aholini tadbirkorlikka jalb qilish jamg‘armasi hisobidan qonunchilikda belgilangan tartibda yoki “Ayollar daftari” jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan “mahalla yettiligi”ning kollegial qarori asosida “Ayollar daftari” jamg‘armasi Vasiylik kengashi qaroriga muvofiq subsidiya ajratiladi.

Ushbu maqolada tarixchi olim Luo Xinning O’rta Osiyo xususan O’zbekistonga tashrifi haqida yozilgan asarining izohi va qisqacha ma’lumoti keltirilgan. Asarda tarixiy va ilmiy manbalar asosida qadimdan rivojlanib kelgan millatlararo munosabat, madaniyat va san’at, savdo aloqalarining qay darajada umumlashib ketgani va bir-biriga ta’siri haqida so‘z boradi.

Jadid ziyolilarining “Oyna”, “Sadoyi Turkiston”, “Sadoyi Farg‘ona” kabi nufuzli nashrlaridan “Al-Isloh”(1915-1918) jurnalidagi ilm-ma’rifatga, ta’lim islohiga doir she’riy asarlar va publitsistik maqolalar tadqiq qilingan. Jurnaldagi yosh avlod ta’lim-tarbiyasi, maktab va madrasalarda gi o‘qitish tizimi borasida jadid ziyolilarining bahs munozaralari tahlil qilinib, xolis mulohazalar yuritilgan. Jadidlarning Turkiston xalqi hayotidagi qoloqliklarni, ma’rifatsizlikni isloh qilish g‘oyasi bilin yo‘g‘rilgan publitsistik maqolalari ilk bor birlamchi manba asosida yoritilgan. Ma’rifat targ‘ibi, maktablar islohi masalasi Saidahmad Vasliy, Ziyovuddin qori, Abdulg‘afforxo‘ja, Xolmuhammad, To‘raquli, Mubashshirxon singari ziyolilar asarlari misolida tahlil qilinib, ilmiy-nazariy xulosalar chiqarilgan.

Ushbu maqolada Imom Buxoriyning “Al-Adab al-Mufrad” asarining mazmun mohiyati hamda asardagi ota-ona va farzand o’rtasidagi odob -axloq va tarbiyaviy omillarning bugungi kun psixologik sharoitlarida tutgan o’rni haqidagi tahliliy yondoshuvlar yoritilgan.

Бул мақалада өрт қәўипсизлиги район ҳәкиминиң сол тикарынадғы баянламасы жәнеде өрттиң алдын алыўға қаратылған илажлар ҳаққында сөз етилген.

Бул мақалада өрт қәўипсизлиги бир айлығы ҳәм район аймағындағы жайласқан көп қабатлы ҳәм жеке меншик турақ жай обьектлеринде өрт қәўипсизлигин тәмийинлеў ҳәм айрықша жағдайлардың алдын алыў ҳаққында сөз етилген.

Бул мақалада Өзбекстанның мәденияты ҳәм оның тарийхы ҳаққында сөз етилген.

Мақалада ққ классик шайыры Әжинияз (1824-1878) дөретпелери тилинде табу хәм эвфемизмлер үйренилген.

Мақолада рус ва қорақалпоқ тилларида бир хил таркибли боғланмаган мураккаб гапларнинг айрим назарий масалалари мухокама қилинади

Зеро, “Ўзбекистонни ривожланган мамлакатга айлантиришни мақсадқилиб қўйган эканмиз, бунга фақат жадал ислоҳотлар, илм-маърифат ва инновaция билан эриша оламиз. Бунинг учун, авваламбор, ташаббускор ислоҳотчи бўлиб майдонга чиқадиган, стратегик фикр юритадиган, билимли ва малакали янги авлод кадрларини тарбиялашимиз зарур. Шунинг учун ҳам боғчадан бошлаб олий ўқув юртигача – таълимнинг барча бўғинларини ислоҳ қилишни бошладик.

Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Дунёда хавфсизликни таъминлашда хукукбузарликларнинг олдини олиш муаммоси тобора глобал ва долзарб ахамият касб этиб бормокда. Хусусан, БМТнинг Жиноятчиликнинг олдини олиш ва одил судлов бўйича 12, 13-Конгрессларида ушбу масала миллий, минтакавий ва халқаро миқёсдаги энг долзарб муаммолардан бири эканлиги алохида қайд этилган. Ҳукукбузарликларнинг янги шакллари кўиайиши оқибатида 2016 йилда дунс бўйича озодликдан маҳрум килиш жазосини ўтаётганлар сони 2000 йилга нисбатан 3 млн.тага ошганлиги, яъни 9 млн.дан 11 млн.га кўтарилганлиги, бундан ташқари одам савдоси билан судланганлар сони 2007-2016 йилларда 3427 тадан 9071 тага кўтарилганлиги' ҳақидаги далиллар хукукий таълим-тарбия ва хукукий маданиятни юксалтиришга оид тизимни ислоҳ қилиш, ҳуқуқбузарликлар содир этилиши олдини олишнинг замонавий ва янада самарали мсханизмини ишлаб чиқиш зарурати мавжудлигидан далолат бсради. Шу боне жазо чораларини кучайтириш орқали хукукбузарликларга қарши курашиш эмас, балки хукукбузарликлар содир этилишининг олдини олиш хал қилувчи аҳамиятга эта.
Жаҳонда хукукий тарбиянинг самарадорлиги ва таъсирчанлигини ошириш орқали хукукбузарликларнинг олдини олиш, жамиятда ўрнатилган тартибот ва ҳукуқ нормаларига огишмай риоя киладиган шахени тарбиялаш масалаларининг долзарблиги бу борада чуқур илмий-тадкикот ишлари олиб борилишини тақозо этмокда. Шу жихатдан Караганда, ахолининг хукукий маданиятини юксалтириш, айниқса, ёшларга хукукий таълим-тарбия бсриш орқали уларнинг хукукий онги ва маданиятини ошириш долзарб вазифа ҳисобланади. Давлат хизматчиларининг конун ҳужжатларини тўғри кўллаш амалиётини жадаллаштириш талаб этилади. Ҳукукий тарбияни тартибга солишнинг йўналиш ва истиқболларини тадқиқ этиш муҳим аҳамият касб этади.
Мамлакатимизда хукукий тарбияни яхшилаш борасида норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг кабул килиниши ва уларда фуқароларга хукукий таълим-тарбия бсриш, ёшларнинг ҳукукий таълими ҳамда ҳуқуқшунос кадрлар тайёрлаш тизимини такомиллаштиришга каратилган устувор вазифаларнинг белгилаб олингани ахолининг хукукий онги ва маданияти юксалишига муайян даражада хизмат килмокда. Давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек, «Асосий масала -конунларнинг мазмун-моҳиятини халқимизга ва масъул ижрочиларга ўз вақтида етказиш, уларнинг ижросини тўғри ташкил этиш ҳамда қонун талабларига қатъий амал қилишни таъминлашдан иборатдир»2. Мазкур вазифалар ва бугунги кун талабидан келиб чиқиб, хукукий тарбия тизимини янада такомиллаштириш, хукукий тарбия тизимининг таркоқлиги ва идоравий хусусияти сабабларини ўрганиш, «аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини юксалтириш борасида давлат тузилмаларининг фукаролик жамияти институтлари, оммавий ахборот воситалари билан ўзаро самарали ҳамкорлигини ташкил этиш»3 билан боғлиқ муаммоларни тадқиқ этиш ва унинг илмий счимини топиш долзарб ахамият касб этади.
Узбекистан Рсспубликасининг «Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тўғрисида» (2014), «Ҳуқуқий ахборотни тарқатиш ва ундан фойдаланишни таъминлаш тўғрисида» (2017), «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида» (2017), «Болаларни уларнинг соғлиғига зарар етказувчи ахборотдан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги (2017) қонунлари, Узбекистан Республикаси Олий Мажлисининг 1997 йил 29 августдаги «Жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалтириш миллий дастури тўғрисида» 466-1-сон карори, Узбекистан Рсспубликаси Прсзидснтининг 2017 йил 7 фсвралдаги «Узбекистан Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида» ПФ-4947-сон Фармони, 2017 йил 8 фсвралдаги «Қонун ҳужжатларини таркатиш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-2761-сон, 2018 йил 14 фсвралдаги «Тошкснт шаҳрида жамоат тартибини саклаш, хукукбузарликлар профилактикаси ва жиноятчиликка қарши курашишнинг сифат жихатидан янги тизимини жорий этиш тўғрисида»ги ПҚ-3528-сон Қарорлари ва мавзуга оид бошқа қонун хужжатларида бслгиланган устувор вазифаларнинг амалга оширилишида ушбу диссертация тадқиқоти муайян даражада хизмат қилади.
Тадқиқотнинг мақсади ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш борасида амалга ошириладиган ҳуқуқий тарбиянинг назарий ва ташкилий-ҳуқуқий асосларини такомиллаштиришга оид таклиф ва тавсиялар ишлаб чикишдан иборат.
Тадқиқотнинг илмин янгнлиги қуйидагилардан иборат:
норматив-ҳукукий ҳужжатлар мазмуни ва моҳиятини фуқароларга телекўрсатув ва радиоэшиттиришлар ҳамда ижтимоий рекламалар, видеолавҳа ва инфографикалар каби инновацион усуллар оркали етказиш ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш самарадорлигини оширишнинг муҳим омили эканлиги асосланган;
норматив-ҳукукий ҳужжатлар, уларга оид расмий шархлар ва уларни қўллаш тартиби тўғрисидаги тушунтиришларнинг матнлари каби ҳуқуқий ахборот фондларини шакллантириш ҳамда уларни сунъий тўсикларсиз эркин олиш ва фойдаланишда очиқликни таъминлаш лозимлиги асосланган;
барча турдаги оммавий ахборот воситаларида аҳолининг хукукий онги ва хуқуқий маданиятини юксалтиришга, жамиятда ҳуқуқбузарликларнинг ҳар қандай кўринишига нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга қаратилган ахборотларнинг сритилиши лозимлиги асослаб бсрилган;
коррупцияга қарши курашиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солиш мақсадида таълим муассасаларида хукукий таълим-тарбияга, мутахассисларни касбий тайёрлашнинг сифатини оширишга каратилган махсус курсларни жорий этиш максадга мувофиқлиги асослантирилган.
Хулоса
Ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишда ҳуқуқий тарбиянинг роли мавзусидаги диссертация бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижасида қуйидаги назарий ва илмий-амалий аҳамиятга эга бўлган хулосаларга келинди:
I. Юридик фан ва ҳуқуқ назариясининг концептуал асосларини ривожлантиришга нўналтирилган таклифлар
1. Ҳуқуқий тарбиянинг қуйидагича муаллифлик таърифи таклиф этилади: «Ҳуқукий тарбия - давлат тузилмалари, таълим муассасалари, фуқаролик жамияти институтлари ҳамда оммавий ахборот воситалари томонидан, жамиятда ва унинг ҳар бир аъзосида ҳуқуқий онг ва хукукий маданиятни юксалтириш, қонун ва хукукий тартиботга ҳурмат билан қарашни шакллантириш мақсадида шахс онги ва хулк-атворига мунтазам таъсир ўтказиб боришга каратилган фаолият».
2. Ҳуқуқий тарбия механизмига, мазкур жараённи рўёбга чиқарувчи ташкилотчилар, уни ташкил этишнинг шакллари ва аник воситалари ҳамда хукукий-тарбиявий ишларнинг методлари ва йўллари киради.
3. Ҳуқуқий тарбия куйидагилар орқали амалга оширилади:
хукукий ахборот билан таъминлаш;
хукукий таълим бсриш;
шахсни давлат органлари фаолиятига жалб этиш оркали унинг хукукий билимларини амалиётда қўллаш.
4. Ҳуқуқий тарбия мстодига куйидагича муаллифлик тушунчаси таклиф этилади: «Ҳукукий тарбия мстоди - хукукий тарбия объсктлари хусусиятларидан кслиб чиқиб, унда хукукий тарбияни амалга ошириш усуллари йигиндиси».
5. Таълим сифати назариянинг амалиёт билан бирга кўшиб олиб борилиши орқали янада мукаммаллашади. Шундан кслиб чиқиб, таълим муассасаларида давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари ҳамда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходимларининг аниқ белгиланган дастурлар асосида ўкув машғулотлари олиб боришларини йўлга қўйиш лозим.
6. Вояга етмаганлар ўртасида хукукий тарбиявий фаолиятни янада кучайтириш мақсадида:
таълим муассасаларининг барча босчиқларида хукукий ахборот кунларини ташкил этиш;
малакали хукукшунос олим ва мутахассислар иштирокида хукукий билимларни тарғиб этишни аниқ мақсадли тарзда йўлга кўйиш лозим.
7. Узбекистан Рсспубликасининг «Жамиятда хукукий маданиятни юксалтириш миллий дастури»ни куйидаги устувор жихатларни инобатга олган холда янада такомиллаштириш талаб этилади:
биринчидан, мамлакатда юксак хукукий маданиятни шакллантириш бўйича давлат сиёсатининг энг асосий ва устувор йўналишларини аник бслгилаб олиш;
иккинчидан, ҳуқуқий маданиятни миллий ва умуминсоний кадриятлар устуворлиги асосида юксалтиришга алоҳида эътибор бсриш;
учинчидан, ҳукукий онг ва маданиятни юксалтириш ишида оммавий ахборот воситаларининг ўрнини алоҳида кўрсатиб бсриш ҳамда ОАВ мутахассисларининг ихтисослашуви, яъни ҳукуқий журналистиканинг тарақкиётини бслгилаб бсрувчи катьий талабларни жорий этиш;
тўртинчидан, бугунги кунга қадар кабул қилинган ва амалиётда қўлланиб келинастган норматив-ҳуқуқий хужжатлар талабларининг бажарилиши натижаларини ўрганиш юзасидан мониторинг тизимини жорий этиш.
8. Ҳукуқий тарбияни амалга оширишда хукукий таълим долзарб ахамият касб этишидан кслиб чиқиб:
ноюридик олий таълим муассасаларининг намунавий ва ишчи ўқув дастурларига ҳуқуқнинг тегишли соҳалари бўйича махсус курслар жорий этиш;
ноюридик олий таълим муассасаларининг ўкув дастурларида «Истсъмолчи хукуки», «Муаллифлик хукуки», «Ахборот хукуки», «Ер хукуки», «Тог-кон хукуки», «Сув хукуки», «Экология хукуки», «Патент хукуки», «Бизнес ва тадбиркорлик ҳукуқи», «Фармацевтика қонунчилиги» каби хукукнинг соҳавий тармокларини акс эттириш лозим.
9. Ёшлар хукукий тарбиясининг олиб борилиш йўналишлари юзасидан таклифлар:
1) мактабгача таълим муассасаларида хукукий таълим ва тарбия тизимини самарали ташкил этиш ва амалга ошириш;
2) умумий ўрта ва ўрта махсус касб-хунар таълими муассасаларида хукукий таълим тизимини қайта ишлаб чиқиш ва такомиллаштириш;
3) олий таълим муассасаларида табақалаштирилган хукукий таълимни жорий этиш;
4) малака ошириш ва кайта тайсрлаш тизими муассасаларида хукукий таълим тизимини такомиллаштириш;
5) мактабдан ташқари таълимда хукукий таълим масалаларига жиддий эътибор каратиш.
10. Ҳукукий тарбияни ташкил этишнинг замонавий усулларини татбик қилишда хукукий тарбия субъектлари эътибор каратиши лозим бўлган жиҳатлар:
биринчидан, ҳуқуқий тарбияда янги усул ҳамда воситаларни кўллаш бугунги кунга қадар шаклланган ва жамият ҳаётида синовдан ўтган усул ва воситалардан тўлалигича воз кечиш эвазига амалга оширилмаслиги;
иккинчидан, хукукий тарбияни ташкил этишнинг замонавий усулларини ишлаб чиқиш ва қўллашда ривожланган давлатлар эришган ижобий ютукларнинг инобатга олиниши;
учинчидан, ҳукукий тарбиянинг замонавий усулларини ишлаб чикиш ва қўллаш хамда замонавий тарбия усулларини яратиш юзасидан чора-тадбирлар, дастур ва бошқа мсханизмларга дойр таклифларни тайёрлашда жамоат ташкилотлари фаол иштирокининг таъминланиши;
тўртинчидан, ҳуқуқий тарбиянинг замонавий усуллари жамиятда мавжуд ижтимоий-сиёсий ва ҳуқуқий вазиятга, шунингдек, аҳолининг ҳуқуқий дунёқарашлари ва баркамоллигига боғлиқлиги;
бешинчидан, ҳуқуқий тарбияни ташкил этишнинг замонавий усуллари қадимдан мавжуд бўлган усул ва воситалардан фойдаланиб, унда мавжуд бўлган ижобий ва салбий жиҳатларни тизимли тахлил этиш орқали яратилади ҳамда қўлланилади. Бунда эски усулларда мавжуд айрим камчилик ва нуқсонларга бархам бсриш имкони мавжуд бўлади.
11. Мамлакат хукукий ҳаётининг долзарб масалаларига багишланган юридик мазмундаги маълумотлар ҳамда жамоатчилик ўртасида шов-шувга сабаб бўлган жиноят ва ходисалар тўғрисидаги холис маълумотларни хукукбузарликлар профилактикасини бсвосита амалга оширувчи орган ва муассасалар томонидан аниқ, лўнда ва таъсирли мазмунда тайёрлаш, уларни ижтимоий тармоклар (facebook, instagram, telegram, twittcr)HHHr фаол фойдаланувчиси бўлган ёшларга стказиш амалиётини кенг жорий этиш.
12. Ҳуқуқни қўллаш амалиётида, умуман, ижтимоий ҳаётда юрист кадрларга бўлган талаб кундан-кунга ортиб бормокда. Айниқса, буни тадбиркорлик фаолияти, фермер ва деҳқон хўжаликларида ҳуқуқий ишларнинг тўғри йўлга қўйилишини таъминлашда яққол кўриш мумкин. Шундан кслиб чиқиб, Узбекистан Рсспубликаси Прсзидентининг 2013 йил 28 июнда кабул қилинган «Юридик кадрлар тайёрлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-1990-сонли Қарорини қайта кўриб чиқиш ва унда нафақат олий юридик таълим муассасаларининг рақобатчи турдош муассасаларини ташкил этиш, балки бсвосита хукукшунос-педагог кадрлар тайёрловчи махсус олий ўкув юртларини қўшимча равишда ташкил этиш лозим.
13. Узбекистон_Рсспубликасининг «Ҳукуқбузарликлар профилактикаси тўғрисида»ги қонуни такомиллаштириш бўйича таклиф:
конуннинг 3-моддасини қуйидаги мазмунда 7-хатбоши билан тўлдириш:
«Ҳуқуқий тарбия - давлат тузилмалари, таълим муассасалари, фукаролик жамияти институтлари хамда оммавий ахборот воситалари томонидан, жамиятда ва унинг ҳар бир аъзосида хукукий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш, қонун ва ҳуқуқий тартиботга ҳурмат билан карашни шакллантириш мақсадида шахс онги ва хулқ-атворига мунтазам таъсир ўтказиб боришга каратилган фаолият».
14. Узбекистан Республикасининг «Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳукуқбузарликларнинг профилактикаси тўғрисида»ги қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш юзасидан:
1) қонуннинг 7-моддаси 5 бандидаги «Ота-она ёки ота-она ўрнини босувчи шахслар вояга етмаганларнинг ресторанлар, кафелар, барлар, клублар, дискотекалар, кинотеатрлар, компьютер заллари, Интернет тармогидан фойдаланиш хизматларини кўрсатиш учун жиҳозланган хоналарда ёхуд бошқа кўнгилочар (дам олиш) жойларда тунги вакупда улардан бирининг кузатувисиз бўлишига йўл кўймаслик чора-тадбирларини куради» деган жумлани «вояга етмаганларнинг тунги бар ва клубларда, кўнгилочар, к,имор ўйин залларида ва шунга ўхшаш жойларда бўлиши таъцикушнади» мазмунидаги жумла билан алмаштириш;
1) конуннинг 8-моддасида келтирилган Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи органлар ҳамда муассасалар тизимини Прокуратура органлари билан тўлдириш.
2) конунни 19’-модда (Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва хукукбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи органлар хамда муассасалар устидан назорат) билан бойитиш ва модда матнини куйидаги таҳрирда басн этиш:
Давлат ҳокимияти органлари ўрнатилган тартибда ўз ваколатлари доирасида вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва хукукбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи органлар хамда муассасалар устидан назоратни амалга оширадилар.
Юқори турувчи давлат органлари ва мансабдор шахслар вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва хукукбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи органлар хамда муассасалар устидан идоравий назоратни амалга оширадилар. Идоравий назоратни амалга ошириш тегишли норматив-хукукий ҳужжатлар билан тартибга солинади.
Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва хукукбузарликларнинг профилактикасини амалга оширувчи орган хамда муассасалар томонидан қонунларга риоя этилиши устидан прокурор назорати Узбекистан Рсспубликасининг Бош прокурори ва унта бўйсунувчи прокурорлар томонидан Узбекистан Рсспубликасининг «Прокуратура тўғрисида»ги Қонунига мувофик амалга оширилади.
15. Узбекистан Рсспубликасининг «Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари тўғрисида»ги конуни 18-моддаси (Фукаролар йиғини фаолиятининг асосий йўналишлари бўйича комиссиялар ва тафтиш комиссияси)да келтирилган 8 та комиссия таркибини «ууқуқий тарбиявий фаолият масалалари бўйича комиссия» дсб номланган тўққизинчи комиссия билан тўлдириш.
16. Узбекистан Рсспубликаси Вазирлар Махкамасининг 2014 йил 7 октябрдаги «Фукароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 274-сон карорига 7-илова билан тасдиқланган «Фукаролар йиғинининг вояга етмаганлар, ёшлар ва спорт масалалари бўйича комиссияси тўғрисида»ги Намунавий Низомни такомиллаштириш юзасидан таклиф:
Намунавий Низомнинг IV бўлими (Комиссияни шакллантириш ва унинг фаолиятини ташкил этиш)ни қуйидаги мазмундаги банд билан бойитиш: «Маслаҳатчи лавозимига номзодлар Узбекистан Рсспубликаси фукаролари бўлиши, коида тарикасида, олий маълумотли, бсвосита тайинлангунга кадар камида бсш йил тсгишли ҳудудда доимий яшаётган бўлиши, ташкилотчилик қобилиятига, давлат бошқаруви ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларда, таълим муассасалари ёки нодавлат нотижорат ташкилотларида ёхуд хўжалик фаолияти соҳасида амалий иш тажрибасига, шунингдек, юкори ҳаётий тажрибага ва аҳоли ўртасида юксак нуфуз ҳамда обрў-эътиборга эта бўлиши лозим».
17. Вазирлар Маҳкамасининг «Фуқаролар йиғинининг «Маҳалла посбони» жамоатчилик тузилмаси фаолиятини янада такомиллаштириш тўғрисида»ги (04.03.2014) 47-сон карорига илова килинган Фукаролар йиғинининг «Маҳалла посбони» жамоатчилик тузилмаси тўғрисида Низомнинг 4-бўлим (1У.Жамоатчилик тузилмаси аъзолигига қабул қилиш) 15-бандини куйидаги талаблар билан тўлдириш: камида ўрта махсус юридик маълумот ва уукуқни кўллаш амалиётида муайян тажрибага эга бўлиш.

Бул мақалада өрт қәўипсизлиги бир айлығы ҳәм Кегейли районы Айрықша жағдайлар бөлими районда өрттиң алдын алыў бойынша алып барылып атырған профилактикалык ҳәм үгит-нәсият жумыслары ҳаққында сөз етилген.

Ҳужайрали автоматлар (Cellular Automata) фавқулодда вазиятлар юзага келганда шахсий ёки оммавий эвакуация жараёнларида одамлар оқимини моделлаштириш учун ишлатилади. Ҳар бир ҳужайра алоҳида ҳаракат, жой ёки тўсиқни белгилайди. Ушбу модел одамларни тақсимлаш ва ҳаракат йўналишларини бошқариш имконини беради. Метро, автовокзал ва савдо марказларида одамлар оқимини таҳлил қилишда жуда самарали қўлланилади.

Мазкур мақолада ҳудудда ишлаб чиқариш жараёнини рақамлаштиришнинг долзарб муаммолари ва имкониятлари таҳлил қилинган. Рақамли технологияларни жорий этишнинг асосий қийинчиликлари, инфратузилмавий муаммолар, кадрлар тайёрлаш масалалари ва бошқа тўсиқлар очиб берилган. Шунингдек, сўнгги йиллардаги рақамлаштириш жараёнларида эришилган натижалар таҳлил қилинган ва ҳудудларнинг рақамли иқтисодиётга ўтишини рағбатлантирувчи чора-тадбирлар таклиф қилинган.

Мақолада Аҳмад Югнакийнинг «Ҳибат ул-ҳақойиқ» асаридаги баъзи арабча сўзларнинг семалари, этимологияси ѐритилган. «Ҳибат ул-ҳақойиқ»даги ўзлашма
қатламга оид лексик бирликлар қадимги туркий тил ва қорахонийлар даври ҳамда XIV аср манбаларида қўлланилган сўзлар билан қиѐсий таҳлил қилинган.

Мақолада ахборот-коммуникация технологияларидан ҳарбийлашган таълим муассасаларидаги бўлажак офицерларига хорижий тилларнинг коммуникатив малакасини эгаллашга ёрдам бериш воситаси сифатида фойдаланиш таҳлили, назарий асослари ва эмпирик синов натижалари келтирилган. Тил ўргатишда қўлланиладиган АКТнинг кенг кўлами ҳамда курсантларнинг тил ўрганиш жараёнига АКТни интегратсиялашувининг мантиқий асослари келтирилди. Ҳарбий ўқув муҳитида АКТ самарадорлигини текшириш мақсадида педагогик тажриба ўтказилди; унинг топилмалари тасвирланган. Ҳарбий олий таълим муассасасида тил ўрганиш жараёнида АКТдан фойдаланиш самарадорлигини исботлади, натижада курсантларнинг тил билиши, касбий тайёргарлиги ва умумий академик кўникмалари. АКТни татбиқ этиш курсантларнинг тил ўрганишга бўлган муносабатига таъсир кўрсатувчи кучли мотиватсияни таъминлашда ва уларнинг мустақиллиги, ижодий ва когнитив қобилиятларини ривожлантиришда муҳим рол о'йнади. Бўлажак офицерлар она тилида сўзлашувчилар, ҳамкасблари ёки ҳарбий экспертлар билан ўзаро алоқа қилиш ва ҳақиқий алоқани сақлаб қолиш, видео чатлар ва видео қўнғироқлар орқали халқаро лойиҳаларда иштирок этиш қобилиятини айниқса илҳомлантирувчи ва ёқимли тажриба деб топдилар. АКТни интегратсиялашнинг яна бир афзаллиги курсантларнинг индивидуал таълим услубига қараб мавзуни турли йўллар билан тақдим этиш имкониятидир. Расм, видео, мултимедиа тақдимоти, инфографика каби кўргазмали қуроллардан фойдаланиш курсантларни ўқишга қизиқтирди, расмлар, графикалар, иллюстратсиялар, аудио ва видеолар билан тасвирланганда матнларни тушунишни осонлаштиради. Технология курсантларга ўқиш жараёни устидан кўпроқ назорат ва синфда ҳамкорлик қилиш учун кўпроқ эркинлик берди.

Мақолада Ўзбекистон Республикасида ҳарбий-маъмурий секторни ривожлантириш, бу борада хорижий давлатларнинг илғор тажрибалари, хусусан, Германя, Франция, Россия, Қозоғистон ва бошқа давлатларнинг ижобий ишлари кўрсатиб ўтилган.

Мақолада Ўзбекистон Республикасида ҳарбий-маъмурий секторни давлат ҳарбий хавфсизлигини таъминлашдаги ўрни ва аҳамияти, бу борадаги қонунчилик ҳужжатлари таҳлили ҳамда хавфсизликни таъминлаш билан боғлиқ масалалар ёритилган.

Ушбу мақолада юқори малакали боксчилар тайёргарлиги тизими самарадорлигини ошириш ва спорт натижаларини ўстириш муаммоларининг батафсил тавсифи берилган, уларнинг алоҳида фаолият услубини белгиловчи омиллар таҳлил қилинган, ўзига хос хусусиятлари турлича бўлган боксчилар мусобақа фаолиятининг ишончлилигини орттиришнинг индивидуал дастурлари таклиф этилган.

Мақолада Ҳамза ижодида муҳим ўрин эгалловчи Майсара образи ва унинг нутқидаги мақолга хос афористика, латифага хос лутф-қочиримлар, қўшиққа хос лиризм намоён бўлгани диалоглар орқали кўрсатилган. Майсара нутқидаги "миллийлаштирувчи" деталлар унинг ўта закий, уддабурон, сўзга чечан аёл эканлигидан далолат бериши ва кўп муаммоларни бартараф қилишда қўл келгани ҳақида фикр юритилган.