Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
215
SIGIRLAR LAKTATSYASINING KECHISH XUSUSIYATLARI
Sattorov F.E., Jumanazarova M.E., Shermaxmatov O.O., Murodqosimov J.I.,
Soloyev U.A.,
Ahrorov A.A.
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar
universiteti
Annotatsiya:
Tadqiqotlarda simmental zotli turli ishlab chiqarish tiplariga
ega sigirlarning laktatsiyasining kechish xususiyatlari
o‘
rganilgan. Ishlab chiqarish
tiplaridan qat
’
iy nazar, sigirlar laktatsiyasi birtekis kechganligi va eng yuqori oylik
sut miqdori II guruh sigirlarida laktatsiyaning uchinchi oyida, II va III guruhlarda
ikkinchi oyida kuzatilib, oltinchi oyigacha yuqori darajada saqlanib va keyinchalik
asta-sekinlik bilan pasayib borganligi qayd etilgan.
Kirish
Sigirlarning sut maxsuldorlik darajasi ularning laktatsiyasining birtekis
kechishiga ham bo
g‘
liq. Laktatsiyaning birtekis kechishi sut miqdorinig
laktatsiyaning oylar buyicha
o‘
zgarishiga, so
g‘
in davrining doimlik
koeffitsientining, oylik sut mikdorining pasayish indeksining
o‘
zgarishiga ham
bogliq. Shu tufayli sigirlarning laktatsiyasining oylar davomida laktatsiyasining
kechish xususiyatlarini
o‘
rganish ularning sut mahsuldorligini oshirishda muhim
amaliy ahamiyatga ega.
Ishning maqsadi
turli ishlab chiqarish tiplariga ega simmekntal zotli
sigirlarning oylar davomida laktatsiyasining kechish xususiyatlarini
o‘
rganish va
baholash hisoblanadi.
Tadqiqot usullari
Tadqiqotlar Samarqand viloyatining Pastdar
g‘om tumanidagi “K. Eldor”
fermer x
o‘
jaligining qoramolchilik naslchilik fermasida
o‘
tkazildi. Tadqiqotlar
ob
’
ekti b
o‘
lib respublikamizga Ukrainadan keltirilgan III laktatsiyadagi
simmental zotli sigirlar xizmat qildi. Tadqiqotlar uchun
o‘
xshashlik belgilari
talablari asosida uch guruh har birida 12 boshdan III laktatsiyadagi sigirlar tanlab
olindi. Barcha guruhlardagi sigirlarni oziqlantirish va asrash sharoitlari bir xil
b
o‘
ldi. Sigirlarning sut mahsuldorligi va laktatsiyasining kechish xususiyatlari
zootexniyada umumiy qabul qilingan usullarda
o‘
rganiildi.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
216
Tadqiqot natijalari.
1 jadvalda turli ishlab chiqarish tipidagi simmental
zotli sitgirlarning laktatsiyasining oylar davomida kechish k
o‘
rsatkichlari
keltiriladi. Jadvaldan k
o‘
rinishicha, I guruh sigirlarida eng yuqori oylik sut
miqdori laktatsiyasining uchinchi oyida kuzatildi, bu k
o‘
rsatkich laktatsiyadagi
sut miqdorining 14,59%
–
ni tashkil yetdi, II guruhda yeng yuqori oylik sut
miqdori laktatsiyaning ikkinchi oyida aniqlandi va laktatsiyaning sut miqdorining
14,45%
–
ga barobar b
o‘
ldi, III guruxda mazkur k
o‘
rsatkich ham laktatsiyaning
ikkinchi oyida kuzatilib, u laktatsiyadagi jami sut miqdorining 15,39%
–
ga
barobar b
o‘
ldi. Bu ma
’
lumotlar tasdi
g‘
ini 1 rasmdan ham kuzatish mumkin. Ushbu
rasm ma
’
lumotlarini tahlil yetish shuni k
o‘
rsatadiki, barcha guruhlarda sigirlarni
so
g‘
im davrining oltinchi oyigacha sut miqdori yaxshi darajada saqlanib, keyin
asta-sekinlik bilan pasayib borganligi k
o‘
zga tashlanadi.
1-jadval
Sigirlarning III laktatsiyasida oylik sut miqdorining, so
g‘
in davrining
doimiylik koeffitsientining va sut miqdorining pasayish indeksining
o‘
zgarishi
Oylar
Guruhlar
I
II
III
Oylik
sut
miqdor
i, kg
So
g‘
in
davrini
ng
doimiyli
k
koeffitsi
enti
Sut
miqdorinin
g pasayish
indeksi
Oylik sut
miqdori,
kg
So
g‘
in
davrini
ng
doimiyl
ik
koeffits
ienti
Sut
miqdo
rining
pasayi
sh
indeks
i
Oylik
sut
miqdori
, kg
So
g‘
in
davrinin
g
doimiyli
k
koeffitsi
enti
Sut
miqdorinin
g pasayish
indeksi
I
396
100,0
66,5
385
100,0
78,2
363
100,0
75,6
II
518
130,8
87,0
492
127,8
-
480
132,2
-
III
595
144,9
-
463
94,1
73,6
442
92,1
92,1
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
217
IV
502
84,4
84,4
430
92,9
87,4
395
89,4
82,3
V
475
94,6
79,8
388,5
90,3
79,0
346
87,6
72,1
VI
394
82,9
66,2
323
83,1
65,6
291
84,1
60,6
VII
365
92,6
61,3
288
89,2
58,5
245,5
84,4
51,1
VIII
324
88,8
54,4
236
81,9
48,0
200
81,5
41,7
IX
288
-
48,4
222
-
45,1
184
-
38,3
X
220
-
37,0
177
-
36,0
172
-
35,8
O‘
rtacha
4077,0
102,3
-
3404,5
94,9
-
3118,5
93,9
-
Biz turli ishlab chiqarish tipidagi sigirlarning III laktatsiyasidagi sut
mahsuldorlik k
o‘
rsatkichlarini
o‘
rgandik (2 jadval).
2-jadval
Turli tipdagi sigirlarning III laktatsiyasida sut mahsuldorlik
k
o‘
rsatkichlari
K
o‘
rsatkichlar
Guruhlar
I
II
III
Х
±S
х
C
v
, %
Х
±S
х
C
v
, %
Х
±S
х
C
v
, %
Sut miqdori, kg
4077,0±71,9
5,86
3404,5±66,6
6,40
3118,5±75,9
8,07
Sutdagi yo
g‘
,.%
3,98±0,053
4,46
4,17±0,045
3,62
4,26±0,048
3,79
Sut yo
g‘
i chiqimi, kg
162,2±0,37
5,30
142,0±1,72
4,03
132,8±1,96
4,90
4%-li sut miqdori, kg
4056,6±35,5
2,91
3549,2±43,1
4,03
3321,2±49,1
4,91
Sutdorlik koeffisienti, kg
817,5±9,83
3,98
652,3
±8,53
4,34
588,8±10,2
5,77
Tirik vazni, kg
498,7±7,97
5,30
521,9±6,36
4,04
529,6±7,15
4,48
Jadval ma
’
lumotlaridan k
o‘
rinishicha, I guruxdagi sigirlarning
laktatsiyadagi sut miqdori II guruxdagi sigirlarnikidan 672,5 kg (P>0,999),
III guruxlarnikidan 958,5 kg (P>0,999), sut yo
g‘
i chiqimi tegis
’
hli ravis
’
hda 20,2
va 29,4 kg (P>0,999) va 4%-li sut miqdori 507,4 (P>0,999) va 735,4 (P>0,999) kg,
sutdorlik koeffisienti 165,2 kg (R>0,999) va 228,7 kg (R>0,999) yuqori
ko
o‘
rsatkichlarga yega b
o‘
lganligi aniqlandi.
I guruxdagi sigirlarning sut miqdori simmental zotining andoza
talablaridan 377 kg (10,2%), sutdagi yo
g‘
0,18%, sut yo
g‘
i chiqimi 22,2 kg yuqori
k
o‘
rsatkichlar bilan tavsiflandi.
Turli ishlab chiqarish tipidagi tajriba guruhlaridagi simmental zotli
sigirlarning III laktatsiyasida sut miqdorining, sut yo
g‘
i chiqimining va 4%-li sut
miqdorining dinamikasi 3, 4, 5 rasmlarda keltiriladi.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
218
1 rasm. Sigirlarning laktatsiya yegri chizi
g‘
ining
o‘
zgarishi
Shunday qilib, tadqiqotlar respublikamiz sharoitida chetdan keltirilgan
simmental zotli sigirlarning laktatsiyasi tanasining ishlab chiqarish tiplaridan
qat
’
iy nazar, me
’
yor talablari darajasida kechganligini k
o‘
rsatdi.
Xulosa
Tadqiqotlar natijalari barcha guruhlarda simmental zotli sigirlarning ishlab
chiqarish tiplaridan qat
’
iy nazar, so
g‘
in davri birtekis kechganligi aniqlandi va
ular yaxshi darajadagi sut mahsuldorligini yuzaga chiqardilar.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Буабдаллах М., Аширов М. Тип и продуктивность. Ж.”Сельское
хозяйство Узбекистана», № 8, 1990, с. 23.
2.
Аширов М.И., Бала Х. Некоторые биологические и продуктивные
особенности помесного и гибридного скота в условиях жаркого климата.
Материалы Международной научно
-
практической конференции, Москва,
2012, с.71.
2.
Аширов М. И, Донаев Х., Аширов Б. М. Продуктивные особенности
коров голштинской породы австрийской селекции в условиях Узбекистана.
–
Ж. «Зоотехния», №8, 2018, с. 30
-31.
3.
Дунин И., Кочетков А., Шаркаев В. Племенные и продуктивные
качества молочного скота в Российской Федерации. Ж, “Молочное и мясное
скотоводство”, №6, 2010, с
.2-5.
