Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
228
TAJRIBA GURUHIDAGI SIGIRLARNING
O‘
SISH VA RIVOJLANISH
K
O‘
RSATKICHLARI
Sattorov F.R., Jumanazarova M.E., Shermaxmatov O.O., Murodqosimov J.I.,
Soloyev U.A.,
Ahrorov A.A.
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va
biotexnologiyalar universiteti
Annotatsiya:
Tadqiqotlarda chet eldan keltirilgan sigirlar
o‘
sish va
rivojlanishni sut mahsuldorligi ishlab chiqarish tiplariga bo
g‘
liqligi aniqlangan.
Kalit s
o‘
zlar:
Golishtin, zot, sigir, mahsuldorlik,
o‘
sish, rivojlanish
tana
tuzilishi, tip.
Kirish
Keyingi yillarda respublikamizning naslchilik bazasini mustahkamlash va
yuqori mahsuldor podalar yaratish maqsadida Yevropaning qoramolchiligi
rivojlangan k
o‘
plab mamlakatlardan naslli qoramollar keltirilmoqda. Bu
qoramollar mahsuldorlik xususiyatlari b
o‘
yicha yuqori irsiy saloxiyatga ega.
Tadqiqotlar bajarish joyi Tadqiqotlar 2023-2024 yillar va tayloq
tumanidagi “Sevar” chorvachilik xo‘
jaligida quyidagi tadqiqotlarga asosan olib
borildi. Sigirlarni baholashda ularning tana tuzilishi xususiyatlari alohida
o‘
rin
tutadi chunki, sutdorlik tipi, sut y
o‘
nalishi talablariga javob berishi bilan
baholanadi.
Hayvonlarni baholashda dastlab uni tana tuzilishi hisobga olinadi, zot
standarti talablariga javob berib, sut belgilari yaxshi rivojlangan sigirlar asosan
sersut b
o‘
ladi.
Legoshin G.P. va boshqalar (2002), Proxorenko P., Amerxanov X.larning
(2002) va M.E. Ashirovlarning (2017) ta
’
kidlashlaricha, sigirlarning maqbul tirik
vaznini aniqlash u yoki bu zotni takomillashtirishda yuqori genetik salohiyatga
ega b
o‘
lgan yuqori mahsuldor podalarni shakllantirishda muhim amaliy ahamiyat
kasb etadi. Shuningdek podalarni takomillashtirishda jahon genofondiga xos
b
o‘
lgan zotlarni naslli buqalaridan samarali ravishda chatishtirish ishlarida
foydalanishda muhim
o‘
rin tutadi. Shu maqsadda biz
o‘
z tadqiqotlarimizda turli
faollik tiplariga mansub b
o‘
lgan golshtin zotli sigirlarni sun
’
iy uru
g‘
lantirishdan
oldin, sigirlar tuqqanidan keyin va laktatsiyaning 3-oyligida tirik vaznini
aniqladik va olingan natijalarni quyidagi 1-jadvalda keltirdik.
1-jadval ma
’
lumotlarining tahlili shundan dalolat berganki, faollik tipi
kesimida sigirlarning tirik vazni bir xil b
o‘
lmagan.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
229
1-jadval
Tajriba guruhlaridagi sigirlarning tirik vazni (n=5)
K
o‘
rsatkichlar
Guruhlar
I
II
III
X
±
S
x
C
v
, %
X
±
S
x
C
v
, %
X
±
S
x
C
v
, %
Sun
’
iy uru
g‘
lantirishdan
oldingi tirik vazn, kg
484,3
±3,
1
6,6
473,1
±
2,8
7,2
467
,0±4,9
5,1
Tuqqandan keyingi tirik
vazn, kg
474,2
±4,1
6,1
460,2
±4,1
6,5
458,1
±5,4
7,9
Laktatsiyaning
3-oyligidagi tirik vazni, kg
503,6
±5,9
5,2
490,2
±5,9
6,7
480,9
±3,9
5,7
Jadval ma
’
lumotlari tahlili shuni k
o‘
rsatadiki sun
’
iy uru
g‘
lantirishdan
oldingi tirik vazn I guruh sigirlarda 484,3 kg ga teng b
o‘
lib,
o‘
z tengqurlari II va
III tajriba guruhidagi sigirlardan 11,2 kg yoki 2,3 foiz va 17,3 kg yoki 3,6 foiz
yuqori b
o‘
lgan. ushbu farq tuqqandan keyingi tirik vazn b
o‘
yicha va laktatsiyaning
3 oylik tirik vazni b
o‘
yicha shunga mutanosib ravishda: 14,0 kg yoki 2,9 foiz va
16,1 kg yoki 3,4 foiz, 13,4 kg yoki 2,7 foiz va 22,7 kg yoki 4,5 foizga teng b
o‘
lgan.
Shunday qilib tajriba guruhlaridagi sigirlarning tirik vazni b
o‘
yicha faollik
tiplari kesimida sezilarli darajada farq kuzatilmagan.
Ekstererni baholash
–
k
o‘
z bilan chamalab, tana
o‘
lchamlarini olish,
indekslarni hisoblash va boshqa usullarda amalga oshiriladi. Bular ichida aniq
usul tana qismlarini
o‘
lchash orqali u yoki bu tana qismining rivojlanishi,
indekslar orqali uning tana qismlarining bir-biriga nisbati natijasida tana
tuzilishiga baho berish mumkin.
Sigirlarning k
o‘
krak kengligi va chuqurligining yuqori b
o‘
lishi ularda yurak
va
o‘
pkaning yaxshi rivojlanganligi, pirovard natija bunday sigirlarda qon tez
aylanadi, modda almashinuvi yuqori b
o‘
ladi, yelin t
o‘
yimli moddalar bilan
o‘
z
vaqtida ta
’
minlanishi natijasida k
o‘
proq sut hosil b
o‘
lishi kuzatiladi.
Yonbosh suyaklari va q
o‘
ymich d
o‘
ngliklari orali
g‘
ining keng b
o‘
lishi
sigirning yelinining yaxshi rivojlanganligidan darak berib, bunday sigirlar odatda
sersut b
o‘
ladi.
Barcha tajriba guruxdaridagi sigirlarning sutining tarkibidagi durud
modda, yo
g‘
sizlantirilgan sut qoldi
g‘
i va sut qandi buyicha deyarli bir xil
kursatkichlarga va me
’
yor talablari darajasida bulgan.
Xulosa
Golshtin zotli uta faol tipga mansub sigirlar uz tengdurlari yuqori va urta
tipga mansub sigirlarga qaraganda yuqori sut maxsuldorligiga ega ekanligini
kursatdi.
Международная научно
-
практическая конференция
«ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ»
230
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Kaxarov A.K. Qoramollarning etologik kursatgichlari va uning
maxsuldorlik bilan boglidligi.
«Zooveterinariya» jurnali.2009.№6.26
-29 b.
2.
Авазов Д.С., Кахаров А.К. Мясная продуктивность некоторых молочных
пород крупного рогатого скота и их помесей: Научн. Тр. /Московская
медицинская академия им. И.М.Сеченова. –
Москва, 2005. с. 163
-165
3.
Амерханов Х.А., Коломов Ф.Г. Прошлое, настоящее и будущее
специализированного мясного скотоводства. Ж. «Зоотехния», 2008, №1, с.21
4.
Xushvaqtov A.A. Har xil genotipli qora-ola zotli buqachalarning g
o‘
sht
mahsuldorligi va biologik xususiyatlari. q.-x. f.n. ilmiy darajasini olish uchun
taqdim etilgan diss. Avtoref. Toshkent. 2007. 21 b.
