OFFSHOR KOMPANIYALARNING XALQARO XUSUSIY HUQUQDAGI MAQOMI

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

486

OFFSHOR KOMPANIYALARNING XALQARO XUSUSIY HUQUQDAGI MAQOMI

Islombek Ne’matillayev

T

о

shkent d

а

vl

а

t yuridik universiteti

M

а

gistr

а

tur

а

b

о

sqichining X

а

lq

а

r

о

tij

о

r

а

t huquqi y

о’nа

lishi t

а

l

а

b

а

si.

https://doi.org/10.5281/zenodo.15650739

Annotatsiya.

Mazkur maqolada offshor kompaniyalarining xalqaro xususiy huquq

doirasidagi huquqiy maqomi tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor kompaniyaga nisbatan
qo‘llaniladigan shaxsiy qonunni (lex societatis) aniqlovchi ikkita asosiy yondashuv —

inkorporatsiya nazariyasi va asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy nazariyasining (real seat theory)

nazariy hamda amaliy tafovutlariga qaratiladi. Tadqiqotda qiyosiy-huquqiy, keys-tahlil va
doktrinal yondashuvlar orqali offshor yurisdiktsiyalarning huquqiy xususiyatlari, xalqaro sud

amaliyoti va O‘zbekiston qonunchiligidagi mavjud tartiblar tahlil qilinadi

.

Kalit so‘zlar:

Offshor kompaniyalar, xalqaro xususiy huquq, inkorporatsiya nazariyasi,

asosiy faoliyat joyi nazariyasi, lex societatis, yuridik maqom, huquqiy tan olish, kollizion norma,

O‘zbekiston qonunchiligi, huquqiy javobgarlik.

Abstract.

This article analyzes the legal status of offshore companies within the

framework of private international law. The main focus is placed on the theoretical and practical
differences between two principal approaches to determining the personal law (lex societatis)
applicable to a company

—

the incorporation theory and the real seat theory. The study employs

comparative-legal, case-analysis, and doctrinal methods to examine the legal characteristics of
offshore jurisdictions, international judicial practice, and the relevant regulations under

Uzbekistan’s legislation.

Keywords:

Offshore companies, private international law, incorporation theory, real seat

theory, lex societatis, legal status, legal recognition, conflict of laws, Uzbekistan legislation,
legal liability.

Аннотация

. В данной статье анализируется правовой статус офшорных

компаний в рамках международного частного права. Основное внимание уделяется
теоретическим и практическим различиям между двумя основными подходами к
определению личного закона компании (lex societatis) —

теорией инкорпорации и теорией

основного места деятельности (

real seat theory

). В исследовании используются

сравнительно

-

правовой, кейс

-

метод и доктринальный подход для анализа правовых

особенностей офшорных юрисдикций, международной судебной практики и
действующего законодательства Узбекистана.

Ключевые слова:

офшорные компании, международное частное право, теория

инкорпорации, теория основного места деятельности, lex societatis, правовой статус,
правовое признание, коллизионные нормы, законодательство Узбекистана, правовая
ответственность.

Kirish

Xar bir biznesning asosiy maqsadi bu minimal xarajatlar evaziga maksimal daromadga

erishish. Bu jarayonda soliq omili alohida ahamiyatga ega sababi soliq stavkalarining joriy

etilishi yoki o‘zgarishi biznes faoliyatining rentabelligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

487

Shu bois so‘ngi yillarda offshor kompaniyalar orqali biznes yuritishga bo‘lgan qiziqish

yildan-

yilga ortib bormoqda. Offshor kompaniya deganda o‘z faoliyatini ro‘yxatdan o‘tgan

mamlakatdan tashqarida olib boradigan va asosan soliq, huquqiy yoki moliyaviy imtiyozlardan
foydalanish maqsadida maxsus yurisdiktsiyalarda tashkil etilgan yuridik shaxs tushuniladi.

Ushbu kompaniyalar ko‘pincha soliq yukini optimallashtirish, aktivlarni himoya qilish

yoki maxfiylikni ta’minlash uchun tashkil qilinadi va ko‘pincha Britaniya Virgin orollari,
Kayman orollari, Panama va boshqa "offshor yurisdiksiyalar"da ro‘yxatdan o‘tkaziladi. Ammo
shuni ta’kidlab o’tish kerakki bu holat huquqiy va iqtisodiy jihatdan bir qator savollarni keltirib

chiqarmoqda, xususan, bunday kompaniyalarni xalqaro xususiy huquq doirasida qanday
maqomda tan olish, ularning huquqiy layoqati va javobgarligini aniqlash muhim vazifaga
aylangan.

Adabiyotlar sharhi

Offshor kompaniyalarga bag‘ishlangan ilmiy adabiytlarni o‘rganish davomida duch

kelinadigan asosiy masala bu offshor kompaniyalar bilan bog‘liq kollizion va tartibga solish

muammolari.

S. Rammeloo

1

o‘z tadqiqotida xalqaro xususiy huquqi doirasida korporatsiyalarni tan

olish tamoyillaridagi tafovutlarni tahlil qiladi. Ushbu tadqiqotga ko‘ra anglo

-sakson huquq

oilasiga mansub bo'lgan davlatlar xususan Buyuk Britaniya, AQSh va boshqa bir nechta davlatlar

tomonidan qo‘llaniladigan "inkorporatsiya nazariyasi" bilan romano german

huquqiy oilasi

tarkibiga kiruvchi davlatlardan biri Germaniya amaliyotidagi asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy
(real state theory) konseptsiyasi o‘rtasidagi juda katta farqlar va ziddiyatlar mavjudligi offshor
kompaniyalarni tan olishda va ularga nisbatan qo‘llaniladigan reglamentlar bo‘yicha jiddiy

kelishmovchiliklarga olib keladi.

N. Osoyanu

2

ham o‘z tadqiqotlarida masalani aynan shu tomoniga etibor qaratadi. Uning

ta’kidlashicha, AQShda yurisdiksiya (sudlov) masalalarida odatda inkorporatsiya prinsipi
qo‘llaniladi, ya’ni kompaniya qayerda ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa, o‘sha davlatning huquqi
qo‘llaniladi. Biroq soliqqa tortish bilan bog‘liq masalalarda esa asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan
joy konseptsiyasi qo‘llaniladi.

Ushbu tadqiqotda qo‘yilgan asosiy savol bu aynan qaysi mezon —

inkorporatsiya yoki

asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy (real state theory) konseptsiyasi —

kompaniyaning “millatini”

(nationality) aniqlashda asosiy bo‘lishi kerak? Osoyanuga ko‘ra offshor kompaniyalar “haqiqiy”
biznes faoliyatini ro‘yxatdan o‘tgan davlatda yuritmasiligidan kelib chiqilsa bu holatda asosiy
faoliyat ko‘rsatiladigan joy konseptsiyasini qo‘llash maqsadga muvofiq bo‘ladi.

D. Nougayrède

3

tomonidan o‘tqazilgan tadqiqot esa offshor kompaniyalar ayniqsa endi

rivojlanayotgan davlatlarda kuchsiz nazorat mexanizmlari mavjudligi sababli keng tarqalishini

ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, offshor hududlardagi kompaniyalar daromadlarni yashirish, soliqlardan
qochish va hatto jinoyat yo‘li bilan orttirilgan mablag‘larni yuvish yo‘lida keng qo‘llaniladi.

1

Rammeloo, S. (2001). Corporations in Private International Law: A European Perspective. Oxford University

Press.

2

Осояну, Н. (2013). Правовое регулирование личного статуса юридического лица в международном частном

праве.

Studii Juridice Universitare, 3

–

4, 143

–

158.

3

Nougayrède, D. (2016). The use of offshor companies in emerging market economies: a case study. Columb

ia

Journal of European Law.

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

488

Bu esa nafaqat milliy darajadagi iqtisodiy barqarorlikka, balki global moliyaviy tizimga

ham xavf tug‘diradi.

P. Willoughby

4

esa o‘z maqolasida aksincha offshor kompaniyalardan xalqaro xususiy

huquq doirasida qonuniy foydalanish usullarini o'rganadi. Willoughby offshor kompaniyalar

ko‘pincha soliqdan qochish yoki noqonuniy faoliyatlar olib borishni osonlashtirgani uchun

tanqid ostiga olinayotganini tan olgan holda, ularning mol-mulkni himoya qilish, xalqaro biznes

yuritishni muvofiqlashtirish va aktivlarini vorisga o‘tkazishni osonlashtirish kabi qonuniy
maqsadlarda xizmat qilishini ta’kidlaydi.

Xalqaro shartnomalar huquqi va yusidiktsiya masalalari H. Schulze

5

tomonidan olib

borilgan tadqiqotlarda chuqur o‘rganilgan bo‘lib, u offshor kompaniyalar bilan bog‘liq nizolarni
hal qilishdagi murakkabliklarni yoritadi. Tadqiqotda ta’kidlanishicha, offshor kompaniyalar ko‘p
yurisdiksiyali xarakterga ega bo‘lganligi sababli xalqaro arbitraj qarorlarini ijro etish, vakolatli
yurisdiktsiyani aniqlash hamda shartnoma shartlarining haqiqiyligini belgilash ko‘pincha
tortishuvlarga olib keladi va nizoni hal etish jaraiyoni sezilarli darajada cho‘zilib ketadi.

Yuqorida ko‘rib chiqilgan ilmiy manbalar offshor kompaniyalar bilan bog‘liq bo‘lgan

xalqaro xususiy huquq masalalarining murakkab va ko‘p qirrali ekanini ko‘rsatadi.

Metod

Mazkur tadqiqot sifat jihatdan yondashilgan huquqiy-

tahliliy izlanish bo‘lib, asosiy

maqsad

—

xalqaro xususiy huquqda offshor kompaniyalar maqomini aniqlovchi nazariy asoslar

va amaliy mexanizmlarni tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot davomida bir nechta metodologik

yondashuvlar qo‘llanildi:

•

Qiyosiy-huquqiy yondashuv

—

turli yurisdiktsiyalar tomonidan qo‘llaniladigan lex

societatis aniqlashdagi yondashuvlar, ya’ni inkorporatsiya nazariyasi va asosiy faoliyat joyi (real

seat theory) nazariyasi bir-

biriga qiyoslab o‘rganiladi. Bu yondashuv orqali kompaniyaning

huquqiy maqomi qanday aniqlanishi va bu jarayonda yuzaga keladigan muammolar aniqlanadi.

•

Amaliy keys-tahlil (case study)

—

xalqaro sud amaliyotidagi muhim keyslarni o‘rganish

orqali nazariy yondashuvlarning amaliy natijalari ochib beriladi.

•

Doktrinal yondashuv

—

offshor kompaniyalar bilan bog‘liq ilmiy maqolalar,

monografiyalar, kitoblar tahlil qilinadi.

Muhokama va natijalar

Xalqaro xususiy huquqda yuridik shaxslar, ayniqsa korporatsiyalar, bilan bog‘liq huquqiy

munosabatlar ko‘p jihatdan ularning “millati

”

va shaxsiy qonuni (lex societati

s

- kompaniyaga

nisbatan qo‘llaniladigan asosiy qonunchilik) tushunchalariga tayanadi. Bu asosiy tushunchalar

xorijiy korporatsiyalarni davlatlar qanday tan olishi va tartibga solishini belgilaydi

6

. Jismoniy

shaxslardan farqli o‘laroq, ularning millati tug‘ilish yoki fuqarolikka qabul qilish orqali
aniqlansa, yuridik shaxslarning “millati” —

bu huquqiy konstruksiya bo‘lib, ular bog‘langan,

ya’ni "yuridik vatani" hisoblangan davlatni anglatadi.

4

Willoughby, P. (2012). Private International Law

–

Offshor Trusts and companies. Amicus Curiae, 1998(4).

https://doi.org/10.14296/ac.v1998i4.1617

5

Schulze, H. C. A. W. (1995). Private international law and jurisdictional problems relating to offshor joint venture

agreements. The Comparative and International Law Journal of Southern Africa

6

Гетьман

-

Павлова

,

И

.

В

. (2011).

Международное частное право: Учебник (3

-

е изд., перер. и доп.).

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

489

Biroq, yuridik shaxsning millatini aniqlash bo‘yicha yagona xalqaro standart mavjud

emas. Har bir davlat o‘z ichki qonunchiligi va kollizion normalarida turli bog‘lovchi omillardan

(connecting factors) foydalanadi, bu esa amaliyotda qarama-qarshi natijalarga olib kelishi

mumkin. Bu borada eng ko‘p qo‘llaniladigan ikki asosiy yondashuv mavjud: inkorporatsiya joyi

(place of incorporation) va

asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy (real state theory) konseptsiyasi

.

Inkorporatsiya nazariyasiga ko‘ra, kompaniya yuridik jihatdan mavjud hisoblanadi va

uning millati (ya’ni, qaysi davlat qonunlariga bo‘ysunishi) u qaysi yurisdiksiyada rasmiy
ro‘yxatdan o‘tganiga qarab aniqlanadi. Ushbu nazariya odatda ingliz huquqi tizimiga mansub

davlatlar

—

Buyuk Britaniya, AQSH va ko‘plab offshor moliyaviy markazlar tomonidan

qo‘llaniladi. Ammo bu yondashuvning kamchiliklari ham bor. U faqat qog‘ozda mavjud bo‘lgan,
amalda hech qanday real biznes faoliyati olib bormaydigan “qobiq kompaniyalar”ni (shell
company) yaratishga imkon beradi. Shu sababli, offshor kompaniyalar ko‘pincha inkorporatsiya

nazariyasiga amal qiluvchi yurisdiksiyalarda tashkil etiladi.

Boshqa tomondan,

asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy

nazariyasi (fransuzcha “siège réel”

yoki “siège social réel” inglizcha “real state theory” nomi bilan mashhur) kompaniyaning yuridik

maqomini uning haqiqiy bosh ofisi, markaziy boshqaruvi yoki asosiy biznes faoliyati amalga

oshirilayotgan joyga qarab aniqlaydi. Bu nazariyaga ko‘ra, kompaniyaga nisbatan
qo‘llaniladigan qonun —

kompaniya real ravishda faoliyat yuritayotgan davlat qonunchiligi

hisoblanadi. Bu yondashuv Germaniya, Fransiya, Belgiya kabi romano-german huquq tizimiga

ega davlatlarda keng qo‘llaniladi. Unga ko‘ra, kompaniyaning yuridik maqomi iqtisodiy

haqiqatga asoslanishi kerak

—

ya’ni, kompaniya qayerda boshqariladi, foyda oladi va faoliyat

yuritadi, shuning asosida qaysi davlat qonuni qo‘llanilishi kerakligi belgilanadi. Ammo
tanqidchilar bu nazariyaga biroz shubha bilan qarashadi sababi jahon iqtisodiyotida ko‘plab
kompaniyalar bir nechta davlatda faoliyat yuritayotganini hisobga olsak, bitta aniq “real bosh
ofis”ni belgilash oson emas.

Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, offshor yurisdiktsiyalarda, masalan, Kayman orollari,

Bermuda va Britaniya Virgin orollari asosan inkorporatsiya nazariyasiga amal qiladi. Offshor

kompaniyalar esa ushbu hududlarda faqat ro‘yxatdan o‘tgan holda asosiy faoliyatini boshqa

hududlarda amalga oshiradi. Bunday huquqiy tizim xalqaro mijozlarni jalb qilish uchun ataylab

yaratilgan bo‘lib, unda byurokratik to‘siqlar minimal darajada bo‘ladi, soliq siyosati
raqobatbardosh, shuningdek, maxfiylikni ta’minlashga katta e’tibor qaratiladi. Masalan,

Britaniya Virgin orollarida 2004-

yilda qabul qilingan “Business Companies Act” (Kompaniyalar

to‘g‘risidagi qonun) asosida kompaniyalar hech qanday tarzda benefitsiar ma’lumotlarini
ommaga oshkor etmasdan ro‘yxatdan o‘tishi, mahalliy ofis yoki xodimlar bo‘lishi talab

etilmasdan faoliyat yuritishi mumkin

7

. Bu esa asosan aktivlarni boshqarish va transchegaraviy

investitsiya tuzilmalarini yaratishda juda jozibador hisoblanadi. Ushbu modelga Cambridge Gas
Transportation Corp v. Official Committee of Unsecured Creditors of Navigator Holdings Plc
[2006] UKPC 26

keysi

muhim misollaridan biri hisoblanadi

8

.

7

British Virgin Islands. (2004). Business Companies Act (No. 16 of 2004). Government of the Virgin

Islands.

http://www.bvi.gov.vg/sites/default/files/business_companies_act.pdf

8

Cambridge Gas Transportation Corp. v. Official Committee of Unsecured Creditors of Navigator Holdings Plc.

(2006). UKPC 26. Privy Council.

http://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/2006/26.html

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

490

Mazkur ishda Britaniya Qirollik Kengashi (Privy Council) Britaniya Virgin orollarida

(BVI) ro‘yxatdan o‘tgan kompaniya bo‘yicha xorijiy bankrotlik jarayonining yurisdiktsiyasini
tan oladi, garchi bu kompaniyaning BVI hududida iqtisodiy faoliyati deyarli mavjud bo‘lmasa

ham.

Ushbu holat shuni ko‘rsatadiki, inkorporatsiya nazariyasiga ko‘ra offshor kompaniyalarga

ro‘yxatdan o‘tgan davlatida hech qanday faoliyat yuritmasa ham ular yuridk shaxs sifatida tan
olinadi va kompaniyaning “millati” va shaxsiy qonuni (lex societies) ro‘xatdan o‘tgan davlat

hisoblanadi.

A

sosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy

nazariyasini qo‘llaydigan davlatlar esa aksincha faqat

nomigagina mavjud bo‘lgan, ammo asosiy biznes faoliyatini boshqa davlatlarda amalga
oshirayotgan ko‘plab offshor kompaniyalar yuridik shaxs sifatida tan olmasligi mumkin. Misol
uchun, Überseering BV v Nordic Construction Company Baumanagement GmbH (C

-208/00)

keysida bu holat yaqqol namoyon bo‘lgan

9

. Überseering BV —

Niderlandiyada tashkil etilgan

kompaniya bo‘lib, Germaniyada faoliyat yuritayotgan paytda u yuridik shaxs sifatida tan
olinmagan. Bunga sabab Überseering BV kompaniyasi Germaniya hududida faoliyat olib

borgan. Biroq, Germaniya sudlari a

sosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy

nazariyasiga tayanib,

kompaniyaning haqiqiy boshqaruv markazi Germaniyada joylashgani bois, uni Germaniya
qonunchiligiga muvofiq tashkil etilmagan deb topadi va shu sababli yuridik shaxs sifatida tan

olmaydi. Natijada, Überseering Germaniya sudlarida da’vo kiritish huquqidan mahrum qilinadi.

O‘zbekiston Respublikasining qonuniga ko‘ra offshor kompaniyalar xorijiy yuridik

shaxslar sifatida tasniflanadi va ularning huquqiy maqomi inkorporatsiya nazariyasiga

asoslangan holda belgilanadi. Aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak, O‘zbekiston Respublikasi

Fuqarolik kodeksining

10

1175-

moddasiga ko‘ra, yuridik shaxsning qonuni —

bu yuridik shaxs

tashkil etilgan davlat huquqi hisoblanadi, ya’ni “lex societatis” kompaniya ro‘yxatdan o‘tgan

yurisdiksiya qonunchiligiga asoslanadi. Shu bilan birga, 1177-

moddaga asosan, O‘zbekiston

hududida xorijiy yuridik shaxslar, agar maxsus qonunlarda boshqacha tartib nazarda tutilmagan

bo‘lsa, fuqarolik qonunchiligi doirasida milliy rezidentlar bilan teng asosda tadbirkorlik va

boshqa faoliyatni amalga oshirish huquqiga ega. Bundan kelib chiqadigi offshor

kompaniyalarning faoliyati O‘zbekistonda cheklanmagan biroq O‘zbekiston Respublikasi Soliq

kodeksining 181-

moddasiga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi, Davlat

bojxona qo‘mitasi va Markaziy banki boshqaruvi qarori bilan

tasdiqlangan ofshor

yurisdiksiyalardan ro‘yxatdan o‘tgan offshor kompaniyalar olib boradigan moliyaviy

operatsiyalar monitoring qilib boriladi

11

.

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, xalqaro xususiy huquqda offshor kompaniyalarning

huquqiy maqomi murakkab va ko‘p qirrali masala bo‘lib, u davlatlarning milliy qonunchiligi

hamda xalqaro huquq normalari bilan kesishadi.

Bu borada eng katta nazariy muammo kompaniyaning qaysi davlat qonunlariga

bo‘ysunishini belgilovchi ikki asosiy yondashuv –

ya’ni, ro‘yxatdan o‘tgan davlat qonunlarini

9

Roth, W.-

H. (2003). From Centros to Überseering: Free movement of companies, private international law and

community

law.

International

and

Comparative

Law

Quarterly,

52(1),

177

–

208.

https://doi.org/10.1093/iclq/52.1.177

10

O‘zbekiston

Respublikasining Fuqarolik Kodeksi. 1997.

11

Kun.uz.

(2020). O’zbekistonda Ofshor Yurisdiksiyalarning ro’yxati tasdiqlanadi.

https://kun.uz/82557902#

!

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

491

asos qiluvchi "inkorporatsiya nazariyasi" va kompaniyaning amalda faoliyat yuritayotgan joyini
asos qiluvchi "a

sosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy

nazariyasi" o‘rtasidagi tafovutdir. Ushbu ikki

yondashuv amaliyotda kompaniyaning huquqiy maqomi va huquqiy javobgarligini aniqlashda
katta tafovutlarga olib keladi.

Yana aniqroq qilib aytganda, offshor kompaniyalarining xalqaro-huquqiy maqomi

hanuzgacha dolzarb bahs-

munozaralar mavzusi bo‘lib qolmoqda. Doimiy o‘zgarib borayotgan

global iqtisodiy sharoitda bu masala qayta ko‘rib chiqishni talab etadi. Xalqaro miqyosda
kompaniyalar uchun yagona va uyg‘unlashtirilgan huquqiy yondashuvni ishlab chiqish esa

kelajakda offshor kompaniyalarni xalqaro tartibga solishni yengillashtiradi.

Xulosa va tavsiyalar

Xorijiy yurisdiktsiyalarda ro‘yxatdan o‘tgan, ammo o‘z faoliyatini boshqa mamlakatlarda

amalga oshiradigan offshor kompaniyalarning huquqiy maqomini xalqaro xususiy huquq
doirasida baholash

—

murakkab masaladir. Tadqiqot davomida aniqlanishicha, har bir davlat

“lex societatis” —

ya’ni kompaniyaga nisbatan qo‘llaniladigan shaxsiy qonunni —

o‘zining

huquqiy an’analari va yondashuvlariga asoslanib belgilaydi. Bunda asosiy ikki nazariya —

inkorporatsiya (ro‘yxatdan o‘tgan davlat qonunchiligini qo‘llash) va real joylashuv (amaliy

boshqaruv joyiga asoslangan)

—

o‘rtasidagi farqlar offshor kompaniyalarning tan olinishi va

ularning faoliyatining huquqiy asosi borasida jiddiy qarama-qarshiliklarni yuzaga keltiradi.

Shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki har bir davlatning iqtisodiy siyosati, moliyaviy

manfaatlari va huquqiy tizimi turlicha bo‘lganligi sababli, yuridik shaxslarning “millati” va
ularga nisbatan qo‘llaniladigan shaxiy qonunni (lex societatis) belgilashda umumiy, yagona
yondashuvga kelish qiyin. Shu nuqtai nazardan O‘zbekiston Respublikasi uchun offshor
kompaniyalar faoliyatini tartibga solishda asosiy faoliyat ko‘rsatiladigan joy nazariyasini (real
seat theory) qo‘llash maqsadga muvofiq bo‘lar edi. Bu orqali kompaniyaning faqatgina qog‘ozda
mavjud bo‘lgan ro‘yxatga olish joyi emas, balki haqiqiy iqtisodiy faoliyat yuritayotgan joyi

asosida huquqiy maqomi baholanadi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Rammeloo, S. (2001). Corporations in Private International Law: A European

Perspective. Oxford University Press.

2.

Осояну, Н. (2013). Правовое регулирование личного статуса юридического лица в

международном частном праве.

Studii Juridice Universitare, 3

–

4, 143

–

158.

3.

Nougayrède, D. (2016). The use of offshore companies in emerging market economies: a

case study. Columbia Journal of European Law.

4.

Willoughby, P. (2012). Private International Law

–

Offshore Trusts and companies.

Amicus Curiae, 1998(4).

https://doi.org/10.14296/ac.v1998i4.1617

5.

Schulze, H. C. A. W. (1995). Private international law and jurisdictional problems

relating to offshore joint venture agreements. The Comparative and International Law
Journal of Southern Africa

6.

Гетьман

-

Павлова, И. В. (2011). Международное частное право: Учебник (3

-

е изд.,

перер. и доп.). Москва: Эксмо

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

492

7.

British Virgin Islands. (2004). Business Companies Act (No. 16 of 2004). Government of

the Virgin Islands.

http://www.bvi.gov.vg/sites/default/files/business_companies_act.pdf

8.

Cambridge Gas Transportation Corp. v. Official Committee of Unsecured Creditors of

Navigator

Holdings

Plc.

(2006). UKPC

26.

Privy

Council.

http://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/2006/26.html

9.

Roth, W.-

H. (2003). From Centros to Überseering: Free movement of companies, private

international law and community law. International and Comparative Law Quarterly,
52(1), 177

–

208.

https://doi.org/10.1093/iclq/52.1.177

10.

O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik Kodeksi. 1997.

11.

Kun.uz. (2020). O’zbekistonda Ofshor Yurisdiksiyalarning ro’yxati tasdiqlanadi.

https://kun.uz/82557902#

!