ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
502
O‘ZBEKISTONNING ENG YANGI TARIXI FANINI O‘QITISHDA IJTIMOIY
KOMPETENSIYANI SHAKLLANTIRISHNING ASOSIY YO‘NALISHLARI
Turdiyev Jamshid Rashidovich
Toshkent menejment va iqtisodiyot instituti "Ijtimoiy gumanitar fanlar"
kafedrasi katta o‘qituvchisi
.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15650903
Annotatsiya.
Mazkur maqolada “O‘zbekistonning eng yangi tarixi” fanini o‘qitish
jarayonida o‘quvchilarda ijtimoiy kompetensiyani shakllantirishning asosiy yo‘nalishlari
yoritilgan. Maqolada ijtimoiy kompetensiya tushunchasining mazmun-mohiyatini sharhlab, uni
tarixiy ong, fuqarolik pozitsiyasi va madaniy merosga munosabat orqali shakllantirish usullarini
ko‘rsatib beradi. Shuningdek, dars jarayonlarida interaktiv metodlardan foydalanish, tarixiy
voqealarga tanqidiy yondashuvni rivojlantirish va zamonaviy o‘quv materiallaridan foydalanish
bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
ijtimoiy kompetensiya, tarixiy ong, fuqarolik tarbiyasi, interaktiv metodlar,
O‘zbekiston tarixi, dars jarayoni.
Kirish.
Bugungi globallashuv jarayonlari, raqamli transformatsiya va axborot
oqimlarining keskin ortib borayotgani davrida yoshlarda ijtimoiy ong, fuqarolik faolligi va
ijtimoiy javobgarlikni shakllantirish har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu
nuqtai nazardan ta'lim tizimining har bir bosqichi, xususan, o‘rta maxsus va oliy ta’lim
muassasalarida o‘quvchilarga nafaqat bilim berish, balki ularning ijtimoiy kompetensiyalarini
rivojlantirish asosiy vazifalardan biri sifatida qaralmoqda.
Ijtimoiy kompetensiya
–
bu shaxsning jamiyatda samarali muloqot qila olishi, fuqarolik
burchini anglash, ijtimoiy mas'uliyatli bo‘lishi, turli ijtimoiy vaziyatlarga moslasha olishi,
tolerantlik va tanqidiy fikrlash kabi ko‘nikmalar majmuasidir. Bunday kompetensiyalarni
shakllantirishda aynan tarix fanlari, jumladan, “O‘zbekistonning eng yangi tarixi” fani o‘ziga xos
ahamiyatga ega.
Mazkur fan nafaqat tarixiy bilimlar, balki mustaqil O‘zbekiston taraqqiyotining asosiy
bosqichlari, siyosiy va huquqiy islohotlar, jamiyatda yuz berayotgan ijtimoiy o‘zgarishlar, inson
huquqlari va fuqarolik jamiyatining shakllanishiga oid bilimlarni ham beradi. Shu bois, mazkur
fan orqali o‘quvchilarda tarixiy ong, vatanga sadoqat, ijtimoiy adolat, qonun ustuvorligi,
tolerantlik, madaniy merosga hurmat kabi ijtimoiy kompetensiyalarni tizimli va maqsadli
shakllantirish imkoniyati mavjud.
Tahlil va natijalar.
Ushbu maqolada “O‘zbekistonning eng yangi tarixi” fanini
o‘qitishda ijtimoiy kompetensiyani rivojlantirishning didaktik, metodik va mazmuniy jihatlari
tahlil qilinadi. Shuningdek, fan mazmunidan samarali foydalanish, interaktiv metodlardan
foydalanish orqali o‘quvchilarda jamiyat hayotida faol ishtirok eta oladigan shaxsni
tarbiyalashning asosiy yo‘nalishlari ochib beriladi.
Bugungi kunda o‘quvchilarda ijtimoiy kompetensiyani shakllantirish ta'lim tizimining
dolzarb vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Ayniqsa, “O‘zbekistonning eng yangi tarixi”
fanining mazmuni bu yo‘nalishda keng imkoniyatlarni taqdim etadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
503
Mustaqillikdan keyingi siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar, fuqarolik jamiyatining
shakllanishi, inson huquqlari va demokratik qadriyatlarning mustahkamlanishi kabi mavzular
o‘quvchilarning ijtimoiy faol, tanqidiy fikrlaydigan, mas'uliyatli fuqaro sifatida kamol topishiga
xizmat qiladi.
Mazkur maqolada aynan shu yo‘nalishda olib borilishi lozim bo‘lgan didaktik
yondashuvlar, metodik vositalar va o‘qituvchilarning roli yoritib beriladi. Ijtimoiy kompetensiya
faqat bilim emas, balki munosabat, qadriyat va faoliyatning uyg‘unligidir.
Ijtimoiy kompetensiyani shakllantirishda quyidagi asosiy yo‘nalishlar alohida ajralib
turadi:
1.
Tarixiy ongni rivojlantirish
: O‘quvchilarda tarixiy faktlarga asoslangan holda mustaqil
xulosa chiqarish, o‘z milliy tarixiga hurmat bilan qarash hissini shakllantirish.
2.
Fuqarolik faolligini tarbiyalash
: “Eng yangi tarix” darslarida zamonaviy O‘zbekiston
taraqqiyot bosqichlari orqali davlat va jamiyat oldidagi mas'uliyat, qonuniylik va adolat
tushunchalari asosida fikr yuritish.
3.
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
: Tarixiy voqealarga bir tomonlama emas, balki ko‘p
qirrali yondashuv asosida tahlil qilish ko‘nikmasini shakllantirish.
4.
Madaniy merosga nisbatan ijobiy munosabat: Madaniy va tarixiy obidalar, urf-odatlar
va an’analarni qadrlash, ularni zamonaviylik bilan uyg‘unlashtirishni anglash.
5.
O‘quv jarayonida innovatsion yondashuvlar: “Case
-
study”, “debate”, “timeline” kabi
metodlardan foydalanish orqali ijtimoiy masalalarga qiziqish uyg‘otish.
Amaliy kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki, yuqoridagi yondashuvlardan muntazam foydalanish
o‘quvchilarning nafaqat tarixiy bilimini, balki ijtimoiy mas’uliyatini, jamoada ishlash malakasini
va vatanga sadoqat tuyg‘usini oshiradi.
Xulosa.
“O‘zbekistonning eng yangi tarixi” fanining imkoniyatlaridan foydalangan holda
o‘quvchilarda ijtimoiy kompetensiyani shakllantirish o‘ta muhim. Bu esa nafaqat o‘quv rejalari
va metodik ta’minotga, balki o‘qituvchining yondashuvi va darsdagi faoliyat turiga bog‘liq.
Ijtimoiy kompetensiyaga ega bo‘lgan yoshlar ertangi jamiyatda faol ishtirok eta oladigan,
tanqidiy fikrlaydigan, madaniyat va tarixni qadrlaydigan shaxslar sifatida voyaga yetadilar.
“O‘zbekistonning eng yangi tarixi” fanini o‘qitish orqali o‘quvchilarda ijtimoiy
kompetensiyani shakllantirish zamonaviy pedagogikaning muhim yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Mazkur fanning mazmunida mustaqil O‘zbekistonning shakllanishi, taraqqiyot
bosqichlari, demokratik islohotlar, fuqarolik jamiyati institutlari, inson huquqlari, ijtimoiy adolat
va qonun ustuvorligi kabi muhim masalalar yoritilgan bo‘lib, aynan shu asosda o‘quvchilar
ongida fuqarolik mas’uliyati, tanqidiy fikrlash, ijtimoiy faoliyatga qiziqish, vatanparvarlik va
tolerantlik kabi kompetensiyalar shakllanadi.
Shuningdek, dars jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interaktiv metodlar,
muammoli vaziyatlar, tarixiy hujjatlar va shaxslar asosidagi ishlanmalar orqali o‘quvchilar
ijtimoiy haqiqatni tushunishga, o‘z nuqtai nazarini bildirishga, muhokama madaniyatiga ega
bo‘lishga o‘rganadilar. Bu esa ularning kelajakda ijtimoiy faol, ongli va mas’uliyatli fuqaro
sifatida shakllanishiga xizmat qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
504
Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy kompetensiyani shakllantirish faqat fanga oid bilimlarni
egallash emas, balki o‘quvchilarda ijtimoiy ong, axloqiy qadriyatlar, madaniy tafakkur va
jamiyat hayotiga befarq bo‘lmagan pozitsiyani shakllantirish demakdir.
Shu bois, “O‘zbekistonning eng yangi tarixi” fani bu borada kuchli tarbiyaviy salohiyatga
ega bo‘lib, uni to‘g‘ri metodik yondashuv bilan o‘qitish orqali ta'lim sifati va samaradorligini
oshirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov I.A. Yuksak ma'naviyat
–
yengilmas kuch.
–
T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston” strategiyasi. –
T.: 2021.
3.
Mavlonova R.X. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat.
–
T.: TDPU, 2017.
4.
Alimova D.A. O‘zbekiston tarixi darslarini o‘qitishda yangi yondashuvlar. –
T.: Fan, 2020.
5.
UNESCO. Global Citizenship Education: Topics and learning objectives.
–
Paris, 2015.
