ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
617
ZAMONAVIY MENEJMENTNING MADANIYAT SOHASIDAGI VAZIFALARI
Orazbayeva Dilnaz Dauletbay qizi
O‘zbekiston davlat san’at va madaniyat instituti Nukus filiali
“Madaniyat va san’at sohasi menejmenti” mutaxasisligi 2
-kurs magistranti.
Tel. 97-509-23-93
https://doi.org/10.5281/zenodo.15675855
Annotatsiya.
Hozirgi kunda barcha mamlakatlarda va yurtimizda madaniyat va san’at
sohasi boshqaruviga juda katta e’tibor qaratilmoqda. Sababi madaniyat menejmentiga yangicha
bilim, yangicha ko‘nikma va yangicha dunyoqarash tabora kuchaymoqda. Shuning uchun ham
ushbu tezisda madaniyat sohasi menejmentining muhum vazifalari haqida fikirlar yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
Menejment, madaniyat, boshqaruv, innovacion jarayonlar, strategik
rejalashtirish.
Abstract.
Currently, in all countries and in our country, great attention is paid to the
management of the sphere of culture and art. The reason is that cultural management requires
new knowledge, new skills and a new outlook. That is why this thesis discusses the important
tasks of cultural management.
Key words:
Managament, culture, management, innovation processes, strategic planning.
Аннотация.
В настоящее время во всех странах и в нашей стране большое
внимание уделяется управлению сферой культуры и искусства. Причина в том, что в
управлении культурой набирают силу новые знания, новые навыки и новые мировоззрения.
Поэтому в данной диссертации рассматриваются важные задачи управления
культурой.
Ключевые слова:
Управление, культура, управление, инновационные процессы,
стратегическое планирование.
Zamonaviy jamiyat taraqqiyotida madaniyatning o‘rni beqiyos. U inson tafakkuri,
axloqi, qadriyatlari va estetik qarashlarini shakllantiruvchi kuchli omil hisoblanadi. Shu sababli
ma
daniyat sohasida boshqaruv tizimini samarali yo‘lga qo‘yish dolzarb masalalardan biri bo‘lib
qolmoqda.
Bugungi kunda menejment tamoyillarini madaniyat tizimiga tatbiq etish orqali ijodiy
muhitni rivojlantirish, milliy merosni asrash va jahon madaniy makonida faol ishtirok etish
mumkin bo‘lmoqda.
Menejment
—
bu mavjud resurslarni samarali boshqarish orqali belgilangan maqsadlarga
erishish san’ati va ilmidir. Madaniyat sohasida esa bu faoliyat yanada murakkab va ijtimoiy
mas’uliyatli tus oladi. Chunki bu soha insonlarning ma’naviy olamiga, axloqiy qiyofasiga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun madaniyat menejmenti ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy
omillar bilan uzviy bog‘liqdir.
Asosiy vazifalar
1. Strategik rejalashtirish
Madaniyat siyosatini shakllantirish, ustuvor yo‘nalishlarni belgilash va uzoq muddatli
maqsadlarni rejalashtirish boshqaruvning muhim jihatidir. Bu orqali jamiyatning madaniy
rivojlanishi tizimli ravishda yo‘lga qo‘yiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
618
2. Tashkiliy boshqaruv
Madaniyat muassasalarining (teatrlar, muzeylar, san’at galereyalari va boshqalar)
faoliyatini samarali tashkil etish menejerning asosiy vazifalaridandir. Bu jarayonda inson
resurslarini to‘g‘ri boshqarish, ijodiy jamoalarni shakllantirish katta ahamiyat kasb etadi.
3. Resurslarni boshqarish
Madaniyat sohasi ko‘p hollarda davlat byudjeti hisobidan moliyalashtiriladi. Shu bilan
birga, xususiy sektor va xalqaro donorlar ishtirokini ta’minlash, grantlar va homiylik
mexanizmlarini rivojlantirish ham menejment vazifalariga kiradi.
4. Innovatsion yondashuv
Texnologik taraqqiyot sharoitida madaniyat ham raqamli shaklga o‘tmoqda. Virtual
ko‘rgazmalar, onlayn kutubxonalar, raqamli arxivlar yaratish madaniyat menejerlarining
zamonaviy vazifalaridir.
5. Monitoring va baholash
Har bir madaniy loyiha yoki tadbirning ijtimoiy ta’siri, iqtisodiy samaradorligi va
ommaviy qamrovi tahlil qilinishi kerak. Bu esa doimiy monitoring, baholash va hisobot tizimini
talab etadi.
6. Ma’naviy tarbiya va ijtimoiy mas’uliyat
Menejment faqat tashkiliy ish emas, balki jamiyatda ma’naviyatni yuksaltirish, estetik
tarbiyani shakllantirish va milliy qadriyatlarni targ‘ib qilishga xizmat qilishi kerak. Shu jihatdan
madaniyat menejerlari ijtimoiy yetakchi rolini bajaradi.
Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida madaniyat va menejment
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik dolzarb mavzulardan biriga aylangan. Madaniyat —
jamiyatning
tarixiy merosi, estetik qarashlari va ijtimoiy qadriyatlarining yig‘indisi bo‘lsa, menejment esa bu
qadriyatlarni samarali tashkil etish, saqlash va rivojlantirish vositasidir. Shu sababli zamonaviy
dunyoda madaniyat sohasida samarali menejment tizimini shakllantirish nafaqat iqtisodiy, balki
ma’naviy barqarorlik uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Madaniyat
–
bu xalqning o‘ziga xosligi, milliyligining timsoli va jamiyatdagi ijtimoiy
birdamlikni mustahkamlovchi asosiy omildir. U san’at, adabiyot, urf
-
odatlar, me’morchilik, til
va boshqa shakllarda namoyon bo‘ladi. Ushbu boy merosni asrash, avloddan
-avlodga yetkazish,
zamonaviy talablarga mos holda rivojlantirish
–
menejment yondashuvisiz amalga oshmaydi.
Madaniy sohalarda professional boshqaruvning yo‘lga qo‘yilishi quyidagi maqsadlarga
xizmat qiladi:
Madaniy merosni saqlash va uni ommaga yetkazish;
Yangi avlodda estetik did va ma’naviy dunyoqarashni shakllantirish;
Ijodiy sanoatlarni rivojlantirish va iqtisodiy foyda olish.
Boshqarish sozi inglizcha “menejment” –
boshqarish so‘zidan kelib chiqqan. Shu bilan
birga “boshqarish” atamasi “menejment” atamasi bilan toliq sinonim bo‘la olmaydi, chunki
birinchisi o‘zining semantik diapazonida ancha kengroqdir. Chunki u ham texnik ham biologik
jarayonlarga talluxli bo‘lishi mumkin.
[1;9]
Menejment ilm-fan sifatida madaniyatni nafaqat boshqaradi, balki uni innovatsion
rivojlanishga olib chiqadi. Boshqaruv jarayonida quyidagi yo‘nalishlar muhim hisoblanadi:
1. Strategik rejalashtirish
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
619
Madaniy siyosatni ishlab chiqish, ustuvor yo‘nalishlarni belgilash, infratuzilmani
rivojlantirish va resurslarni oqilona taqsimlash orqali madaniyat sohasini kengaytirish mumkin.
2. Innovatsiyalarni joriy etish
Madaniy faoliyatga raqamli texnologiyalarni joriy etish (masalan, virtual ko‘rgazmalar,
onlayn teatrlar, QR-kodli eksponatlar) madaniyatni keng auditoriyaga yetkazish imkonini beradi.
3. Marketing va PR
Madaniyat mahsulotlarini ommalashtirish, brend yaratish, auditoriya bilan samarali aloqa
o‘rnatish –
zamonaviy menejmentning ajralmas qismi hisoblanadi.
4. Kreativ sanoatni rivojlantirish
Menejment madaniyatni iqtisodiyotning yangi tarmog‘i —
kreativ industriyaga
aylantirish orqali yangi ish o‘rinlari yaratish va yoshlarni jalb qilish imkonini beradi (kino,
dizayn, musiqa, moda va b.).
Madaniyatlararo menejment va xalqaro hamkorlik
Bugungi global sharoitda madaniyatlararo muloqot kuchaymoqda. Shu bois menejerlar
faqat mahalliy emas, balki xalqaro madaniy tafakkurni ham tushunishga, madaniyatlararo
farqlarni inobatga olgan holda ishlashga majbur. Xalqaro festivallar, madaniy almashinuv
dasturlari, UNESCO kabi tashkilotlar bilan hamkorlik
–
bu jarayonning muhim bo‘g‘inlaridir.
Madaniyat va menejment
–
biri ma’naviyatni, ikkinchisi esa ushbu ma’naviyatni
rivojlantirish vositasini ifodalaydi. Ular o‘zaro uyg‘unlashganda, nafaqat ijodiy yuksalish, balki
ijtimoiy barqarorlik, milliy g‘urur va global tan olinuvchanlikka erishish mumkin. Bugungi
kunda har bir madaniyat sohasi vakilining boshqaruv ko‘nikmalariga ega bo‘lishi,
menejerlarning esa madaniyatga hurmat bilan yondashishi zarurdir.
Faqat shundagina madaniyat
—
jamiyat taraqqiyotining negiziga aylanadi.
Menejmentning madaniyat sohasidagi roli yildan-yilga ortib bormoqda. Bu sohada
samarali boshqaruv tizimini yaratish orqali madaniyatni yanada rivojlantirish, yosh avlodni
milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash va xalqaro maydonda O‘zbekistonning madaniy imijini
mustahkamlash mumkin. Shunday ekan, madaniyat menejerlari ijodkorlik va boshqaruv
ko‘nikmalarini uyg‘unlashtirib, milliy madaniyat rivojiga munosib hissa qo‘shishlari zarur.
REFERENCES
1.
Madaniyat va san’at muassasalari faoliyatini tashkil etishda innovacion yondashuvlar
konferenciya to‘plami. Toshkent
-2020. 9-10-betlar.
2.
Fayzullayev A. "Madaniyatshunoslik asoslari".
–
T.: O‘zbekiston, 2020.
3.
Xodjayev M. "Menejment nazariyasi va amaliyoti".
–
T.: Iqtisodiyot, 2021.
4.
UNESCO Cultural Report, 2023.
5.
Richard L. Daft, “Management”. –
Cengage Learning, 2022.
