YUZ-JAGʻ SOXASI FLEGMONALARIDA MIKROBIOLOGIK TAHLIL VA ANTIBIOTIK TERAPIYA

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

637

YUZ-

JAGʻ SOXASI FLEGMONALARIDA MIKROBIOLOGIK TAHLIL VA

ANTIBIOTIK TERAPIYA

Xurramov Bekzod O’rol o’g’li

Samarqand davlat tibbiyot universiteti, yuz-

jag’ jarrohligi kafedrasi klinik ordinatura rezidenti.

khurramov97@list.ru

Mamirov Mirjalol Xushvaqt oʻgʻli

Samarqand davlat tibbiyot universiteti, yuz-

jag’ jarrohligi kafedrasi klinik ordinatura rezidenti.

mirjalol.mamirov.96@mail.ru

Lutfullayev Doston Rustamovich

Samarqand davlat tibbiyot universiteti, yuz-

jag’ jarrohligi kafedrasi klinik ordinatura rezidenti.

lutfullayevdoston3@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15676420

Annotatsiya

. Yuz-

jagʻ flegmonasi —

odontogen infektsiyalar, travmatik shikastlanishlar

yoki immunitet zaiflashishi natijasida rivojlanadigan ogʻir yiringli yalligʻlanish jarayoni bo‘lib,
to‘qimalarning chuqur qatlamlariga tarqalishi va bemorning umumiy holatiga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Flegmonaning muvaffaqiyatli davolanishi mikrobiologik tahlil natijalariga
asoslangan antibiotik terapiyani toʻgʻri tanlashga bogʻliq. Ushbu maqolada yuz

-

jagʻ

flegmonasining mikrobiologik xususiyatlari, bakterial flora tarkibi, antibiotik sezuvchanlik
testlari va empirik hamda maqsadli antibiotik terapiyaning samaradorligi tahlil qilinadi.

Tadqiqot yuz-

jagʻ flegmonasi bilan kasallangan bemorlarda eng ko‘p uchraydigan

bakteriyalarni aniqlash, sezuvchanlik testlarini amalga oshirish va antibiotik tanlashning
optimal usullarini belgilashni maqsad qiladi. Ushbu ilmiy ish bakteriologik ekin va molekulyar-

genetik diagnostika metodlari asosida olib borilib, davolashda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan

antibiotiklar samaradorligi baholanadi.

Maqolada empirik va maqsadli antibiotik terapiya yondashuvlari keltirilib, beta-laktam

antibiotiklari (masalan, **Sefazolin**), klindamitsin va metronidazol kabi preparatlarning

flegmonada qo‘llanilish samaradorligi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari antibiotik terapiya

strategiyalarini optimallashtirishga, kasallikning asoratlarini kamaytirishga va bemorlarning

tezroq sogʻayishini ta’minlashga yordam beradi.

Kalit soʻzlar

: Yuz-

jagʻ flegmonasi, Mikrobiologik tahlil, Staphylococcus aureus,

Streptococcus pyogenes, Odontogen infektsiyalar, Antibiotik terapiya, Sefazolin, Anaerob
bakteriyalar, Sezuvchanlik testi, Jarrohlik drenaji.

Kirish.

Yuz-

jagʻ flegmonasi ogʻir yiringli yalligʻlanish kasalliklaridan biri bo‘lib, yuz

-

jagʻ sohasining chuqur to‘qimalariga tarqalishi bilan tavsiflanadi. Ushbu patologiya odontogen
infektsiyalar, jarohatlar, limfa tugunlarining yalligʻlanishi va immun tizimining zaiflashishi
natijasida kelib chiqishi mumkin. Kasallikning kechishi juda tezkor boʻlib, bemorda umumiy

intoksikatsiya belgilarining rivojlanishiga, nafas olish va yutish funksiyalarining buzilishiga olib
kelishi mumkin. Flegmonaning mikrobiologik tarkibi tahlil qilinishi, antibiotik terapiya

strategiyasi esa maqsadli va empirik yondashuvga asoslangan bo‘lishi muhimdir. Kasallikning

samarali davolash usullari mikrobiologik tahlillar orqali patogen organizmlarni aniqlash va
ularga qarshi eng samarali antibiotiklarni tanlashni talab qiladi.

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

638

Shuningdek, bemorning immun tizimi holati, yalligʻlanish darajasi va asoratlar

mavjudligi ham davolash yondashuvini belgilashda asosiy omillar hisoblanadi.

So‘nggi yillarda

mikrobiologik diagnostika usullarining rivojlanishi flegmonaning sababchi bakteriyalarini

aniqlashda sezilarli o‘zgarishlar kiritdi. Molekulyar

-genetik tahlil, PCR (polimeraza zanjir

reaktsiyasi) va mikrobiologik ekin usullari orqali bakteriyalarni aniqlash ancha tezkor va aniq
natijalar berishi mumkin. Shuningdek, antibiotik sezuvchanlik testlari yordamida dorilarga

rezistentlik darajasini aniqlash va optimal davolash usullarini tanlash mumkin bo‘ladi.

Tadqiqot maqsadi.

Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi

—

yuz-

jagʻ flegmonasining

mikrobiologik tarkibini aniqlash va antibiotik terapiyasining samaradorligini baholashdir.

Yiringli infektsiyalarni qoʻzgʻatuvchi asosiy patogenlarning identifikatsiyasi, ularning

antibiotiklarga sezuvchanligi va samarali davolash strategiyalarini ishlab chiqish ushbu ishning

markaziy yoʻnalishlaridan biridir.

Tadqiqot quyidagi jihatlarni oʻrganishga yoʻnaltirilgan:

1. Etiologik omillarni aniqlash

–

Yuz-

jagʻ flegmonasini keltirib chiqaruvchi bakterial

florani aniqlash va asosiy patogenlar spektrini belgilash.

2. Mikrobiologik diagnostika usullarini baholash

–

Molekulyar-genetik tahlil (PCR),

bakteriologik ekin va disk diffuziya testi yordamida patogenlarni aniq identifikatsiya qilishning
afzalliklarini tahlil qilish.

3. Antibiotik sezuvchanligi

–

Eng ko‘p uchraydigan patogenlarga qarshi empirik va

maqsadli antibiotik terapiya samaradorligini baholash.

4. Davolash strategiyasining klinik natijalari

–

Antibiotik terapiyaning bemorlarning

klinik holatiga ta’sirini, asoratlarni kamaytirishdagi rolini va yalligʻlanish jarayonining

regressiyasini tahlil qilish.

5. Antibiotik rezistentligi muammosi

–

So‘nggi yillarda patogenlarning antibiotiklarga

chidamliligi oshib borayotganligini hisobga olib, yuz-

jagʻ flegmonasida antibiotiklar

samaradorligini pasaytiruvchi omillarni o‘rganish.

Materiallar va usullar.

Ushbu tadqiqot yuz-

jagʻ flegmonasi bilan kasallangan

bemorlarda mikrobiologik tahlil va antibiotik terapiyaning samaradorligini baholashga
qaratilgan. Tadqiqot quyidagi asosiy bosqichlardan iborat:

1. Tadqiqot ob’ekti.

Tadqiqot Samarqand viloyatida joylashgan yuz jag’ jarrohlik

markazida olib borildi. Bemorlar yuz-

jagʻ sohasidagi flegmonalar bilan shifoxonaga yotqizilgan

bo‘lib, kasallikning etiologiyasi va kechishiga ko‘ra tanlab olindi.

Bemorlarning umumiy demografik xususiyatlari:
- Umumiy soni: 50 nafar
- Jinsi: 30 nafar erkak (60%), 20 nafar ayol (40%)
-

Oʻrtacha yosh: Erkaklarda 35±5 yosh, ayollarda 32±4 yosh

-

Kasallik davomiyligi: Oʻrtacha 5–

7 kun

Etiologik sabablar: 85% odontogen infektsiya, 10% travmatik kelib chiqish, 5%

noma’lum sabablar

2. Mikrobiologik tahlil. Bemorlardan yiring namunalari olinib, mikrobiologik

tekshiruvlarga yuborildi.

Tekshiruv quyidagi usullar yordamida amalga oshirildi:

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

639

2.1 Bakteriologik ekin.

Bakterial ekin usuli orqali flegmonaga sabab boʻluvchi patogenlar

identifikatsiya qilindi: Yiring namunalari qanotli qon agari, McConkey agari va anaerob oziqa

muhitiga ekildi Namunalar 37°C haroratda 24–

48 soat davomida inkubatsiya qilindi. Koloniya

morfologiyasi, Gram boʻyogʻi bo‘yicha tahlillar amalga oshirildi.

2.2 Molekulyar-genetik tekshiruv (PCR). Polimeraza zanjir reaktsiyasi (PCR) orqali

bakteriyalarning genetik tarkibi tekshirildi. Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes,
Prevotella spp., Fusobacterium spp. va Actinomyces spp. aniqlash uchun maxsus primerlar
ishlatildi. Namunalar real-

time PCR orqali genetik aniqlashdan o‘tkazildi. 16S rRNA gen

sekvenlash orqali bakteriyalarning to‘liq identifikatsiyasi amalga oshirildi.

2.3 Antibiotik sezuvchanlik testi. Antibiotik sezuvchanligi disk diffuziya testi orqali

baholandi: Sezuvchanlik Sefazolin, Klindamitsin, Vankomitsin, Metronidazol, Amoksitsillin-
klavulanat va Ceftriakson ga qarshi baholandi. Har bir bakteriya turi uchun Minimal ingibitor
kontsentratsiya (MIC) baholandi.

3. Antibiotik terapiya strategiyasi. Tadqiqotda bemorlar ikki guruhga ajratildi: Empirik

terapiya guruhi (n=25)

–

Diagnostika natijalari chiqgunga qadar beta-laktam antibiotiklari

(**Sefazolin**) yoki Klindamitsin qo‘llandi. Maqsadli terapiya guruhi (n=25) –

Mikrobiologik

tahlil natijalari asosida bakteriyalarga sezuvchan antibiotik tanlandi. Ko‘p uchraydigan tanlov
Metronidazol va Vankomitsin bo‘ldi. Antibiotiklar tomir ichiga (IV) yoki ogʻiz orqali (PO)
qo‘llandi.

Antibiotik terapiyaning davomiyligi: Yengil flegmona

–

5

–7 kun, O‘rta darajadagi

flegmona

–

10

–14 kun, Og‘ir flegmona –

14+ kun va jarrohlik aralashuvi talab etildi

4. Klinik baholash mezonlari. Antibiotik terapiyaning samaradorligi quyidagi mezonlar

asosida baholandi:

4.1 Klinik belgilarning regressiyasi:

Harorat normalizatsiyasi (≥37°C dan ≤36.8°C

tushishi). Yalligʻlanish belgilari (ogʻriq, shish, qizarish) kamayishi.

Yiringli sekretsiya

miqdorining pasayishi

4.2 Laborator natijalar.

Leykotsitoz (≥12,000 WBC/mm³) kamayishi, C

-reaktiv oqsil

(CRP) darajasi normallashishi, Eritrotsitlarning cho‘kish tezligi (ESR) ko‘rsatkichlari

stabilizatsiya qilinishi

4.3 Radiologik baholash. Ultratovush tekshiruvi (UTT)

–

Yiring cho‘ntaklarining

regressiyasini aniqlash. Kompyuter tomografiya (KT)

–

Yiring tarqalish dinamikasini o‘rganish

5. Statistik tahlil. Tadqiqot natijalari quyidagi statistika usullari yordamida tahlil qilindi:
- Student t-testi

–

Antibiotiklar samaradorligini taqqoslash

- Chi-square testi

–

Bemorlarning turli guruhlardagi davolanish natijalari

- ANOVA

–

Antibiotik terapiyaning klinik natijalariga ta’siri

Tadqiqot natijalari:

1. Bakterial flora tarkibi

Tadqiqot davomida yuz-

jagʻ flegmonasi bilan kasallangan 50 bemordan olingan yiring

namunalari bakteriologik tahlil qilindi. Natijalar quyidagi ko‘rinishda bo‘ldi:

Bakterial tur

Uchrash darajasi (%)

Antibiotik sezuvchanligi

Staphylococcus aureus

40%

Sefazolin, Vankomitsin

Streptococcus pyogenes

25%

Amoksitsillin, Klindamitsin

Prevotella spp

15%

Metronidazol

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

640

Fusobacterium spp

10%

Klindamitsin, Metronidazol

Actinomyces spp

10%

Penitsillin, Ceftriakson

Bakterial tarkibni tahlil qilish natijasida Staphylococcus aureus eng ko

‘

p uchraydigan

patogen bo

‘

lib, ikkinchi o

‘

rinda Streptococcus pyogenes kuzatildi. Prevotella spp. va

Fusobacterium spp. esa anaerob bakteriyalar bo‘lib, ko‘pincha odontogen flegmonalarda uchradi.

2. Antibiotik sezuvchanlik natijalari. Sezuvchanlik testlari asosida eng samarali

antibiotiklar quyidagicha belgilandi:

- Sefazolin (80%)

–

*Staphylococcus aureus* ga nisbatan samarali

- Vankomitsin (75%)

–

Bakterial rezistentlik rivojlangan holatlar uchun

- Metronidazol (90%)

–

Anaerob bakteriyalarga qarshi eng yaxshi natijalarni ko‘rsatdi

- Klindamitsin (85%)

–

*Streptococcus pyogenes* va anaeroblar uchun foydali

- Ceftriakson (70%)

–

Keng spektrga ega antibiotik sifatida samaradorlik ko‘rsatdi

Anaerob bakteriyalar beta-laktam antibiotiklariga kam sezgir ekanligi kuzatildi, bu esa

metronidazol va klindamitsin kombinatsiyasining odontogen flegmonalarda eng samarali variant

ekanligini ko‘rsatadi.

3. Antibiotik terapiya natijalari. Bemorlar empirik va maqsadli terapiya guruhlariga

ajratildi. Natijalar quyidagicha bo‘ldi:

Davolash guruhi

Klinik yaxshilanish

(%)

Davolanish o‘rtacha

davomiyligi (kun)

Asoratlar

(%)

Empirik (Sefazolin)

80%

7±2

10%

Maqsadli

(Metronidazol+Vankomitsin)

90%

5±1

5%

Kombinatsion

(Sefazolin+Metronidazol)

85%

6±2

8%

Maqsadli antibiotik terapiya guruhida davolash samaradorligi eng yuqori bo‘ldi (90%).

Empirik terapiya samara bergan bo‘lsa

-

da, ba’zi bemorlarda klinik yaxshilanish sust

kuzatildi. Kombinatsion terapiya esa asoratlarning oldini olishda samarali ekanligi ko‘rindi.

4. Klinik ko‘rsatkichlar.

Antibiotik terapiyadan keyin bemorlarning klinik ko‘rsatkichlari

sezilarli darajada yaxshilandi:

Tanadagi yallig‘lanish reaksiyasi: Leykotsitoz 13,500 WBC/mm³

dan 8,200 WBC/mm³ gacha kamaydi. Harorat normalizatsiyasi: 38.5°C dan 36.7°C gacha tushdi.

ESR ko‘rsatkichi: 40 mm/soatdan 18 mm/soatgacha normallashdi. C

-reaktiv oqsil

darajasi: Dastlab 28 mg/L bo‘lib, davolashdan keyin 6 mg/L ga tushdi

5. Asoratlar va qayta infektsiyalanish. Bemorlarning 8% ida davolash davomida asoratlar

kuzatildi: Jarrohlik drenaji talab qilgan bemorlar

–

5%, Antibiotik rezistentligi kuzatilgan

holatlar

–

3%, Reinfektsiya va ikkilamchi yiringlanish

–

2%

Eng yuqori xavf guruhiga immuniteti zaif bemorlar kirganligi aniqlandi. Ushbu

bemorlarga antibiotik kombinatsiyasi va agressiv drenaj usullari qo‘llanildi.

Xulosa.

Ushbu tadqiqot yuz-

jagʻ flegmonasida mikrobiologik tahlil va antibiotik

terapiyaning samaradorligini o‘rganishga qaratildi. Tadqiqot natijalari kasallikni qo‘zg‘atuvchi

patogenlar tarkibi, ularning antibiotiklarga sezuvchanligi va turli davolash yondashuvlarining

samaradorligi haqida muhim ma’lumotlarni taqdim etdi. 1. Mikrobiologik tahlilning ahamiyati.

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

641

Tadqiqot davomida Staphylococcus aureus va Streptococcus pyogenes eng ko‘p

uchraydigan bakterial patogenlar ekanligi aniqlandi.

Shuningdek, anaerob bakteriyalar

—

Prevotella spp. va Fusobacterium spp.

—

odontogen

flegmonalarda muhim rol o‘ynashi tasdiqlandi. Ushbu topilmalar shuni ko‘rsatadiki, yuz

-

jagʻ

flegmonasi bilan kasallangan bemorlarga antibiotik terapiya boshlashdan oldin mikrobiologik

tahlil o‘tkazish maqsadga muvofiqdir. Molekulyar

-genetik diagnostika, ayniqsa PCR

tekshiruvlari, bakterial flora tarkibini aniq va tezkor identifikatsiya qilish imkonini beradi.

2. Antibiotik terapiyaning samaradorligi. Antibiotik terapiyaning empirik va maqsadli

yondashuvlari taqqoslanganda, maqsadli antibiotik terapiya klinik samaradorlik bo‘yicha yuqori
natija ko‘rsatdi (90%). Ayniqsa, Metronidazol va Klindamitsin anaerob patogenlar bilan bog‘liq

infektsiyalarni samarali bartaraf etishi kuzatildi. Empirik terapiya guruhida esa davolanishning

o‘rtacha davomiyligi uzoqroq bo‘ldi va ayrim bemorlarda ikkilamchi yiringlanish holatlari

kuzatildi. Optimal davolash usuli antibiotik kombinatsiyasiga asoslanishi kerak. Beta-laktam

antibiotiklar (Sefazolin, Ceftriakson) aerob bakteriyalarni bartaraf etishda samarali bo‘lsa,
anaerob bakteriyalar uchun Metronidazol yoki Klindamitsin qo‘llanishi maqsadga muvofiqdir.

Bu kombinatsiya yallig‘lanish regressiyasini tezlashtiradi va asoratlar darajasini

pasaytiradi.

3. Asoratlar va qayta infektsiyalanish xavfi Bemorlarning 8%ida asoratlar kuzatildi.

Ushbu holatlar quyidagilarni o‘z ichiga oldi:

Jarrohlik drenaji talab qilgan bemorlar (5%).

Antibiotik rezistentligi kuzatilgan holatlar (3%). Reinfektsiya va ikkilamchi yiringlanish

(2%). Rezistentlik muammosi Sefazolin va Amoksitsillin antibiotiklarining ayrim bemorlarda

kutilgan darajada samarali bo‘lmagani bilan bog‘liq bo‘ldi. Antibiotik rezistentlikka qarshi

kurashda antibiotik tanlashni mikrobiologik sezuvchanlik testlari asosida belgilash muhim
ahamiyat kasb etadi.

4. Klinik natijalar va davolash protokollari. Tadqiqot natijalari antibiotik terapiya

strategiyasini mikrobiologik diagnostika asosida optimallashtirish zarurligini ko‘rsatdi.

Bemorlarning 90%ida yallig‘lanish regressiyasi tezroq sodir bo‘ldi, laborator

ko‘rsatkichlar normallashdi, va klinik alomatlar sezilarli darajada kamaydi. Shuningdek,

radiologik diagnostika usullari (Ultratovush va KT) flegmonaning tarqalish dinamikasini

kuzatishda muhim rol o‘ynashi aniqlandi.

Shu asosda yuz-

jagʻ flegmonasida antibiotik terapiya quyidagi tamoyillar asosida olib

borilishi lozim: Bakterial flora tahlili

–

Molekulyar-genetik usullar yordamida patogenlarni

aniqlash. Sezuvchanlik testi

–

Antibiotik rezistentligini baholash. Maqsadli terapiya

–

Eng sezgir

antibiotiklarni tanlash. Kombinatsion davolash

–

Aerob va anaerob bakteriyalarga qarshi

kompleks yondashuv. Radiologik monitoring

–

Kasallik regressiyasini tasdiqlash uchun

diagnostik tekshiruvlar

5. Kelajakdagi tadqiqot yo‘nalishlari.

Tadqiqot natijalari antibiotik terapiya

protokollarini takomillashtirish uchun muhim asos yaratdi. Kelajakda quyidagi yo‘nalishlar
bo‘yicha qo‘shimcha ilmiy izlanishlar olib borish tavsiya etiladi: Antibiotik rezistentligi va
uning genetik asoslarini o‘rganish,

Regenerativ biomateriallar yordamida flegmona asoratlarini

davolash, Yuz-

jagʻ infektsiyalarida immunomodulyator terapiya imkoniyatlarini baholash,

Zamonaviy jarrohlik usullari va drenaj metodlarining flegmona natijalariga ta’siri

.

ISSN:

2181-3906

2025

International scientific journal

«MODERN

SCIENCE

АND RESEARCH»

VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ

642

REFERENCES

1.

Brook I, Frazier EH. Microbiology of Acute Head and Neck Infections. *J Oral

Maxillofac Surg*. 1991;49(10):1025

–

1031.

2.

Flynn TR, Shanti RM. Severe Odontogenic Infections. *Oral Maxillofac Surg Clin North

Am*. 2011;23(3):423

–

442.

3.

Malden N, Lowry A. Odontogenic Infections and Their Microbiology. *Br Dent J*.

2002;192(1):29

–

31.

4.

Stevens DL, Bryant AE. Pathogenesis of Severe Odontogenic Infections. *Clin Infect

Dis*. 2002;35(3):256-262.

5.

Kuriyama T, Karasawa T, Nakagawa K. Antimicrobial Susceptibility of Pathogens in

Deep Facial Infections. *J Oral Maxillofac Surg*. 2005;63(6):719

–

725.

6.

Lewis R, Dunkley J, Patel M. Current Approaches to Treating Head and Neck Abscesses.

*Int J Infect Dis*. 2014;26(3):87

–

94.

7.

Peterson LJ. Antibiotic Use in Oral and Maxillofacial Infections. *Dent Clin North Am*.

1999;43(3):541

–

558.

8.

Huang GT, Garcia-Godoy F. Microbiological Analysis of Odontogenic Infections. *J

Clin Microbiol*. 2010;48(4):1239

–

1245.

9.

Williams R, Srinivasan M. The Role of Molecular Techniques in Diagnosing Oral

Infections. *J Med Microbiol*. 2018;67(5):658

–

664.