ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
749
UDK: 637.11:614:664
SUT SANOATIDA XAVFSIZLIKNI BOSHQARISH: HACCP TIZIMI VA
AVTOMATLASHTIRILGAN TEXNOLOGIYALAR INTEGRATSIYASI
Oʻrazova Umida Hayitboyevna
1
Ishniyazova Shahista Ashurovna
2
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va biotexnologiyalar
universiteti. magistri, dotsenti., k.f.n.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15678001
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sutni qayta ishlash jarayonlarida oziq-ovqat xavfsizligini
ta’minlash bo‘yicha zamonaviy texnologik yechimlar ko‘rib chiqiladi. Gigiyena talablariga
rioya qilish, mikrobiologik xavflarni kamaytirish, ilg‘or avtomatlashtirilgan tizimlar, hamda
HACCP tizimining joriy etilishi orqali xavfsizlikni oshirish usullari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
sut mahsulotlari, oziq-ovqat xavfsizligi, sterilizatsiya, avtomatlashtirish,
HACCP, sanitariya.
Kirish.
Sut oziq-
ovqat sanoatining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib, u inson salomatligi
uchun zarur bo‘lgan ozuqaviy moddalar manbaidir. Shu bilan birga, sut mikroorganizmlar
rivojlanishi uchun qulay muhit bo‘lgani sababli, uning qayta ishlanish jarayonida yuqori
xavfsizlik choralarini ko‘rish zarur.
Maqolaning maqsadi
–
sutni qayta ishlashda oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash uchun
qo‘llanilayotgan texnologik yechimlarni o‘rganish va tahlil qilishdir.
1. Mikrobiologik xavfsizlikni ta’minlash texnologiyalari
1.1. Pastuerizatsiya va sterilizatsiya
Sutni pastuerizatsiya qilish orqali undagi patogen mikroorganizmlar yo‘q qilinadi.
Zamonaviy usullar orasida yuqori haroratda qisqa vaqt davomida (HTST
–
72°C da 15
soniya) pastuerizatsiya keng qo‘llaniladi. Shuningdek, UHT (Ultra High Temperature)
texnologiyasi 135
–150°C da 2–5 soniya davomida issiqlik ishlov berishni o‘z ichiga oladi.
1.2. Filtrlash va mikrofiltratsiya
Mikrofiltratsiya texnologiyasi sutdagi fizik aralashmalar va mikroorganizmlarni mexanik
tarzda ajratib olishga xizmat qiladi. Bu usul pastuerizatsiyadan oldin qo‘llaniladi va
mikrobiologik yuklamani kamaytiradi.
2. Sanitariya-gigiyena talablari
2.1. CIP tizimlari (Clean-in-Place)
CIP tizimlari idishlar, quvurlar va uskuna ichki yuzalarini demontajsiz tozalashga imkon
beradi. Bu tizimlar avtomatlashtirilgan bo‘lib, yuvish suyuqliklarining harorati, bosimi va
konsentratsiyasi doimiy nazorat ostida bo‘ladi.
2.2. Xodimlar gigiyenasi
Ishchilarning maxsus kiyimlarda ishlashi, qo‘l yuvish va dezinfeksiya qilish
stansiyalaridan foydalanishi, sanitariya qoidalariga qat’iy amal qilishi sut xavfsizligini
ta’minlovchi muhim omillardandir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
750
3. Avtomatlashtirish va monitoring tizimlari
Sut zavodlarida avtomatlashtirilgan nazorat tizimlari yordamida harorat, pH, bosim kabi
parametrlar doimiy kuzatib boriladi.
Bu real vaqtda og‘ishlarni aniqlab, xavf tug‘ilmasidan oldin
chora ko‘rishga yordam beradi.
4. HACCP tizimi va xavf tahlili
HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) tizimi sut mahsulotlarini ishlab
chiqarishda keng qo
‘
llanilib, potentsial xavflarni aniqlash, baholash va ularni boshqarish uchun
tizimli yondashuvni taqdim etadi.
Asosiy nazorat nuqtalari aniqlanib, ular bo‘yicha standart
amaliyotlar ishlab chiqiladi.
Xulosa.
Sutni qayta ishlashda xavfsizlikni ta’minlash texnologik jarayonlarning to‘g‘ri
tashkil etilishi va zamonaviy yondashuvlar yordamida amalga oshiriladi. Issiqlik bilan ishlov
berish, avtomatlashtirilgan tozalash tizimlari, xavf tahlili va monitoring orqali mahsulot sifati
yuqori darajada saqlanadi. Kelgusida biotexnologiyalar va sun’iy intellekt yordamida xavfsizlik
darajasini yanada oshirish imkoniyatlari mavjud.
REFERENCES
1.
FAO/WHO. (2020). Food safety in dairy processing.
2.
Mirzayeva D., Karimov S. (2022). Oziq-ovqat sanoatida xavfsizlik tizimlari. Toshkent.
3.
ISO 22000:2018
–
Food safety management systems.
