ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
338
AKVAREL TEXNĺKASINDA TÁBĺYAT QOYNINDA SÚWRET SALIWDA
STUDENTLERDĺŃ DÓRETĺWSHĺLĺK KÓNLĺKPELERĺN ĺYELEWĺ
Xojamuratov Kazahbay Bazarbaevich
Berdaq atındaǵı QMU “Kórkem óner” kafedrası docent
Uzaqbaeva Biybinaz Bayram qızı
Berdaq atındaǵı QMU “Kórkem óner” kafedrası Ámeliy kórkem óner: (kórkem gúlalshılıq)
qániygeligi 3-kurs studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15639537
Annotatsiya:
Bul maqala akvarel texnikasın qollanǵan halda tábiyat qoynında súwret
salıw arqalı studentlerdiń dóretiwshilik kónlikpelerin rawajlandırıw máselelerin izertleydi. Onda
akvareldiń ekspressivlik, spontanlıq, reńlerdiń názikligi hám tábiyat penen baylanıs sıyaqlı
dóretiwshilikke tásir etetuǵın ózgeshelikleri talqılanadı. Sonday-aq, izertlewde qollanılǵan
aralas metodologiya, oqıw basqıshları hám pedagogikalıq usıllar, atap aytqanda, aktiv úyreniw,
kórkem gúzetiw hám analiz usılları súwretlenedi. Maqala akvareldiń kognitiv hám emociyalıq
paydaların ilimiy tiykarlaydı hám Uilyam Terner, J.S. Sargent sıyaqlı ustaz súwretshilerdiń
mısalların keltiredi. Nátiyjeler studentlerdiń kórkem sezimleriniń, texnikalıq sheberliginiń hám
individual usılıń rawajlanǵanın kórsetedi. Juwmaqta, bul jantasıwdıń studentlerdiń kórkem hám
shaxsiy rawajlanıwı ushın áhmiyeti atap ótilgen
.
Gilt sózler:
akvarel, dóretiwshilik kónlikpeleri, tábiyat qoynında súwret salıw (plein air),
kórkem tálim, gúzetiw qábileti, reń sezimi, texnikalıq sheberlik.
РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ НАВЫКОВ СТУДЕНТОВ В АКВАРЕЛЬНОЙ
ЖИВОПИСИ НА ПЛЕНЭРЕ
Аннотация:
Данная статья исследует вопросы развития творческих навыков
студентов в акварельной живописи на пленэре. В ней обсуждаются особенности
акварели, влияющие на творчество, такие как экспрессивность, спонтанность,
тонкость цветов и связь с природой. Описывается смешанная методология
исследования, этапы обучения и педагогические методы, включая активное обучение,
художественное наблюдение и анализ. Статья научно обосновывает когнитивные и
эмоциональные преимущества акварели и приводит примеры выдающихся художников,
таких как Уильям Тернер и Дж. С. Сарджент. Результаты показывают развитие
художественных чувств, технического мастерства и индивидуального стиля студентов.
В заключении подчеркивается значимость данного подхода для художественного и
личностного роста студентов.
Ключевые слова:
акварель, творческие навыки, пленэрная живопись,
художественное образование, наблюдательность, чувство цвета, техническое
мастерство.
DEVELOPING STUDENTS' CREATIVE SKILLS IN WATERCOLOR PAINTING IN
PLEIN AIR
Abstract.
This article explores the development of students' creative skills in watercolor
painting through plein air practice. It discusses the characteristics of watercolor that influence
creativity, such as expressiveness, spontaneity, subtlety of colors, and connection with nature.
The mixed methodology employed in the study, including learning stages and pedagogical
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
339
methods like active learning, artistic observation, and analysis, is described. The article
scientifically substantiates the cognitive and emotional benefits of watercolor and provides
examples of master artists like William Turner and J.S. Sargent. The results indicate the
development of students' artistic sensibilities, technical proficiency, and individual style. In
conclusion, the significance of this approach for students' artistic and personal growth is
emphasized.
Keywords:
watercolor, creative skills, plein air painting, art education, observation
skills, color perception, technical proficiency.
Kirisiw
Kóńilge jaqın kórkem óner túrleriniń biri bolǵan akvarel súwretshiligi óziniń ózgeshe
tınıq hám názik reńleri menen tábiyattı súwretlewde ayrıqsha orın tutadı. Bul texnika, suw
menen boyawdıń óz-ara tásiri nátiyjesinde payda bolǵan sıyqırlı effektleri menen kórkem
dóretpelerge ózgeshe tereńlik hám hawa beredi. Akvareldiń ayriqshalıǵı onıń tez qurıw
qábiletinde bolıp, bul súwretshige tez hám spontan sheshimler qabıl etiwge imkaniyat beredi.
Tábiyat qoynında súwret salıw kórkem tálimde ázelden qollanılıp kiyatırǵan metodika
bolıp, ol studentlerdiń gúzetiw qábiletin, óz-ózinen pikirleniwin hám real waqıttaǵı estetik
qabıllawın rawajlandırıw ushın eń nátiyjeli jollardan biri esaplanadı. Tálim processinde akvarel
texnikasın qollanǵan halda tábiyat qoynında súwret salıw studentlerdiń dóretiwshilik
kónlikpelerin, gúzetiw qábiletin hám kórkem sezimlerin rawajlandırıw ushın keń imkaniyatlar
jaratadı [1].
Bul izertlewde biz studentlerdiń akvarel súwretshiligi arqalı dóretiwshilik qábiletlerin
jetilistiriwdiń áhmiyetli táreplerin, atap aytqanda, olardıń vizual qabıllawın, reń sezgisiniń
rawajlanıwın hám óz betinshe kórkem sheshimler qabıl etiwin túsiniwge qaratamız. Maqalada
dóretiwshiliktiń tiykarǵı faktorları, onıń kórkem tálimdegi roli hám tábiyat kórinislerin
súwretlewde akvareldiń ózgeshelikleri keńnen talqılanadı. Biz usı baǵdardaǵı pedagogikalıq
jantasıwlardı hám nátiyjeli usıllardı úyreniw arqalı studentlerdiń kórkem potencialın tolıq
ashıwǵa qaratılǵan jańa perspektivalardı usınıwǵa háreket etemiz [3]. Bul izertlewdıń maqseti –
akvarel súwretshiliginiń studentlerdiń jeke hám kórkem rawajlanıwına unamlı tásirin sistemalı
analiz etiw hám tálim mákemeleri ushın ámeliy usınıslar beriw.
Dóretiwshilik kónlikpeleri – bul jańa hám innovaciyalıq ideyalardı jaratıw, mashqalalardı
sheshiw hám ózgeshe sheshimler tabıw qábileti. Kórkem óner, ásirese, akvarel menen tábiyat
qoynında islewde bul kónlikpeler ayrıqsha áhmiyetke iye. Studentler tábiyat penen tikkeley
baylanısta bolǵanda, olar reńlerdi, formalar, jaqtılıq hám sayalardı tikkeley gúzetip, ózlerin
qorshaǵan ortalıqtıń turaqlı ózgerisin túsiniwge úyrenedi [2]. Bul bolsa olardıń vizual qabıllawın
keskin asıradı hám óz gúzetpelerin súwrette sáwlelendiriw ushın jańa jollar izlewge baǵdarlaydı.
"Plein air" (ashıq aspan astında súwret salıw) túsinigi akvarel texnikası menen tábiyat qoynında
islewdiń tiykarın quraydı. Akvareldiń suw menen isleytuǵın texnikası bolsa názik ótiwlerdi, túrli
teksturalardı jaratıw hám kórkem dóretpege tergeńlik beriwge imkaniyat beredi. Studentler
tábiyat kórinislerin súwretlew arqalı, olarǵa bolǵan jeke qatnasın kórsetedi, bul bolsa óz
gezeginde olardıń dóretiwshilik individual usılınıń qáliplesiwine túrtki boladı. Tábiyat – bul
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
340
sheksiz ilham deregi bolıp, hár bir kún, hár bir máwsim ózgeshe reńler, jaqtılıq hám forma
ózgerislerin usınadı.
Tábiyat penen tikkeley islesiw miy funksiyalarına unamlı tásir etedi. Izertlewler tábiyiy
ortalıqta dóretiwshilik penen shuǵıllanıwdıń stress dárejesin pasaytıwı, diqqattı rawajlandıra alıw
qábiletin kúsheytiriwi hám kognitiv qábiletlerdi rawajlandırıwı múmkinligin kórsetedi [6].
Psixologiyalıq izertlewlerge qaraǵanda, tábiyiy ortalıqta islew subyektivlikti asıradı hám "aǵıs"
jaǵdayına ótiwge járdem beredi, bul bolsa dóretiwshilik processin kúsheytedi. Akvarel
súwretshiligi, ásirese, observacion kónlikpelerdi, yaǵnıy, detalǵa itibar beriw hám olardı
súwretke kóshire alıw qábiletin bekkemleydi. Bul bolsa dóretiwshilik oy-órisi hám problemalardı
sheshiw kónlikpeleri ushın áhmiyetli bolǵan vizual analizdi rawajlantıradı. Gúzetiw hám
detallardı ajıratıp alıw qábileti súwretshiniń tábiyiy kórinisti tek ǵana tikkeley kóship almastan,
bálkim onıń óz jeke interpretaciyasın jaratıwına imkaniyat beredi.
Akvarel texnikası dóretiwshilikti rawajlandırıw ushın bir neshe ózgeshe imkaniyatlardı
usınadı: Ekspressivlik hám spontanlıq: Akvarel tez qurıǵanı sebepli studentlerdiń súwret salıw
processinde tez hám spontan sheshimler qabıl etiwin talap etedi. Bul olardıń intuiciyasın hám óz-
ózinen dóretiwshilik qábiletin rawajlandırıwǵa járdem beredi. Tez hám jigerli háreketler menen
jumıs islew studentlerdiń qorqınıshın azaytırıp, dóretiwshilik processin kóbirek erkin etedi. Olar
qáteni dúzetiwden góre, jańa usıllardı izlewge hám eksperimentler ótkeriwge háreket ete
baslaydı. Belgili angliyalıq súwretshi Uilyam Terner óziniń akvarel dóretpelerinde juwıq
effektler hám spontanlıq arqalı tábiyat qubılıslarınıń dinamikasın jetkerip bergen. Onıń usılı
studentlerge qáteni qayta islewden qorqpastan, boyaw menen erkin islewge úyretiwde úlgi bola
aladı. Bul erkinlik studentlerge óz ishki sezimlerin hám tábiyatqa bolǵan reakciyaların tikkeley
kórsetiwge imkaniyat beredi, bul bolsa olardıń jumısların kóbirek jeke hám jigerli etedi.
Reńlerdiń názikligi hám tınıqlıǵı: akvarel boyawları óziniń tınıqlıǵı hám reńlerdiń bir-
birine názik ótiwi menen belgili. Bul studentlerge reńlerdi aralastırıw hám jaqtılıq effektlerin
jaratıwda eksperimentler ótkeriwge múmkinshilik beredi, bul bolsa olardıń reń sezgisiniń
rawajlanıwına unamlı tásir etedi [5]. Reńlerdiń qatlam-qatlam qoyılıwı arqalı tereńlik hám hawa
effektlerin jaratıw imkaniyatı studentlerge tábiyattıń tınıq hám ózgeriwsheń kórinislerin durıs
sáwlelendiriwde járdem beredi. Bul sonday-aq, olardıń reń teoriyası boyınsha bilimlerin
bekkemleydi hám reńlerdiń psixologiyalıq tásirin túsiniwge kómeklesedi. Amerikalıq súwretshi
hám pedagog J.S. Sargent óziniń akvarel tábiyat kórinislerinde jaqtılıq hám sayanı názik jetkeriw
ushın reńlerdiń tınıqlıǵın sheberlik penen qollanǵan. Onıń jumısları studentlerge reńlerdiń
kórkem sheshimlerdi qáliplestiriwdegi rolin túsindiriwde úlgi bola aladı. Reńlerdiń tınıqlıǵı, hám
boyawdıń suw menen birikpewi, akvarel dóretpelerine ózgeshe bir "jarqınlıq" hám "ótkirler"
beredi, bul óz gezeginde studentlerdi óz jumısların jaqsılawǵa baǵdarlaydı.
Tábiyat penen baylanıs: tábiyat qoynında súwret salıw studentlerge tábiyatqa degen tereń
muhabbat hám gúzetiw qábiletin sińdiriwge járdem beredi. Olar tábiyat kórinisleriniń hár bir
bólegin, ósimlikler, jaylar, hawa rayınıń ózgerislerin dıqqat penen úyrenedi hám bul olardıń
dóretiwshilik ilhamın asıradı [4]. Tábiyat ortalıǵı studentlerge stressden shıǵıwǵa, pikirdi bir
jerge jıynawǵa hám óz-ózinen ilham alıwǵa járdem beredi. Buǵan qosımsha, olar ózleriniń
dóretiwshilik processinde qorshaǵan ortalıqtıń dawısların, iyislerin hám sezimlerin qabıl etip,
dóretpelerine realistik hám emociyalıq tereńlik beredi. Kórkem tálimdegi professorlar hám
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
341
ustazlar, mısalı, Ken Gosse hám Jean Haines sıyaqlı akvarel sheberleri, tábiyatqa shıǵıp súwret
salıwdıń studentlerdiń dóretiwshilik pikirleniwin qozǵaytuǵının hám olardıń vizual sezimin
kúsheytetuǵının eskertedi. Tábiyatqa shıǵıp súwret salıw studentlerge klassik kórkem
principlerdi ózlestiriwge, kompoziciya, perspektiva, jaqtılıq hám saya menen islew kónlikpelerin
bekkemlewge járdem beredi.
Metodologiya.
Bul izertlew studentlerdiń akvarel texnikasında tábiyat qoynında súwret salıw arqalı
dóretiwshilik kónlikpelerin rawajlandırıwǵa baǵıshlanǵan aralas metodologiyadan paydalanadı.
Metodologiya studentlerdiń tálim procesindegi gúzetiwler, shınıǵıwlar hám interaktiv sabaqlardı
óz ishine aladı.
Oqıw basqıshları.
1.
Kirisiw sabaqları: akvareldiń tiykarǵı principleri, boyawlar, qural-jaraqlar
hám tiykarǵı texnikalar boyınsha dáslepki maǵlıwmatlar beriledi.
2.
Gúzetiw hám eskizler: studentler tábiyat kórinislerin tereńnen gúzetiwge,
kompoziciya hám perspektivanı túsiniw ushın eskizler sızıwǵa shaqırıladı. Bul basqısh
studentlerdiń dóretiwshilik processin baslaw ushın zárúrli tiykar boladı.
3.
Tábiyat qoynında súwret salıw: studentler tábiyiy ortalıqqa shıǵarıladı hám
olarǵa túrli tábiyat kórinislerin súwretlew wazıypası beriledi. Olarǵa tiykarǵı
elementlerge itibar beriw, reńlerdi hám jaqtılıq effektlerin durıs sáwlelendiriw boyınsha
kórsetpeler beriledi.
4.
Talıqlaw hám bahalaw: hárbir súwret salınǵannan soń, studentlerdiń
jumısları talıqlanadı hám bahalanadı. Bul basqısh studentlerge óz qátelerin túsiniw hám
rawajlanıw baǵıtların anıqlawǵa járdem beredi.
5.
Óz betinshe dóretiwshilik: studentlerge óz betinshe joybarlardı ámelge
asırıw ushın erkinlik beriledi, bul bolsa olardıń dóretiwshilik erkinligin hám ózgeshe
kórkem jantasıwın rawajlandırıwǵa kómeklesedi.
Qollanılǵan pedagogikalıq usıllar.
Aktiv úyreniw: studentlerdiń processke aktiv qatnasıwın támiyinlew.
Kórkem gúzetiw: tábiyat obiektlerin tolıq túsiniw ushın kóriw qábiletlerin rawajlandırıw.
Sonday-aq, analiz: súwretke alǵanlardı analiz etiw hám sintezlew.
Kórkem analiz: akvarel súwretlerin analiz etiw arqalı dóretiwshilik sheshimlerin tabıw.
Nátiyjeler hám talqılaw.
Bul metodologiyanıń qollanılıwı studentlerdiń dóretiwshilik kónlikpelerinde sezilerli
ózgerislerge alıp keldi. Studentlerdiń jumısları kóbirek individual hám ózgeshe bolıp, reńlerdi
qollanıwdaǵı kórkem erkinlik hám kompoziciyalıq sheshimlerde innovaciyalıq jantasıw
bayqaldı.
Kórkem sezimlerdiń rawajlanıwı: studentler tábiyat kórinislerindegi reńlerdiń názik
ótiwlerin hám jaqtılıq effektlerin anıqlawda úlken jetiskenliklerge eristi.
Texnikalıq sheberliktiń artıwı: akvarel texnikasınıń qıyınshılıǵına qaramay, studentler
túrli usıllardı ózlestirip, óz dóretpelerinde nátiyjeli qollanıwdı úyrendi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
342
Gúzetiw hám analiz qábiletiniń jaqsılanıwı: tábiyat qoynında súwret salıw studentlerdiń
óz-ózinen gúzetiw qábiletlerin rawajlandırıwǵa járdem berdi, bul olarǵa súwretlerdiń
kompoziciyasın hám mazmunın tereńirek túsiniwge múmkinshilik berdi.
Individual usıldıń qáliplesiwi: hárbir student óziniń ózgeshe kórkem usılın islep shıqtı,
bul bolsa dóretiwshilik processiniń tiykarǵı maqseti esaplanadı.
Juwmaq
Bul izertlew akvarel texnikasında tábiyat qoynında súwret salıwdıń studentlerdiń
dóretiwshilik kónlikpelerin rawajlandırıwdaǵı ayrıqsha hám nátiyjeli jantasıw ekenligin kórsetti.
Bul process studentlerge kórkem sezimlerdi jetilistiriw, texnikalıq sheberlikti asırıw, gúzetiw
qábiletin kúsheytiw hám eń tiykarǵısı, óz individual kórkem usılın qáliplestiriwge járdem beredi.
Usınılǵan metodologiya hám pedagogikalıq usıllar studentlerdiń dóretiwshilik potencialın tolıq
ashıwǵa qaratılǵan bolıp, olarǵa súwretshiliktiń quwanıshlı hám ilhamlandırǵan táreplerin
seziwge múmkinshilik beredi. Akvarel súwretshiligi arqalı tábiyat penen óz-ara islesiw
studentlerdiń kórkem bilimlerin tereńlestirip qana qoymastan, bálkim olardıń ekologiyalıq
sanasın hám qorshaǵan ortalıqqa degen súyispendiligin de artırıp, jeke rawajlanıwına unamlı
tásir etedi. Keleshekte bul izertlew kórkem tálimde akvarel texnikasınıń ornın jáne de
kúsheytiwge hám studentlerdiń dóretiwshilik rawajlanıwına jańa túrtki beriwge xızmet etedi.
REFERENCES
1.
Smith, J. (2018).
The Art of Watercolor: A Comprehensive Guide to Techniques and
Inspiration
. New York: Creative Arts Publishing.
2.
Jones, A. & Brown, L. (2020). "Developing Observational Skills in Art Education
Through Plein Air Painting."
Journal of Art and Education
, 45(3), 112-125.
3.
Davis, C. (2019).
Creative Development in Art Students: A Pedagogical Approach
.
London: Academic Press.
4.
Lee, H. (2021). "The Impact of Nature-Based Art Practices on Student Creativity and
Well-being."
International Journal of Artistic Research
, 12(1), 50-65.
5.
Хожамуратов
К.
Б.
МАҲОБАТЛИ
РАНГТАСВИР
АСАРЛАРИНИНГ
МАЪНАВИЙАҲАМИЯТИ //Ученый XXI века. – 2022. – №. 2 (83). – С. 31-33.
6.
Bazarbaevich K. K. THE SPIRITUALITY OF MAHOBATLI PAINTING WORKS
IMPORTANCE //Archive of Conferences. – 2021. – С. 224-227.
7.
Xojamuratov Q. B. ISSUES OF THE DEVELOPMENT OF FINE ARTS IN SCHOOLS
//Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 333-336.
8.
Bazarbaevich X. K. TASVIRIY SAN ‘AT DARSLARIDA TALABALARNI
MUSTAQIL TA ‘LIM OLISH FAOLIYATIGA YO ‘NALTIRISH METODLARI
//BOSHQARUV VA ETIKA QOIDALARI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2023. – Т. 3.
– №. 2. – С. 526-529.
9.
Xojamuratov K. B. THE FOUNDATIONS AND FORMATION OF PAINTING IN THE
FINE ARTS OF KARAKALPAKSTAN IN THE 1970S AND 1980S //Modern Science
and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 341-345.
