Iyun, 2025-Yil
501
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA INVESTITSIYA FAOLIYATINI TARTIBGA
SOLISHNING HUQUQIY ASOSLARI
Naimova Nargiza Akbarovna
Osiyo xalqaro universiteti o`qituvchisi
Murodova Jasmina To`lqin qizi
Osiyo xalqaro universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15735383
Davlat investitsiya faoliyatini tartibga solish bilan birga bevosita o‘zi ham unda ishtirok
etadi. Bunda u:
- davlat investitsiya dasturlarini qabul qilish va ularni respublika byudjetidan
moliyalashtirish;
- yirik investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun to‘lovlilik, muddatlilik va qaytarib
berish asosida respublika byudjetining markazlashgan investitsiya resurslarini taqdim etish;
- investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun jalb etilgan kreditlar uchun davlat kafolatini
taqdim etish;
- investitsiya loyihalarining davlat kompleks ekspertizasini olib borish;
- mahalliy va xorijiy investorlar uchun kontsessiyalar taqdim etish kabilar bilan investitsiya
faoliyatida qatnashadi.
Odatda, investitsiya faoliyatini muvofiqlashtirish uning muhim yo‘nalishlarida qulay
sharoitlar yaratishga qaratilgan, avvalom bor, ijtimoiy rivojlantirish, ishlab chiqarishni texnik
jihatdan takomillashtirish, yangilik va ixtirolarni tatbiq etish asosida ijtimoiy talablarni qondirishga
qaratiladi.
Investitsiya faoliyatini tartibga solish, huquqiy nuqtai nazaridan, turli mulkdorlar o‘rtasida
moddiy va nomoddiy aktivlarni takror ishlab chiqarish xususidagi o‘ziga xos, murakkab, ijtimoiy
zarur iqtisodiy (investitsiya) munosabatlarini shakllantirish me’yorlarni nazarda tutadi. Investitsiya
jarayonining barcha sub’ektlari – chet ellik investitsiyalardan boshlab, davlat, yuridik va jismoniy,
shu jumladan chet ellik shaxslar (rezidenilar va norezidentlar)gacha bu munosabatlarning
ishtirokchilariga aylanadilar. Huquqiy nuqtai nazardan chet el investitsiyalari boshqa davlat
hududida kapitalga egalik qilish, undan foydalanish va tasarruf etish bilan bog‘liq. Iqtisodiy nutqtai
nazadan esa ularning hududiy, zamon va makondagi harakat shakllari foyda olish maqsadida
ko‘pdan-ko‘p qo‘shimcha risklar bilan to‘qnashish ehtimoliga ega bo‘ladi. Investitsiya
munosabatlarining mohiyati bu faoliyat ishtirokchilari doirasida va darajasida o‘z ifodasini topadi.
Investitsiya faoliyati rivojlanishining ob’ektiv sharoitlarini aks ettiradigan alohida investitsiya
munosabatlarining mavjudligi tartibga solishning mustaqil predmeti bo‘lishini taqazo qiladi.
Huquqiy nuqtai nazaridan investitsiya faoliyatini tartibga solish umumiy huquqiy va xususiy
huquqiy tartibga solish me’yorlarini qamrab oladi. Bu me’yorlarning birligi ijtimoiy va alohida
investitsiya munosabatlarini xarakteri va mohiyatini ifoda etadi hamda ularni tartibga solish usuliga
aylanadi. Tartibga solish usullari huquq me’yorlarini ham alohida, ham ijtimoiy zarur investitsiya
munosabatlari xarakteriga o‘ziga xos tarzda ta’sir ko‘rsatish yo‘llaridan iborat.Investitsiya faoliyati
predmetining ko‘p ukladli iqtisodiyotini barpo etish davridagi ahamiyati bu faoliyatni huquqiy
jihatdan tartibga solish to‘g‘risidagi qonunlar qabul qilinishini talab qiladi.
Iyun, 2025-Yil
502
Respublikada investitsiya faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish, birinchi navbatda,
davlatning iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va ijtimoiy siyosatini amalga oshirish maqsadlarini
ko‘zlaydi.Investitsiya munosabatlarining davlat tomonidan tartibga solinishi huquqiy sharoitlar
yaratish, ushbu faoliyatni yuritish uchun kafolatlar berish, u faoliyat sub’ektlarini sug‘urtalash va
boshqa vositalar orqali ijtimoiy yoki davlat manfaatlarini amalga oshirish yo‘lida tashkil etiladi.
Respublikada ko‘p ukladli iqtisodiyotni shakllantirish sharoitlarida investitsiya faoliyatini
davlat tomonidan tartibga solishda asosiy vazifalar quyidagilardan iborat: ijtimoiy va xususiy
manfaatlarni; ayrim mamlakatlar, korporatsiyalar, xalqaro moliya institutlari, yakka investorlar
manfaatlarini to‘g‘ri aniqlash; ularning o‘zaro maqbul nisbatlarini kelishib olish; ularni hayotda
ro‘yobga chiqarishning teng huquqiy sharoitlari va kafolatlarini belgilash.Ma’lumki, investitsiya
faoliyati kapital, tadbirkorlik, moliya, innovatsiya, ijtimoiy, iste’mol va boshqa investitsiyalarning
hamma turlari bilan bog‘liq bo‘lib, odatda, soliqlarning fiskal (xazinani to‘ldirish) va tartibga solish
funktsiyalaridan foydalanish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Investitsiya faoliyatini davlat tomonidan tartibga solishda quyidagi usullardan foydalaniladi:
- investorlarning erkin faoliyat yuritishlari uchun huquqiy asoslarni yaratish,
mustahkamlash, takomillashtirib borish;
- pul-kredit siyosati orqali;
- vayulta siyosati orqali;
- amortizatsiya siyosati orqali;
- narx siyosati orqali;
- dotatsiyalar, subsidiyalar tizimi orqali;
- byudjet-soliq siyosati, jumladan, fiksal siyosat, turli soliqlardan imtiyozlar berish, soliq
kreditlari orqali;
- davlat kafolatlari tizimi orqali;
- chet ellik va mahalliy investorlarning huquqlarini himoya qilish orqali;
- ayrim tarmoq, soha, hududlar va ulardagi ob’ektlarni davlat o‘z nazoratida saqlab qolish,
investitsiyalash orqali va shu kabilar.
Har bir davlat investitsiya faoliyatini quyidagi maqsadlarda muvofiqlashtirib turadi:
- bozor iqtisodiyoti sharoitiga kirib berish jarayonida davlatning iqtisodiy siyosati amalga
oshirilishi;
- davlatning fan-texnika siyosatini o‘tkazish va buning asosida xo‘jalik tabaqalarini
mustahkamlash hamda jahon bozoriga chiqish;
- mamlakat ijtimoiy siyosatini yuritish.
Davlat tomonidan investitsion faoliyatini boshqarish bir qator chora-tadbirlarni qo‘llash,
ularni hayotga tadbiq etish asosida amalga oshiriladi. Bu chora-tadbirlar qo‘yidagilar usullar orqali
amalga oshiriladi:
- soliq tizimini qulaylashtirish, ya’ni soliq sub’ektlarini, ob’ektlari va stavkalarini
tabaqalashtirish va soliq imtiyozlarini berish;
- amortizatsiya siyosatini amalga oshirish, shu jumladan tezlashtirilgan amortizatsiya
siyosatini qo‘llash hamda amortizatsiya imtiyozlarini berish;
- ayrim hududlarni, tarmoqlarni rivojlantirish maqsadga dotatsiyalar, subsidiyalar,
subventsiyalar orqali yordam ko‘rsatish;
Iyun, 2025-Yil
503
- kredit siyosatini, davlatning norma va standartlarining antimonopol tadbirlarini ishlab
chiqarish, davlat mulkini xususiylashtirish va narx-navo siyosatini o‘tkazish;
- yer hamda boshqa tabiiy boyliklardan foydalanish shart-sharoitlarini aniqlash;
- investitsiya loyihalarini ekspertizadan o‘tkazish va davlat dasturlariga kiritish.
- investitsiya loyihalarining monitoringini o‘tkazish va mexanizmini ishlab chiqish.
- zarur hollarda yoki qonunga muvofiq investitsiya faoliyatini to‘xtatib turish, cheklash yoki
tugatish.
Umuman, investitsiya faoliyatining davlat tomonidan tartibga solinishi huquqiy sharoitlar
yaratish, ushbu faoliyatni yuritish uchun kafolatlar berish, u faoliyat sub’ektlarini sug‘urtalash va
boshqa vositalar orqali ijtimoiy yoki davlat manfaatlarini amalga oshirish yo‘lida tashkil etiladi,
shuningdek, investitsiya faoliyatini davlat tomonidan tartibga solish, birinchi navbatda, davlatning
iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va ijtimoiy siyosatini amalga oshirish maqsadlarini ko‘zlaydi.
REFERENCES
1.
Naimova,
N.
A.,
&
Olimova,
D.
(2025).
IQTISODIYOTDA
RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH
TASNIFI.
Modern
Science
and
Research
,
4
(3), 173-181.
2.
Naimova, N., & Bahronova, R. (2025). RAQAMLI MARKETING STRATEGIYALARI:
BREND QIYMATINI OSHIRISH VA MIJOZLAR SADOQATINI SHAKLLANTIRISH
VOSITASI SIFATIDA.
Modern Science and Research
,
4
(5), 875-878.
3.
Naimova, N. (2025). THE CONCEPT OF A MANAGER, THE ESSENCE OF PERSONAL
AND
PROFESSIONAL
CHARACTERISTICS,
AND
THEIR
CLASSIFICATION.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(4), 950-954.
4.
Naimova, N. A., & Muhiddinova, S. (2025). YASHIRIN POTENSIALGA EGA
IQTISODIY SEKTORLAR VA ULARNING KELAJAKDAGI ROLI.
Modern Science and
Research
,
4
(4), 358-361.
5.
Zaripova, G., & Naimova, N. (2025). INFLYATSIYA VA UNI BARTARAF ETISH
CHORA-TADBIRLARI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 371-378.
6.
Naimova, N. (2025). CLASSIFICATION OF INTERNATIONAL MARKETING
STRATEGIES
EXISTING
APPROACHES.
International
Journal
of
Artificial
Intelligence
,
1
(1), 683-688.
7.
Naimova, N. (2025). MANAGEMENT OF THE INNOVATION PROCESS IN
ENTERPRISES.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2), 302-304.
8.
Naimova, N. (2025). THE IMPACT OF GLOBALIZATION ON MODERN ECONOMIC
PROFESSIONS.
Journal of Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 153-155.
9.
Akbarovna, N. N. (2024). RAQAMLI IQTISODIYOT SOHALARDA VA ELEKTRON
TIJORAT RIVOJLANISHIDA MAMLAKATNING IQTISODIY SALOHIYATI.
10.
Akbarovna, N. N. (2024). DAVLAT SOLIQ QO ‘MITASINING AXBOROT-
KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARINI
RAQAMLASHTIRISH
STRATEGIYASI.
11.
Naimova, N. (2024). STRATEGY OF MARKETING RESEARCH.
Modern Science and
Research
,
3
(5), 306-312.
Iyun, 2025-Yil
504
12.
Nargiza, N. (2023). THE ROLE OF PROPERTY RELATIONS IN SOCIETY.
Modern
Science and Research
,
2
(12), 889-893.
13.
Akbarovna, N. N. (2024). Servis Korxonalarida Xizmat Ko ‘Rsatish Sifatini Oshirish
Omillari.
Miasto Przyszłości
,
53
, 548-557.
