Avgust, 2025-Yil
10
JASLAR TÁRBIYASÍNDA MILLIY QÁDIRIYATLARDÍŃ ORNÍ
Mirzamuxammed Djangabayev Polatbaevich
https://doi.org/10.5281/zenodo.16809826
Annotaciya. Bul maqalada jaslar tárbiyasında milliy qádiriyatlardıń ornı tallanadı.
Shańaraq, mektep hám jámiette milliy qádiriyatlardı sińdiriwdiń tiykarǵı jolları kórip
shıǵıladı. Sonıń menen birge, zamanagóy dáwirde jaslar sanasın qáliplestiriwde bul qádiriyatlardıń
áhmieti sáwlelendiriledi.
Gilt sózler: jaslar tárbiyası, milliy qádiriyatlar, mánawiyat, ádep-ikramlılıq tárbiyası,
watandı súyiwshilik.
РОЛЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ ЦЕННОСТЕЙ В ВОСПИТАНИИ МОЛОДЁЖИ
Аннотация. В данной статье анализируется роль национальных ценностей в
воспитании молодежи. Рассматриваются основные направления внедрения этих ценностей
в семью, школу и общество. Подчеркивается значение национального наследия в
формировании сознания молодежи в условиях глобализации.
Ключевые слова: воспитание молодежи, национальные ценности, духовность,
нравственное воспитание, патриотизм.
THE ROLE OF NATIONAL VALUES IN YOUTH EDUCATION
Annotation. This article analyzes the role of national values in the upbringing of youth. It
examines the main ways of instilling these values through family, school, and society. The
importance of national heritage in shaping the mindset of youth in the era of globalization is
highlighted.
Keywords: youth education, national values, spirituality, moral upbringing, patriotism.
Hárbir xalıqtıń milliy qádiriyatları - onıń tariyxıy yadı, ádep-ikramlılıq normaları, úrp-ádet
hám dástúrleri, diniy kózqarasları hám mádeniy jetiskenlikleriniń jıyındısı bolıp tabıladı. Búgingi
globallasıw dáwirinde jas áwladtıń sanasın qáliplestiriw, olardı milliy maqtanısh, watansúyiwshilik,
jaqsılıq hám ruwxıylıq ruwxında tárbiyalaw procesinde milliy qádiriyatlardıń tutqan ornı sheksiz.
Milliy qádiriyatlar - bul ózlikti ańlaw, tariyxıy miyrasqa húrmet, ata-babalar jolın dawam
ettiriwge umtılıw degen sóz. Ózbekistan jasların hár tárepleme bárkamal etip tárbiyalawda bul
qádiriyatlar tayanısh norma bolıp xızmet etpekte.
Prezident Shavkat Mirziyoevtiń atap ótkenindey: "Jaslar - biziń erteńimiz, olardıń tárbiyası
bolsa millet keleshegin belgileytuǵın tiykarǵı faktor." Milliy qádiriyatlar jaslar tárbiyasında
tómendegi baǵdarlarda kórinedi:
Ruwxiy-ádep-ikramlılıq tárbiya: shańaraq, máhálle, mektep arqalı jaslarga hadallıq, miynet
súygishlik, sabır-taqat sıyaqlı qádiriyatlar sińdiriledi.
Watandı súyiwshilik ruwxi: tariyxiy shaxslar, milliy bayramlar, mádeniy miyras estelikleri
arqalı jaslarda watan sezimi qáliplesedi.
Diniy-aǵartıwshılıq tárbiya: islam dininiń keńpeyillik, keshirimlilik, ádep-ikramlılıq
haqqındaǵı kórsetpeleri jaslardıń dúnya qarasın bayıtadı.
Mádeniy qádiriyatlar: xalıq awızeki dóretiwshiligi, milliy kiyim, úrp-ádetler jaslar arasında
milliy ózlikti saqlaw quralı esaplanadı.
Avgust, 2025-Yil
11
Búgingi jaslardıń milliy qádiriyatlarǵa bolǵan múnásibeti olardıń internettegi jumısında,
kiyiniw mádeniyatında, sóylewinde, is-háreketlerinde sáwlelenedi. Sonıń ushın, bul qádiriyatlardı
tereń úyretiw, mektepke shekemgi bilimlendiriwden baslap sistemalı túrde úgit-násiyatlaw zárúr.
Globallasıw hám málimleme texnologiyaları jedel pátler menen rawajlanıp atırǵan házirgi
zamanda jas áwladtı hár tárepleme bárkamal etip tárbiyalaw, olarǵa milliy qádiriyatlar tiykarında
dúnyaqaras hám ózlikti ańlaw sezimin qáliplestiriw hár qashanǵıdan da úlken áhmietke ie bolmaqta.
Sebebi búgingi jaslar - keleshek jámietiniń tayanıshı hám millet rawajlanıwınıń ólshemi
bolıp tabıladı. Solay eken, jaslar tárbiyasında milliy qádiriyatlar tek ǵana ruwxiy ólshem emes, al
sociallıq turaqlılıqtıń tiykarģı faktori esaplanadı [1.1].
Milliy qádiriyatlar - bul xalıqtıń ásirler dawamında qáliplesken úrp-ádetleri, diniy isenimleri,
tariyxıy yadı, ádep-ikramlılıq normaları, mádeniy hám estetikalıq kózqaraslarınıń jıyındısı bolıp
tabıladı [1.2]. Olar arqalı xalıq óz ótmishin esleydi, búginin ańlaydı hám keleshekke baǵdarlanǵan
strategiyalardı islep shıǵadı. Áyne usınday qádiriyatlar jaslardıń sanasına sińdirilgende, olar ózligin
joǵaltpaǵan, millet mápin jeke mápinen ústin qoyatuǵın jetik insan sıpatında qáliplesedi. Ózbekstan
Respublikası Prezidenti Sh.M.Mirziyoev bul boyınsha tómendegishe atap ótedi:
"Biz jaslarǵa ruwxıy azıq bermesek, olardıń qálbin jat ideyalar ielep aladı. Sol sebepli, milliy
maqtanısh hám qádiriyatlardı jaslar sanasına sińdiriw - búgingi kúnniń eń áhmietli máselesi bolıp
esaplanadı" [1.3].
Jaslar tárbiyasında milliy qádiriyatlardıń ornı tómendegi tiykarǵı baǵdarlarda ayqın kózge
taslanadı:
1. Ruwxiy-ádep-ikramlılıq tárbiya quralı sıpatında. Milliy qádiriyatlar arqalı hadallıq, ádep-
ikramlılıq, úlkenlerge húrmet, sabır-taqat, miyrim-shápáát, watanǵa sadıqlıq sıyaqlı pazıyletler
jaslardıń sanasına tereń sińdiriledi. Ásirese, shańaraq ortalıǵında bul qádiriyatlar kúndelikli turmıs
tárizine sińip ketken bolsa, bala erte jastan olarǵa ámel etiwge ádetlenedi [1.4].
2. Watan súyiwshilik hám puqaralıq sezimlerin qáliplestiriwde. Tariyxiy shaxslar - Amir
Temur, Jalaliddin Manguberdi, Zahiriddin Muhammed Babur sıyaqlı ullı babalarımızdıń ibratlı
ómiri arqalı jaslar qálbinde Watanǵa muhabbat, oni qorǵaw juwapkershiligi qáliplesedi [1.5]. Bul
bolsa olardıń jámiettegi belsendiligin, jámiyetlik sanasın arttıradı.
3. Diniy-aǵartıwshılıq qádiriyatlar arqalı sananı bayıtıwda. Islam dininde alǵa qoyılǵan
keńpeyillik, sabır, miyrim-shápáát, hadallıq sıyaqlı ideyalar jaslar ushın áhmietli jol-joba bolıp
esaplanadı. Atap aytqanda, Quranı kárimde: "Insanlardı jaqsılıqqa shaqırıń, jamanlıqtan qaytarıń"
degen ayat tikkeley ruwxiy tárbiyanıń tiykarın belgileydi [1.6].
4. Mádeniy qádiriyatlar arqalı estetikalıq sananı qáliplestiriwde. Milliy kiyim-kenshek, xalıq
awızeki dóretiwshiligi (ertek, naqıl-maqal, dástanlar), dástúrlik bayramlar (Nawrız, Ǵárezsizlik
kúni), milliy ónermenchilik, ayaq oyin hám namalar jaslarda milliy ózlikti ańlaw sezimin kúsheytedi
[1.7].
5. Zamanagóy qáwip-qáterler fonında milliy qádiriyatlardı qorǵaw quralı sıpatında.
Búgingi kúnde internet, sociallıq tarmaqlar, ǵalaba mádeniyat quralları arqalı jaslardıń
sanasına jat ideyalar sińdirilmekte. Bunday jaǵdaylarda milliy qádiriyatlar jaslardı sociallıq
illetlerden, ekstremizm hám missionerlik qáwiplerinen qorǵawdıń kúshli quralı esaplanadı [1.8].
Milliy qádiriyatlardı jaslardıń sanasına sińdiriw procesinde shańaraq, mektep, máhálle, ǴXQ
hám jámietlik shólkemler óz-ara birgelikte islewi zárúr.
Avgust, 2025-Yil
12
Atap aytqanda, ulıwma orta bilim beriw mákemelerinde "Tárbiya" sabaqları, mektepten
tısqarı ruwxıy-aǵartıwshılıq ilajlar, teatrlar, muzeylerge ekskursiyalar arqalı bul qádiriyatlar
jaslardıń qálbine tereń sińdiriliwi kerek.
Jaslardı tárbiyalawda milliy qádiriyatlarǵa súengen halda alıp barılatuǵın mánawiy jumıslar
olardı bekkem turmıslıq poziciyaǵa ie bolǵan, watansúyiwshi, bilimli, intaker, ózligine ie puqaralar
sıpatında qáliplestiriw imkaniyatın beredi. Milliy qádiriyatlar - bul bizdi biz isleytuǵın baylıq.
Olardı jas áwlad qálbine tereń sińdiriw, olar arqalı jámiet turaqlılıǵın támiyinlew - hár bir
ata-ana, zıyalınıń muqaddes minneti. Jaslar tárbiyasında milliy qádiriyatlar tek ǵana tariyxıy miyras
emes, al zamanagóy rawajlanıw ólshemi bolıp esaplanadı. Bul qádiriyatlar arqalı jaslar óz milletine
sadıq, sociallıq juwapker, bárkamal insan bolıp qáliplesedi. Sonlıqtan, mámleket, jámiet, shańaraq
hám bilimlendiriw mákemeleri birgelikte háreket etken halda milliy qádiriyatlardı jaslardıń sanasına
hám qálbine sińdiriwge ayrıqsha itibar qaratıwı zárúr.
Paydalanilǵan ádebiyatlar
1.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
Qurbonov A. Milliy qadriyatlar va yoshlar tarbiyasi. – T.: O‘qituvchi, 2019.
3.
Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston – el aziz, inson aziz. – T.: O‘zbekiston, 2021.
4.
Jo‘rayev S. Oila va tarbiya asoslari. – T.: Fan, 2015.
5.
Muxammadjonov A. Vatanparvarlik – milliy qadriyat asosidir. // Ma’rifat, 2020, №3.
6.
Qur’oni karim tarjimasi. – T.: Movarounnahr, 2013.
7.
Qosimov D. Xalq og‘zaki ijodi va estetik tarbiya. – T.: O‘qituvchi, 2016.
8.
Sodiqov U. Zamonaviy tahdidlar va milliy qadriyatlar. // Ijtimoiy fanlar, 2022, №2.
