Avgust, 2025-Yil
33
SPORT-
SOG‘LOMLASHTIRISH TURIZMI MASHG‘ULOTLARI ORQALI
TALABALARNING JAMOAVIY ISH KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH VA
JISMONIY SIFATLARINI YAXSHILASH METODIKASI
Abdurazzaxov Abdurasul Abdurazzaxovich
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti oʻqituvchisi
Chirchiq shahri.
+99899-088-70-90.
Email:
abdurazzaxovabdurasul874@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16814153
Annotatsiya.
Maqolada sport-
sog‘lomlashtirish turizmi mashg‘ulotlari orqali talabalarda
jamoaviy ish ko‘nikmalarini rivojlantirish va jismoniy sifatlarini takomillashtirish metodikasi
yoritilgan. Taklif etilgan yondashuvlar guruhda ishlash, liderlik va jismoniy tayyorgarlikni
oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Sport-
sog‘lomlashtirish turizmi, jamoaviy ish ko‘nikmalari, jismoniy sifatlar,
metodika, talabalar, liderlik, refleksiya.
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024
-yil 18-iyuldagi PF-102-son
Turizm
infratuzilmasini yaxshilash va xorijiy turistlar oqimini yanada oshirishga qaratilgan qo‘shimcha
chora-
tadbirlar to‘g‘risida farmoni
,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-2025-yillarda
Turizm sohasini rivojlantirish Konsepsiyasiga muvofiq, Bugungi kunda jismoniy tarbiya va sport
sohasining asosiy vazifalaridan biri aholinining salomatligini mustahkamlash, jismoniy tayyorgarlik
darajasini oshirish va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishdan iboratdir. Oliy ta'lim muassasalarida
sport-
sog‘lomlashtirish turizmi talabalarning jismoniy sifatlari va jamoaviy ish ko‘nikmalarini
rivojlantirishda samarali vosita sifatida qaralmokda. Ushbu sohada maxsus mashqlarni, xususan,
tekis va notekis yerlarda yurish texnikasini o‘rgatish, shuningdek, harakatli o‘yinlar va gimnastika
vositalarini qo‘llash orqali talabalarning motorik faolligi va ijtimoiy muvofiqlashtirish
qobiliyatlarini oshirish mumkin. Mazkur bo‘limda sport
-
sog‘lomlashtirish turizmi mashg‘ulotlari
orqali talabalarning jismoniy sifatlari va jamoa
viy ish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan
metodikaning ilmiy asoslari va amaliy yondashuvlari yoritiladi.
Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, sport
-
sog‘lomlashtirish turizmi sohasida
metodik yondashuvlarning yetishmasligi, ayniqsa, jamoaviy ish ko‘nikmalarini rivojlantirish va
jismoniy sifatlarni kompleks tarzda yaxshilash bo‘yicha aniq ko‘rs
atmalar etishmovchiligi muhim
muammo sifatida qolmoqda. Xususan, tekis va notekis yerlarda yurish texnikasi, harakatli o‘yinlar
va gimnastika tayoqchalari yordamida mashqlarni tizimli ravishda tasniflash va ularni talabalarning
individual ehtiyojlariga mos
lashtirish bo‘yicha keng qamrovli metodikalar yetarli darajada ishlab
chiqilmagan. Shu munosabat bilan, ushbu tadqiqotda talabalarning jismoniy tayyorgarligi va
jamoaviy muvofiqlashtirish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan maxsus metodika ishlab
chiqildi.
Tadqiqot maqsadi: -
Sport-
sog‘lomlashtirish turizmi mashg‘ulotlari orqali talabalarning
jamoaviy ish ko‘nikmalari va asosiy jismoniy sifatlarini (chidamlilik, kuch, chaqqonlik, muvozanat)
rivojlantirish metodikasini ishlab chiqish va amaliyotda qo‘llash.
Tadqiqot vazifasi: -
Sport-
sog‘lomlashtirish turizmining jamoaviy ta’limiy va tarbiyaviy
imkoniyatlarini tahlil qilish, talabalarda jamoaviy ish ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat
Avgust, 2025-Yil
34
qiluvchi samarali mashg‘ulot shakllarini aniqlash, jismoniy sifatlarni rivojlantiruvchi turistik
mashqlar kompleksini ishlab chiqish.
Taklif etilayotgan metodikaning asosiy maqsadi talabalarning jismoniy sifatlarini (kuch,
chaqqonlik, muvozanat, koordinatsiya) va jamoaviy ish ko‘nikmalarini sport
-
sog‘lomlashtirish
turizmi mashg‘ulotlari orqali kompleks tarzda rivojlantirishdan iboratdir.
Metodika ikki asosiy
blokdan iborat bo‘lib, har biri muayyan maqsadlarga yo‘naltirilgan:
Birinchi blok: Jismoniy sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan mashqlar muvozanat,
chaqqonlik va kuch kabi harakat ko‘nikmalarini takomillashtirishga xizmat qiladi. Muvozanatni
rivojlantirish uchun notekis sirtlarda yurish, arqon yo‘lakchalardan o‘tish; ch
aqqonlik uchun
to‘siqlarni aylanib o‘tish, tezlikni talab qiluvchi o‘yinlar; kuchni oshirish uchun og‘ir yuk ko‘tarish,
ko‘tarilish va press mashqlari qo‘llaniladi.
Ikkinchi blok: Tekis va notekis yerlarda yurish texnikasini o‘rgatish motorik faollikni
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu orqali talabalarda muvozanat, harakat koordinatsiyasi
va oyoq-
qo‘l muvofiqligi takomillashadi. Mashg‘ulotlar yurish sur’atini boshqarish, to‘siqlardan
o‘tish va tanani boshqarish malakalarini rivojlantiradi.
Har bir blok talabalarning individual jismoniy holati va tayyorgarlik darajasiga
moslashtirilgan mashqlarni o‘z ichiga oladi. Metodikaning tuzilishi bosqichma
-bosqich
yondashuvga asoslanadi, bu esa mashqlarni boshlang‘ich, o‘rta va yuqori darajalarga bo‘li
b,
talabalarning rivojlanish dinamikasini ta'minlaydi.
Metodika doirasida quyidagi harakatli o‘yinlar va mashqlar tasniflandi, ular talabalarning
jismoniy va ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi:
“Muvozanatni yo‘qotma”: Ushbu o‘yinda talabalar muvozanat, chaqqonlik va diqqatni
jamlash qobiliyatlarini rivojlantiradi. O‘yin jarayonida talabalar maxsus platformalarda yoki notekis
sathlarda muvozanatni saqlashga harakat qiladilar.
“Tez yurish”: Talabalar gimnastika gilamida yoki belgilangan masofada tizzasini
bukmasdan, muvozanatni saqlagan holda tez yurishadi. Bu mashq koordinatsiya va tezlikni oshiradi.
“Xo‘rozlar jangi”: Jamoaviy ishni muvofiqlashtirish va kuch sifatlarini sinashga qaratilgan
o‘yin bo‘lib, talabalar o‘z kuchlarini baholab, raqobatbardosh muhitda ishlashni o‘rganadilar.
“Qochishga urinish”: Tezlik, strategik fikrlash va jamoaviy muvofiqlashtirishni
rivojlantiruvchi o‘yin.
“Bayroqni aylani o‘t”: Guruhlar o‘rtasida tezlik va koordinatsiyani sinashga qaratilgan
raqobatbardosh o‘yin.
Ushbu o‘yinlar nafaqat jismoniy sifatlarni rivojlantirishga, balki talabalarning o‘zaro
ishonch, kommunikatsiya va jamoada qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga ham xizmat
qiladi. Shunday qilib, sport-
sog‘lomlashtirish turizmi mashg‘ulotlari o
rqali talabalarning jismoniy
sifatlari va jamoaviy ish ko‘nikmalarini rivojlantirish metodikasi nafaqat jismoniy tayyorgarlikni
oshiradi, balki talabalar o‘rtasida ijtimoiy va psixologik o‘zgarishlarni ham yuzaga keltiradi. Bu
metodika talabalar o‘rtasida jamoaviy ishni, o‘zaro ishonchni va stressli vaziyatlarda samarali
ishlashni rivojlantirishga xizmat qiladi
Avgust, 2025-Yil
35
Xulosa.
Sport-
sog‘lomlashtirish turizmi mashg‘ulotlari talabalarning jamoaviy ish
ko‘nikmalarini shakllantirishda va jismoniy sifatlarini rivojlantirishda samarali metodik vosita
hisoblanadi. Guruhda faoliyat yuritish, harakatlarni muvofiqlashtirish va tabiiy muhitda jismoniy
faollikni amalga oshirish orqali talabalar muvozanat, chidamlilik, kuch va chaqqonlik kabi sifatlarni
takomillashtiradi hamda ijtimoiy-psixologik jihatdan mustahkamlanadi.
Adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024
-yil 18-iyuldagi PF-102-son
Turizm
infratuzilmasini yaxshilash va xorijiy turistlar oqimini yanada oshirishga qaratilgan
qo‘shimcha chora
-
tadbirlar to‘g‘risida
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-2025-yillarda Turizm sohasini rivojlantirish
Konsepsiyasi.
3.
V.Sh.Raximov. A.Q.Demenov., F.B.Iminova “Jismoniy tarbiya va sport sog‘lomlashtirish
turizmi”. O‘quv qo‘llanma. Toshkent 2022.
4.
T.Xoldarov
“Turizm”.
(Sayyoxlik):
Oʻquv qoʻllanma
Toshkent 2022-yil
–
164 bet
5.
E.Yu.Daurenov, A.K.Masharipov, M.I.Idrisov, Sport -
sog‘lomlashtirish turizmi O‘quv
qo‘llanma Chirchiq –
2022.
6.
E.Yu.Daurenov. Turizm darslik. Toshkent 2021 y 220 bet.
7.
V.Sh.Raximov. “Oliy ta’lim tizimida sport
-
sog‘lomlashtirish turizm kadrlarini
tayyorlashning ijtimoiy pedagogik muammolari”. Pedagogika ilmiy nazariy va metodik
jurnal. Toshkent №5/2021 105
-109 betlar
