ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
748
TARJIMANING LEKSIK MUAMMOLARI
(FRANSUZ TILI MISOLIDA)
Hayitboyeva Dilnoza Ne’mat qizi
O’zMU talabasi
97-120-66-61
https://doi.org/10.5281/zenodo.8045558
Annotatsiya.
Ushbu maqolada tarjimada ko’p duch kelinadigan tarjimaning leksik,
semantik muammolari haqida so’z yuritilib, tarjima qilishda qanday usullardan foydalanish
tarjimaning asl ma’nosini saqlagan holda boshqa bir shaxsga yetkazib bera olishligi mumkinligi
haqida so’z yuritiladi.
Kalit so’zlar:
semantik ma’no, idioma, adekvat tarjima, so’zning ekvivalenti.
LEXICAL PROBLEMS OF TRANSLATION
(ON THE EXAMPLE OF FRENCH)
Abstract.
This article talks about the lexical and semantic problems of translation, which
are often encountered in translation.
Key words:
semantic meaning, idiom, adequate translation, word equivalent.
ЛЕКСИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ПЕРЕВОДА
(НА ПРИМЕРЕ ФРАНЦУЗСКОГО)
Аннотация.
В данной статье говорится о лексико-семантических проблемах
перевода, которые часто встречаются при переводе.
Ключевые слова:
семантическое значение, фразеологизм, адекватный перевод,
словесный эквивалент.
Tarjimaning murakkab muammolaridan biri bu tarjima tilidagi so’zning aynan ma’nosini
bera oladigan mos so'zlarni topib boshqa tilga tarjima qilishdir. Bu qiyinchilik so'zlarning semantik
tabiati bilan izohlanadi. Leksik birlik kabi soʻzlar fransuz va oʻzbek tillarida juda kamdan-kam
uchraydi. Koʻpincha oʻzbekcha soʻz fransuz tilida qoʻshma soʻz yoki boshqa soʻz turkumiga mos
keladi.
So‘z biror narsa yoki hodisa haqidagi tushunchani shakl va ma’no majmui orqali
ifodalaydi. So`z ma`nosi ostida predmetga va mantiqqa bog`liq ma`no tushuniladi, va shu bilan
birga atash ma'nosi va hissiy ma'no o'rtasida farqlanadi. Atash ma'nosi unitar obyektni - shaxs yoki
geografik tushunchani nomlash uchun xizmat qiladi. Hissiy ma’no bu his-tuyg'ularni ifodalaydi
(qo'rquv hissi, hurmat hissi, sevgi hissi..).
Variantlar orasidan mos so'zni tanlash masalasi tarjimada birlamchi savol hisoblanadi. Eng
mos so'zni topish uchun so'zning semantik tahliliga tayanish kerak bo'ladi.
So'zning mantiqiy ma'nosi ikkiga bo'linadi: o’z ma'nosi va ko’chma ma'nosi. Ko’chma
maʼnoli so’zlar tarixiy taraqqiyoti jarayonida asta-sekin shakllanadi. Ko‘p hollarda fransuz va
o‘zbek so‘zlarining asosiy ma’nolarining mos kelishi va ko’chma ma’nolarining mos kelmasligini
kuzatamiz. Masalan, “stol” so’zning fransuz tiliga tarjimasi “table” so‘zning o’z ma’nosi
hisoblanadi. Ammo ko’chma ma'noga kelsak, bu biroz farq qiladi:
1. stol (mebel)-table
2. taom: aimer la table - mazali ovqatlanishni yaxshi ko'rish;
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
749
tenir table ouverte - mehmondo'st bo'lmoq - dasturxoni ko'zlar.
3. bayram. Présider la table - davrani olib bormoq.
4. faire table rase - yo‘q qilmoq, yer bilan yakson qilmoq.
5. table de manoeuvre - boshqaruv pulti .
6. table en marbre - marmar bilan qoplangan stol.
7. table de matière - mundarija . Table de Mendeleiev – Mendeleyev davriy jadvali. Table
de multiplication - karra jadvali.
Xuddi shu kabi holatni idiomalar misolida ham korishimiz mumkin :
Payer argent sur table = payer argent comptant = payer argent sec - naqd pul bilan to'lash.
Bas bout de la table - davraning eng o'tgan qismi (davraning to’ri).
Iboralarning bu tarzda qo’llanishini misol tariqasida gaplarda ko’rib chiqamiz.
Sur un signe du marquis, Julien était resté au bas bout de la table. Pour se donner une
contenence, il se mit à tailler des plumes (Stendhal, Le Rouge et le Noir) Markizning belgisiga
ko'ra, Juyen stolning to’rida o'tirdi. Bezovta bo'lib ko'rinmaslik uchun u patlarni tuzatishni
boshladi.
Yuqorida aytib o'tganimizdek, tarjimaning leksik muammolaridan biri tegishli so'zni
tanlashdan iborat. Tarjimonning maqsadi ko‘zlangan tildagi asl matndagi so‘zga semantik va
stilistik jihatdan mos keladigan so‘zni topishdir. Aniq, shunday so'zlar borki, ularning ma'nosi ikki
tilda deyarli to'liq mos keladi. Fransuz tilidagi livre, montagne, mer, froid, jeune kabi so‘zlarning
o‘zbek tilida o‘z ekvivalenti bor. Ammo, afsuski, so'zlarning aksariyati ikki tilda ham asl
ma'nosiga mos kelavermaydi. Misol uchun, fransuzcha “aller” so‘zining ekvivalenti o‘zbek
tilidagi « bormoq » degan ma’nodan ko’ra ko’proq mazmunga ega.
Aller- bormoq
1.
aller
à pied - Piyoda yurmoq.
2.
aller
au bureau - Ishga bormoq (bormoq).
3. ce chemin
va
au village - Bu yo’l qishloqqa olib boradi (olib bormoq).
4. le travail
va
bien - Ishlar yaxshi ketapti.
5. ce chapeau lui
va
bien - Bu shlyapa unga yarashyapti (yarashmoq).
6. Comment
allez
-vouz ? – Ishlaring qanday?
7. elle
allait
sur ses 70 ans - U 70 yoshlarda edi.
8.
aller
avec qn - “kim bilandir yurmoq” (sevishmoq).
9.
allez
-y! - boshidak, ketdik ...
10.
aller
chercher qn- kimnidir olib kelmoq
11. il
va
partir – U hozir jo’nab ketadi. ( Future proche zamoni)
12. billet
aller
et retour – borish-kelish chiptasi.
13. billet
aller
simple - faqat boorish uchun bilet.
O'zbek tilida esa:
Yurmoq, qadam tashlab yurmoq
1. umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq
2. hayot kechirmoq, yashamoq - Ruslar orasida yurib, til o’rgandim. Jiyanim uch yil
biznikida yurdi.
3. birga bo’lmoq- Nodon bilan yurma, nomusingni bukma (maqol).
4. qatnamoq- Markazdan qishloqimizga avtobus yuradi .
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
750
5. sevishmoq- Ular bir necha yil sevishib yurishdi.
6. yurmoq (ko’chma ma’noda) - Mening maslahatimga yurmadi.
Ko'p so'zlar, o'z ma'nosidan tashqari, qandaydir his-tuyg'ularni ifodalaydi. Misol
tariqasida kontekstga bog’liq bo’lgan hissiy ma'no anglatuvchi gaplarni olaylik.
« La Chine est un grand pays » (Xitoy yirik davlat) gapi hissiyotlarni ifodalamaydi, ammo
« Ils sont prêts à mourir pour leur pays » (Ular o‘z Vatanlari uchun jonlarini fido qilishga
tayyordirlar) tarzida gap berilsa bu hissiy ma’nonini ifodalaydi.
Turli tillarda bir xil mantiqiy ma'noga ega bo'lgan so'z turli xil hissiy ma'nolarga ega
bo'lishi mumkin va tarjimon buni hisobga olishi kerak. Misol uchun, Le Comité National de paix
recevait d’innombrables messages (Milliy tinchlik qo'mitasi son-sanoqsiz xabarlarni oldi).
Innombrables so‘zni – « adoqsiz” so‘zi bilan tarjima qilib bo‘lmaydi, chunki “adoqsiz” so‘zi
odatda keragidan ortiq miqdorni ifodalaydi. Shuning uchun “ko'plab” so'zini tanlash o'rinli bo'lib,
unda salbiy ma’nolar bo'lmagan va shuning uchun asl matnni buzib ko'rsatmaydi.
Xulosa sifatida shuni aytish kerakki, tarjima holatida til belgilaridan birinchi o‘rinda
foydalanuvchi tarjimon hisoblanadi va u muloqot vositachisi sifatida til resurslaridan foydalanish
va odatga ko'ra, qabul qiluvchi madaniyatda ekvivalent vazifani bajara oladigan jumla, paragraf
yoki butun matnni to’g’ri tushuna olishi shart.
REFERENCES
1.
Vlaxov, S. Tarjimada tarjima qilinmaydi. Moskva: Xalqaro munosabatlar, 1980
2.
Komissarov, VN Tarjima nazariyasi (lingvistik jihatlari): darslik. M .: Vyssh.
maktab, 1990
3.
Kuprin, A. I. Yunker. M.: Eksmo-Press, 2007
4.
London, D. White Fang. M.: AST, 2008
5.
Tarjimaning mashaqqatli yo‘llari: URL:
http://moiperevod.ru/info/articles/
6.
London, J. Romanlar va hikoyalar/ J. London romanlari va hikoyalari. “Yovvoyi
chaqiruvi”, “Oq tish”, “Dengiz boʻrisi”, “Klondayk” va boshqa hikoyalar. N. Y.:
Penguin Putnam Inc., 2007
