ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1154
MUǴALIMNIŃ KÁSIPLIK KOMPONENTLIGINDE PSIXOLOGIYALIQ BILIMNIŃ
ORNI HÁM ZÁRÚRLIGI
Abdreimova Sevara Amanbayevna
Ko’rkem o’ner fakulteti Psixologiya qaniygeligi
https://doi.org/10.5281/zenodo.8076713
Annotatsiya.
Bizler bul maqalada kásiplik kompotentlik yamasa sheberlik túsinigi
haqqında hám onıń bilimlendiriw processinde tutqan ornı, pedagogika menen baylanısı haqqında
anıq mısallar menen bayan etemiz.
Gilt sózler:
pedagogika, oqıw processi, muǵalim, kompotentlik, kásiplik sheberlik, tárbiya.
THE PLACE OF PSYCHOLOGICAL KNOWLEDGE IN THE PROFESSIONAL
COMPONENT OF A TEACHER IS ESSENTIAL
Abstract.
In this article, we will explain about the concept of professionalism, competence,
and service, its place in the educational process, and its connection with pedagogy, with specific
examples.
Key words:
pedagogy, educational process, teacher, competency, professional service,
education.
СУЩЕСТВЕННО МЕСТО ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ ЗНАНИЙ В
ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ СОСТАВЛЯЮЩЕЙ ПЕДАГОГА
Аннотация.
В этой статье мы расскажем о понятии профессионализма,
компетентности или услуги, его месте в образовательном процессе и связи с педагогикой
на конкретных примерах.
Ключевые слова:
педагогика, образовательный процесс, педагог, компетентность,
профессиональная служба, образование.
Ózbekstanımızda ǵárezsizlik sharapatı menen barlıq tarawlarda túpkilikli reformalar
ámelge asırıldı, ekonomikalıq rawajlandırıwdıń ózbek modeli, kadrlar tayyarlawdıń milliy
programması islep shıǵıldı hám basqıshpa-basqısh ámelge asırılıp atır. Mámleketimizde
bilimlendiriw tarawına ayrıqsha itibar qaratılıp, keleshek áwladtı tárbiyalaw boyınsha zárúr shárt-
shárayatlar, múmkinshilikler jaratılmaqta. Búgingi kúnde dúnya boylap informaciya
kommunikatsiya sistemasınıń joqarı dárejede rawaj tawıp baratırǵanlıǵı jáne bul basqa tarawlar
qatarında tálim processine da kirip kelip, onı jáne de sapalı qollanıwda óz tásirini kórsetip
atırǵanlıǵı bárshemizge belgili. Bunday sharayatta insan iskerliginiń nazariy hám ámeliy qırları da
úzliksiz jańalanıp turıwı tábiyiy bolıp tabıladı. Pedagogikalıq iskerlikti de quramalı miynet túri
retinde bunnan tısqarı emes. Pedagoglar óz xızmetlerinde kepillik berilgen nátiyjelerdi qolǵa
kirgiziwge urınıp atır.
XXI asrdi ilimpazlarımız tárepinen informaciya texnologiyaları asri dep tán alınǵanlıǵı
pedagogikalıq hám informaciya texnologiyaları kún sayın barlıq tarawlarda rawajlanıp atırǵanı,
atap aytqanda, bilimlendiriw tarawında da jańa informaciya texnologiyalarınan keń paydalanıw
dástúriy oqıtıw usıllarınan kóre nátiyjeli hám joqarı nátiyjelerge alıp kelip atır. “Kadrlar tayarlaw
milliy programması”da názerde tutılǵanı sıyaqlı, pedagogikalıq hám informaciya texnologoyalari,
kompyuterlestiriw hám kompyuter tarmaqları negizinde tálim procesin jańa informaciyalar menen
támiyinlew rawajlanıp atır. Sol sebepli de pedagogikalıq texnologiyalardı tálim procesine engiziw,
tálim natiyjeliligin asırıw ushın tınımsız izertlew búgingi kúnniń mútajligine aylandı.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1155
Egerde pedagogtıń kásiplik sheberligine hám kompotentligine toqtalıp ótsek, bul aldı
menen pedagogtıń oqıwshılar menen óz-ara baylanısına hám háreketlerine baylanıslı bolıwıwn
hám usı faktorlar menen ólsheniwin kóriwge boladı.
Egerde pedagogdıń kásiplik uqıp programmasına ámeliy qaralsa, ol jaǵdayda birinshi orınǵa onıń
integral sapası - oqıtıwshınıń uqıpınan ibarat boladı. Pedagogikalıq uqıpǵa berilgen tariypler
sonsha kóp bolıwına qaramay, olarda uqıptıń qaysı bólegine tiyisli ekenligi haqqındaǵı tárepleri
álbette ańlatıladı.
Uqıp - bul joqarı hám mudamı ósip baratuǵın tárbiya hám oqıtıw kórkem ónerinen ibarat. Pedagog
- óz jumısınıń ustası, óz pánin tereń biliwshi, pán hám kórkem ónerdiń uyqas tarawları menen jaqsı
tanıs, ámelde ulıwma hám jaslar psixologiyasın jaqsı túsinetuǵın, oqıtıw hám tárbiyalaw
metodikasın hár tárepleme biliwshi hám de joqarı mádeniyatqa iye bolǵan qánige. Pedagogikalıq
teoriyada oqıtıwshı sheberligin eki qıylı túsinik bar. Birinshisi, pedagogikalıq miynetti túsiniw
menen baylanıslı bolsa, ekinshisi tárbiyada pedagog shaxsı tiykarǵı orın tutadı. [3.32]
Oqıtıwshılıq insan jámiyeti tariyxı baslanǵannan baslap dawam etip, usınıń menen birge hámme
waqıt jámiyet hám jámiyetshilik tárepinen itibarǵa ılayıq izzetlep kelingen kásip bolıp tabıladı.
«Oqıtıwshı -Al Forobiy - aqıl -parasatqa, shıraylı sóylewdi ıyelewi hám oqıwshılarǵa aytajaq
bolǵan pikirlerin tolıq hám anıq ańlata alıwdı biliwi zárúr». Ol óz pikirin dawam ettirip, «Oqıtıwshı
hám baslıqtıń wazıypası dana mámleket basshısı wazıypasına uqsaydı, usınıń sebepinen oqıtıwshı
esitken hám kórgenleriniń barlıǵın eslep qalıwı, aqıl -parasatqa, shıraylı sóylewdi ıyelewi
oqıwshılarǵa aytajaq bolǵan pikirlerin tolıq hám anıq, ańlatpalap beriwdi biliwi kerek. Usınıń
menen birge óz or-ar-namısın qádirlewi, ádalatlı bolıwı kerek. Áne sondaǵana ol insaniylıqtıń
joqarı dárejesine iye boladı hám baxıt shıńına erisedi» dep aytıp otedi. [4.53]
Qomusiy alım Abu Ali ibn Sino pikirinshe, «Oqıtıwshı shıdamlı, sap hújdanli, shınshıl hám balanı
tárbiyalaw metodların, etika -qaǵıydaların jaqsı biletuǵın adam bolıwı kerek. Oqıtıwshı oqıwshınıń
pútkil ishki hám sırtqı dúnyasın úyrenip onıń aqıl qatlamlarına kire alıwı kerek».
Nasiriddin Tusiy óziniń «Oqıtıwshılardı tárbiyalaw tuwrısında» shıǵarmasında sonday deydi:
«Oqıtıwshı tartısların aparıwda tastıyıq qılıwdı biliwi, óz pikirleriniń tuwrılıǵına ıseniwi, sóylewi
bolsa ulıwma taza, gápleri logikalıq ańlatılatuǵın bolıwı kerek. Oqıtıwshı sóylewi hesh qashan
hám hesh jerde uwlı ironiya, qopal yamasa qattı bolıwı múmkin emes. Sabaq waqtında
oqıtıwshınıń ózin tuta almawı jumıstı buzıwı múmkin».
Kompetentlik túsinigi bilimlendiriw tarawına psixologlardıń ilimiy izertlewleri
nátiyjesinde kirip kelgen. Psixologiyalıq kózqarastan kompetentlik “traditsiyaǵa tán bolmaǵan
jaǵdaylar, qápelimde jaǵdaylarda qánigediń ózin qanday tutıwı, baylanısqa kirisiwi, bárshe menen
óz-ara munasábetlerde jańa jol tutıwı, uǵımsız wazıypalardı orınlawda, qarama-qarsılıqlarǵa tolıq
maǵlıwmatlardan paydalanıwda, izbe-iz baratuǵın hám quramalı processlerde háreketleniw
rejesine iyelik etiwdi ańlatadı. [5.115]
Qullası juwmaqlap aytqanda kompotentlik tek qana oqıtıwshılar ushın emes bálkim barlıq
taraw qanigeleri ushın zárur hám kerekli usıl bolıp esaplanadı. Oqıtıwshı bilimlendiriw
processinde óz sheberligin paydalana alıqı, oqıwshılardıń psixologiyasından kelip shıǵıw jumıs
alıp bbarıwı júda áhemiyetli faktor bolıp qaladı.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1156
REFERENCES
1.
"O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar Strategiyasi
to’g’risida" 2017 yil 7 fevraldagi PF-4947-sonli farmoni.
2.
Umumiy o’rta va o’rta maxsus, kasb-qunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini
tasdiqlash to’qrisida O’zbekiston respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. 2017 yil 6
aprel, 187-son.
3.
Тожибоева, Г. Р. (2020). Психолого -педагогическая компетентность учителя
начальных классов. Science and World, 1(77), 32-33.
4.
Эрназарова Г. О., & Исламова М. Ш. (2019). Совершенствование подготовки к
профессии учащихся профессиональных колледжей на основе акмеологического
подхода. Pedagogy & Psychology Theory and practice International Scientific Journal,
6(26), 52-55.
5.
Золотых, Н. В., & Хайтметов, Р. К. (2020). Условия формирования
компетентности будущего педагога в личностно-развивающей воспитательной
деятельности. Academic Research in Educational Sciences, 1(2), 113-119.
