ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
84
AFG’ONISTON TOJIKLARINING NIKOH TO’YI MAROSIMINING O’RGANILISHI.
Shakhnoza Toshpo’latova
Is a teacher of the "History and Philology" department of the
Asian International University.
https://doi.org/10.5281/zenodo.8340885
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Afg’oniston tojiklari orasidagi nikoh to’yi udumlari va
ularning o’tkazilishi borasida fikr yuritiladi. Tojiklarning nikoh marosimi, erta nikohlar va to’y
bilan bog’liq urf-odatlar, sovchilik va to’ydan keying odatlar haqida bayon etilgan.
Kalit so’zlar:
nikoh marosimi, erta nikoh, udum, sovchi, “to’y-tui”.
A STUDY OF THE WEDDING CEREMONY OF THE TAJIKS OF AFGHANISTAN.
Abstract.
This article discusses wedding customs and their conduct among Afghan Tajiks.
The Tajik wedding ceremony, early marriages and wedding customs, courtship and post-wedding
customs are described.
Key words:
marriage ceremony, early marriage, udum, suitor, "wedding-tui".
ИЗУЧЕНИЕ СВАДЕБНОЙ ЦЕРЕМОНИИ ТАДЖИКОВ
АФГАНИСТАНА.
Аннотация.
В данной статье рассматриваются свадебные обычаи и их проведение
среди афганских таджиков. Описан таджикский свадебный обряд, ранние браки и
свадебные обычаи, ухаживания и послесвадебные обычаи.
Ключевые слова:
обряд бракосочетания, ранний брак, удум, жених, «свадьба-туй».
Dunyo xalqlarida bo’lganidek, Afg’oniston tojiklari orasida ham asrlar mobaynida
saqlanib kelayotgan va hozirda ham mukammal ijro etiladigan turli tuman xalq og’zaki ijodi
namunalari mavjuddir.Shunay udumlardan biri nikoh to’yi marosimi.
Insoniyat tarixining dastlabki ва undan keyingi davrlarida,nikohga oid marosimlar uncha
ko’p bo’lmagan. Ehtimol, marosimlar ko’p o’tkazilgan bo’lishi mumkin, lekin ularning nomi
bizgacha yetib kelmagan. S. E .Malovning V va XV asrlar qadimgi turkiy tillarning yozma
yodgorliklari haqida ma’lumot beruvchi "Памятники древнетюркской писъменности" asarida
avla (uylanmoq), äz (er, erkak kishi); ävlüg/ävlük (xotin), jutuz (xotin kishi); kälin (kelin) singari
etnik tushuncha anglatuvchi so’zlar uchraydi. Mahmud Koshg’ariyning XI asrdagi, undan oldingi
va undan so’nggi davrdagi yozma yodgorliklarni tushunish va o’rganish uchun qimmatli
qo’llanma bo’lgan “Devoni lug’atit turk” asarida esa kezut (kiyim) “to’yda kelin-kuyov
yaqinlariga beriladigan to’n ma’nosida kelgan. Yoki egät – “nikoh kechasi kelin yonida xizmat
qiluvchi xotin”; “seb” - kelinlar moli” ma’nosidadir
1
.
Qizlar odatda o’n to’rt, o’n olti yoshda turmushga chiqadilar. O’n olti yoshdan oshgan
qizlarni esa bokira bo’lib qolgan nikoh yoshi deb atashgan va ularni “xona monda”, “uyda qoldi”
deb masxara qilishgan. Ular cholga, yoki cho’loqga turmushga chiqishgan. Yigit uchun odatiy
turmush qurish yoshi o’n olti, yigirma yosh bo’gan. Yigirma yoshdan oshgan yigitlarni esa
1
Nadim, M. H. (2021). SHIMOLIY AFG ‘ONISTON O ‘ZBEKLARI ETNOGRAFIK LEKSIKASINING
TARIXIY-ETIMOLOGIK XUSUSIYATLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences, 1(2), 22-29
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
85
“bydda”- “ojiz” yoki “pirduk” – “keksa bo’ydoq” deb masxara qilishgan. Ular beva ayolga yoki
xunuk qizga uylanishgan
2
.
Afg’onistonda qalin olish juda yuqori bo’lganligidan bo’ydoq erkaklarning soni ko’p
bo’lgan. Ko’pchilik oilalarda almashuv nikoh, ya’ni qarindoshlar qalin to’lamaslik uchun kelin
berib kelin olish keng tarqalgan, Levirat nikoh ham saqlangan. Katta patriarxal tipdagi oilalarda
bolalar otaga, kelin qaynotaga so’zsiz bo’ysunishi. Ota-ona tanlagan kishi bilan turmush qurishi
shart.
Qalin. Bu so’z ham eng qadimgi etnografik nomlardan. O’TIL (O’zbek tilining izohli
lug’ati) da qalin so’zning ikki ma’nosi berilgan
3
:
1. Ko’ndalang o’lchamli katta (odatda yassi-yoyiq narsalar haqida). Qalin kitob, qalin
qog’oz va h.
2. Nikoh to’yida kuyov tomonidan kelin tomonga beriladigan, to’lanadigan pul, mol va b.
Masalan, U to’y shart-sharoitlari ustida, qalin ustida savdolashib o’tirmay, fotihaga qo’l ko’tardi.
(M.Ismoiliy, "Farg’ona tong otguncha")
Etnografizm sifatida “Qalin” so’ziga nisbatan qyidagicha izoh berish mumkin: kelin qilib
oluvchilar tarafidan, qizning ota-onasiga kelishuv asosida beriladigan to’lov.. A.Jo’raboyev bu
etnografik leksikaning genezisi haqida to’xtalar ekan, qolmoq fe’lining o’zagi qol ga -im, -in
affikslari qo’shilishi orqali vujudga kelgan degan fikrni ilgari suradi.
Chimildiq. To’y marosimi nomlaridan chimildiq ham o’zbek, tojik, qozoq, qoraqalpoq
xalqlari orasida juda keng qo’llaniladi. Diniy qarashlarga ko’ra, kelinchak uchun maxsus holda
tayyorlangan joyga - chimildiqqa hech kim qo’ yilavermaydi. Shuning uchun ham chimildiq
so’zining etimologiyasi to’g’risida ayrim manbalarni ko’rib chiqdik. A. Jo’raboyevning fikricha,
bu so’z qadimgi turkiyda “bir xil o’simlik”, hozirda esa bir-biriga kirishib, namlikni
o’tkazmaydigan va suv to’sishda ko’proq ishlatiladigan ajriqning tomirlari ma’nosida
qo’llaniladigan, chim va urilmoq so’zlarining birikishidan hosil bo’lgan, “kirish, o’tish mumkin
emas” manosini bildirgan. Bizningcha, bu taxmin qaysidir ma’noda, qadim insonlarning mifologik
tafakkuriga bog’liq holda shakllangan. Negaki, qadimdan muqqaddas hisoblangan chillali xonaga,
pok niyatda, yomon ko’zlardan asrash uchun begona kishilarning kirishi taqiqlangan. Faqatgina
xos kishilargina u yerga kira olishgan.
Kuyovnavka
r. Bu so’z aslida kuyov navkar, “kuyovning o’rtoqlari, kuyovning jo’ralari’
ma’nosini ifodalovchi birikma xalq shevalarida, turkiy va boshqa tillarda turli fonetik shakllarda
ishlatiladi. Shimoliy Afg’oniston o’zbek shevalarida ham uning kuyov navkar, shakli qo’llaniladi.
Kuyov.
Bu so’zning ham tarixiy-etimologik kelib chiqishi o’zgacha. Tarixdan bizga
ma’lumki, Chig’atoy va ozarbayjon tilida Chingizxon avlodidan uylangan shahzodalar ko’ragan,
deb nomlangan. Bu atama ham “kuyov” ma’nosida ishlatilgan. Bundan bilish mumkinki, qadimgi
turkiy xalqlarda kuyov atamasi qadimdan ishlatib kelingan. Shu va shu kabi atamalardan xulosa
qilish mumkinki, etnografik birliklar faqatgina bir til doirasida yuzaga chiqmagan
4
.
2
Андреев М. С. “По этнологии Афганистан” ТАШКЕНТ, 1927.
3
Nadim, M. H. (2021). SHIMOLIY AFG ‘ONISTON O ‘ZBEKLARI ETNOGRAFIK LEKSIKASINING
TARIXIY-ETIMOLOGIK XUSUSIYATLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences, 1(2), 22-29
4
Nadim, M. H. (2021). SHIMOLIY AFG ‘ONISTON O ‘ZBEKLARI ETNOGRAFIK LEKSIKASINING
TARIXIY-ETIMOLOGIK XUSUSIYATLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences, 1(2), 22-29
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
86
Oilada o’g’il tug’ilishi nog’ora yoki miltiq ovozi bilan e’lon qilinadi va katta to’ylar
o’tkaziladi. O’g’il bola to’rt, yeti yoshida sunnat qilinadi va tantana bilan nishonlanadi.
Sovchi.
To’y marosimi nomlari ichida eng faol qo’lllanuvchi sovchi atamasining
etimologiyasi haqida A. Jo’raboyev fikr bildirgan. Unga ko’ra, bu so’z dastavval “tarjimon”,
“bashoratchi”, “oldindan xabar beruvchi” ma’nolarida ishlatilgan. Keyinchalik “xudoning
elchisi”, “rasul” ma’nosi uchun forscha payg’ambar so’zi qabul etilib ommalashib ketgandan
so’ng, sovchi so’zining ma’nosi torayib, faqat “qiz oluvchi va qiz beruvchilar orasidagi vositachi
shaxs ” ma’nosi qoladi
5
.
Afg’oniston tojiklarining nikoh turlardan biri “shingari” hisoblangan
6
. Bunda qizlar o’zi
yoqtirmagan yigitga turmushga chiqishga ko’nishmagan,bu holatda qizlar yigitlarni qo’rqitib
qo’yishga majbur bo’lishadi ya’ni o’zi yoqtirgan yigit bilan "shingari"-qochib, turmushga
qurishgan.”Shingari”-qizning (yoki hatto turmush qurganning) qochib ketishi. Bunda,chaqirilgan
mulla shosha- pisha nikoh qiladi. Ba’zan qochib ketayotgan er- xotin yigitning bir necha qurol
bilan qurollangan do’stlari bilan birga qochib ketayotganda,mabodo quvg’in bo’lsa,uni
ushlashgan, jangga qo’shilishgan,sevishganlarga qochish imkoniyatini berishgan. Odatda, qiz
o’g’irlangan yigitning uyiga qizning qarindoshlari uni ta’qib qilib yetib borgach,ularni u yerga
kirishga qo’yishmagan va darvoza mustahkam qulflangan, yoki Pandsher uyiga kiradigan katta
eshik oldida baqirish, yig’lash, tahdid va so’kish bilan cheklanishgan. Ularni odati
bo’yicha,uyda,hamma qizni himoya qilishi, uni ta’qib qilishiga yo’l qo’ymasligi, hamma uxlashi
talab qilinadi.Oradan ma’lum vaqt o’tgach taxminan 15-40 kun o’tgach, kelinning ota- onasining
achchiqligiga qarab, “afsakal”
7
deb atalgan qishloqdan hurmatli ikki, uch nafar qiz bilan ota-
onasining yarashishga moyilligini bilish uchun otasining uyiga boradi. Kelganlar qizning otasini
sulhga borishga ko’ndiradi. Avval mehr bilan ko’ndirishgan, yordam bermasa so’kish va baqirish
bilan. Oxirida esa rozilik beriladi. Afsakallar bir necha marta uyma-uy yurib, har ikki tomonni
ko’ndirishiga to’g’ri keladi. Nihoyat,o’zaro kelishuv amalga oshgandan so’ng. Qizning otasi
“baxtsizlik nasibammga tushdi”, deb venani kichraytirilgan hajmda qabul qiladi va shundan keyin
munosabatlar o’rnatiladi. Hatto shunday holatlar ham borki,har ikki tomon to’y uchun og’ir
xarajatlardan qochish uchun ixtiyoriy kelishuvga ko’ra o’zlari farzandlarini qochishlarini tashkil
qiladilar. Nafaqat qizlar,balki bevalar yoki ajrashgan ayollar ham qochib ketishadi. Misol
uchun,Xinj qishlog’ida bir ayol,besh marta qochib ketgan.
“Kingolya” deb ataladigan unashtiruv odati odatda nikohdan bir necha yil oldin,o’rtacha
uch, to’rt yil oldin bo’ladi. Bunda o’smir qiz kelin bo’lishga tayyorligi, uning ayol sifatidagi
fazilatlari allaqachon aniqlana boshlaganligi va da’vogarlar kerakli fazilatlarni ifodalovchi bunday
qiz bilan nikoh kafolatini ta’minlashga harakat qilishlari bilan bog’liq.A mmo ko’pincha shunday
5
Nadim, M. H. (2021). SHIMOLIY AFG ‘ONISTON O ‘ZBEKLARI ETNOGRAFIK LEKSIKASINING
TARIXIY-ETIMOLOGIK XUSUSIYATLARI. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences, 1(2), 22-29
6
Shingari” so‘zi Panjshirda “qism, ulush, ishtirok” ma’nolarida alohida uchraydi.Masalan,qandaydir biznes haqida
yoki biror narsaning birgalikda kashfiyoti haqida gapirganda, agar biri ikkinchisidan “tu sherik asti?” (“Siz
ishtirokchisizmi?”) so‘rasa,buning javobi yak shing sherik astam bo‘lishi mumkin. ("Men bitta ulushda ishtirok
etaman").
7
Turkiyada, “oqsoqol” (Jlail) “oq soqolli”. Afsakal sochi oqargan, tajribali, ziyoli, so‘zgo‘y kishi.Masalan,150
xonadondan iborat Xinj qishlog‘ida atigi besh kishi yashaydi.Panjshirda bu ko'proq sharafli taxallus bo'lib,uning
kelib chiqishi, tayinlanishi obro'ga asoslangan.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
87
bo’ladiki, “kingolya” - unashtiruv to’ydan oldin ham sodir bo’ladi. Shu kuni kuyovning otasi
kelinga odati bo’yicha kiyim beradi. Kambag’allar oila vakillari esa bu ko’ylak uchun bir yoki
ikkita mato bilan cheklanadi. Yig’ilgan mehmonlar kuyovning otasi tomonidan kelinning uyiga
yuborilgan hayvonlarning go’shtidan tayyorlangan taomni yeydilar. Shu paytdan boshlab
unashtirilganlar bir-biriga nisbatan: yigit - kungol, qiz-kungola. Unashtiruv bazmi esa esa
kingolagi deb ataladi. Unashtirilgan yigit kelinning uyiga borib, gohida qaynotasiga,qaynonasiga
kerak bo’lsa, uy yumushlarida ham yordam beradi. U ko’pincha kelinning uyida tunab ham qolgan.
Pandsher vohasida to’y–“tui”deb nomlanadi
8
. Vena to’lovi payshanba kuni yuborilsa, unda
to’y to’rt kun ichida, ya’ni seshanba kuni nishonlashadi. To’ylar asosan kuzda, qishda o’tkaziladi.
Bahor va yozda to’ylar bo’lmaydi. Bahor va yozda odamlar qishloq xo’jaligi ishlari bilan mashg’ul
bo’lib, ular kuzning ikkinchi yarmida ozod bo’lishlari va bundan tashqari, kuzning eng gullab-
yashnashi va turli xil zaxiralar to’planish davri ekanligi bilan izohlanadi.
To’yni qanday nishonlash masalasi eng jiddiy masala hisoblanadi.. Tashvishning asosiy
nuqtasi vena to’lovi(qalin puli). Maxsus taklif qilingan afsakalalar kuyovning otasining uyidan
kelinning otasining uyiga borib,to’lovni kamaytirishga ko’ndirishadi. Pandsherdagi venaning
normal o’rtacha o’lchamlari quyidagicha:
1.20 bosh mayda chorva mollari (qo’y,echki).
2.2 dona qoramol (sigir yoki ho’kiz).
3.1 ta ot yoki naqd 100 rupiya
4.2 ta qurol.
5.8-10 dona mato,o datda paxtadan iborat bo’lishi va kiyim uchun yetarli bo’lishi kerak
9
va boshqa narsalar.
Agar kuyov o’zlaridan yoki qishloqdandan ham emas, balki uzoqdan bo’lsa va kelin shu
tariqa uzoqqa ketsa, u holda to’lov ikki barobar ortgan. Vena to’lovini kelinning uyiga seshanba
yoki payshanba kuni o’tkaziladi. U juda tantanali tarzda tashkil etilgan. To’y kuni ertalab
kuyovning uyiga otaning ikki vakili keladi. Ikki vakil kelib oriq yoki mayda jonivorlarni talab
qiladi, darvozani taqillatishadi,mol tanlanadi, hammasi hal bo’ladi. Namozdan so’ng ular
tomoshaga tayyorgarlik ko’rishadi. Poyezd ketayotganini bildirish uchun kuyovning uyidan ikki
marta o’q uziladi. Kelinning uyiga yaqinlashganda yana ikkita ogohlantiruvchi o’q otiladi. Ularni
eshitib, ayollar kelinning uyidan chiqib, “rugan- djushi” deb nomlangan oldindan tayyorlangan
pechenyelarni tashlaydilar. Har tomondan bolalar va kattalar uni yerdan olishga shoshilishadi va
katta shovqin- suron bo’ladi. Bu “shakar-riz partoshi” -“shakar sochish” deb nomlanib, olib
kelingan mol va kiyim- kechaklarga salom berish ma’nosida katta botiniy ahamiyatga ega
sanaladi.
Vena to’lovi o’lchamini belgilash ko’pincha katta tushunmovchiliklarga olib kelgan.Misol
uchun qishloqda qarindoshlaridan biriga unashtirilgan Dasht- i Rivak ismli o’sib borayotgan qiz
kun sayin ajoyib go’zallikka ega bo’lib boradi. Vena to’lovini allaqachon qabul qilgan kelinning
otasi qizining haqiqiy g’ayrioddiy go’zalligiga ishora qilib,uni kattalashtirishni talab qildi. U
kuyovidan yo so’raganini to’lashini yoki kelinni rad etishini talab qildi. Qattiq xafa bo’lgan yigit
kelinini tashlab ketmay, Kobulga ishlash uchun ketgan va o’n bir yildan beri Kobulda xizmat qilib,
8
Андреев М. С. “По этнологии Афганистан” ТАШКЕНТ, 1927.
9
Андреев М. С. “По этнологии Афганистан” ТАШКЕНТ, 1927.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
88
pul yig’ib keladi. Ikki marta kelinning otasi uni qaytib kelishga va turmushga chiqishga ko’ndirish
uchun tog’dan keldi, qo’shimcha vena to’lovini ham rad etdi, lekin u rozi bo’lmadi va vena
to’lovini ko’tarishda muhokama qilingan miqdorni tejash uchun ko’proq ishlashni xohlaydi.
To’y arafasida,kuyov hamma eski kiyimlarini sartaroshga beradi va o’zi yangi kiyimlar
kiyadi.Shu paytdan boshlab u kuyov deb atalala boshlanadi. Kuyovning oldida mahalliy sartarosh
– “dalyok” turibdi, u bir vaqtning o’zida u xizmat ko’rsatadigan aholi uchun ham qo’shiqchi, ham
musiqachi. Kechqurun uning uyida “she’riyat musobaqasi” o’tkaziladi.To’plangan ishtirokchilar
doirasida she’r o’qishdan musobaqalar(odatda juda qisqa 2-4 bayt)o’tkazilib,to’satdan hozir
bo’lganlardan biriga ishora qilishi kerak va u bir daqiqa ham kechiktirmasdan,she’r o’qishni
boshlashi kerak, aytilganidek, raqib bilan tugagan bir xil harf bilan boshlanadi.Bu o’yin- musobaqa
Markaziy Osiyoda, Afgʻonistonda va Hindiston musulmonlari orasida ham keng tarqalgan.
Shimoliy Hindistonda hatto bunday tanlovlarga tayyorgarlik ko’rish uchun maxsus bosma nashrlar
mavjud bo’lib, unda alifboning turli harflari bilan boshlanadigan she’rlar namunalari mavjud.
Mahalliy turk shevasini yaxshi biladigan Turkistonning pasttekislik tojiklari orasida, masalan,
Samarqand va Xo’jandda, bu musobaqalarda she’rlar tilining forscha bo’lishi shart emas, turkey
tilda ham she’rlar aytilgan.
Odamlar xabarchining taklifiga binoan kelishadi. Yig’ilganlar ikki partiyaga bo’lingan va
agar odamlar ko’p bo’lsa, uchtaga bo’linadi va har bir partiya navbatma- navbat ijro etadigan turli
xil qo’shiqlar aytilgan. Dastavval “ko’knori”,deb atalgan qo’shiqlar kuylanadi
10
.
To’y kuni kuyov tomondan yuborilgan jarchi atrofdagi qishloqlarni aylanib, ko’cha-
ko’yda yurib, ertaga falon- falonning to’yi, falonchi bilan (ismlari bor) deb hayqiradi. Shu tariqa
kuyov tomondan atrofdagilarni to’yga taklif qiladi. Agar kambag’allar turmushga chiqsa,jarchi
to’y kuni ertalab o’z qishlog’ida yuradi. Kuyovning uyiga mehmonlarning kelishi quyosh chiqishi
bilan erta to’plana boshlaydi, ammo odatdagi mehmonlar yig’ilishidan oldin, hatto tongda ham,
kuyovning eng yaqin do’stlari va qarindoshlari qurollangan holda kelishadi.
Jarchining qichqirig’i bilan birga to’yni nishonlash boshlanishi haqida aholiga
ogohlantirish beriladi. Erkaklar qurol bilan kelishadi. Yuzi ochiq (Pandsherda yopilmaydi) ayollar
ham paydo bo’ladi, lekin ular erkaklardan alohida kelib, ulardan uzoqlashadilar, asosan tomda
o’tirib tomoshaga qarab turishadi. Erkaklar o’zlarining eng zo’r kiyimlarini kiygan holda
kelishadi. Ayniqsa, sijol (ya’ni, ustunlik qiluvchi yuqori tabaqaning nomi, vodiyning o’ziga xos
aristokratiyasi) orasida bunday hollarda boshqalardan halol ortda qolish haqida gap bo’lmaydi.
Kiyinish harakatlari ayollarga taalluqli emas va ular faqat tozaroq kiyim kiyishadi. Qarindoshlar
shakar, un, bug’doy, uy- ro’zg’or buyumlaridan ozgina, agar bular yo’q bo’lsa, kamroq pul
(taxminan uch so’mdan o’n ikki so’mgacha) olib kelishgan. Tushga yaqin kuyovning uyidagi
mehmonlarga qaynatilgan go’sht va guruch qo’shilgan shirali pishiriq taklif qilinadi. Bu taom
ba’zan palov bilan almashtiriladi
11
.
REFERENCES
1.
Андреев М. С. “По этнологии Афганистан” ТАШКЕНТ, 1927.
10
Андреев М. С. “По этнологии Афганистан” ТАШКЕНТ, 1927.
11
Андреев М. С. “По этнологии Афганистан” ТАШКЕНТ, 1927.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
89
2.
Nadim, M. H. (2021). SHIMOLIY AFG’ONISTON O’ZBEKLARI ETNOGRAFIK
LEKSIKASINING TARIXIY-ETIMOLOGIK XUSUSIYATLARI. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 1(2), 22-29.
3.
Naimov I.,Toshpo’latova Sh
MARRIAGE CEREMONY OF TAJIKS IN THE WORK OF
MIKHAIL STEPANOVICH ANDREYEV TADJIKI DOLINI KHUF// International
Journal of Intellectual and Cultural
4.
www.ziyouz.uz
