78
TALABALARNI TADQIQOT FAOLIYATIGA TAYYORLASHDA AMALIYOTNING
ROLI
Abdisodiqova Marjina Normurod qizi
Qarshi davlat universiteti doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13243206
Annotatsiya.
O‘quv jarayonida ta’lim o‘z-o‘zini rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan
fazilatlar va qobiliyatlarni rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, bu talabalarning ilmiy-tadqiqot
ishlarining ulushi va rolini, shuningdek, ushbu natijaga erishishga qaratilgan faoliyat shakllarini
oshirishga olib keladi. Talabalarning amaliyot o‘tashi oliy pedagogik ta’lim tizimining muhim
bo‘g‘ini hisoblanadi. Ushbu maqolada talabalarni ilmiy-tadqiqot faoliyatiga tayyorlashda,
shuningdek, tegishli kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishda amaliyotning roli muhokama
qilinadi.
Kalit so‘zlar:
tadqiqot faoliyati, amaliyot, kasbiy kompetensiyalar, tadqiqot ishi.
THE ROLE OF PRACTICE IN PREPARING STUDENTS FOR RESEARCH ACTIVITY
Abstract.
Education in the educational process is aimed at the development of qualities
and abilities necessary for self-development, which leads to an increase in the share and role of
students in research work, as well as the forms of activity aimed at achieving this result. Student
internship is an important part of the higher pedagogical education system. This article discusses
the role of practice in preparing students for research activities, as well as in the formation of
relevant professional competencies.
Key words:
research activity, practice, professional competencies, research work.
РОЛЬ ПРАКТИКИ В ПОДГОТОВКЕ СТУДЕНТОВ К НАУЧНО-
ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
Аннотация
. Воспитание в образовательном процессе направлено на развитие
качеств и способностей, необходимых для саморазвития, что приводит к увеличению доли
и роли обучающихся в научно-исследовательской работе, а также форм деятельности,
направленных на достижение этого результата. Студенческая практика является
важной частью системы высшего педагогического образования. В данной статье
рассматривается роль практики в подготовке студентов к научно-исследовательской
деятельности, а также в формировании соответствующих профессиональных
компетенций.
Ключевые
слова:
научно-исследовательская
деятельность,
практика,
профессиональные компетенции, научно-исследовательская работа.
79
Ta’lim jarayonini jadal isloh qilish, dasturlar mazmunini qayta ko‘rib chiqish sharoitida
o‘qituvchilarga o‘zlarining kasbiy faoliyati davomida talablar kuchaymoqda, ulardan biri turli xil
nazariy va uslubiy muammolarni hal qilishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarga tayyorlikdir. Shu
munosabat bilan oliy ta’limning bitiruvchi-talabalari yuqori malaka, rivojlangan ta’lim salohiyati
va shakllangan kasbiy madaniyatning tarkibiy qismi bo‘lgan ilmiy-tadqiqot faoliyati asoslarini
bilishlari kerak.
O‘quv jarayonidagi ilmiy-tadqiqot ishlari malakali kadrlar tayyorlashning ajralmas qismi
bo‘lib, uning yordamida o‘rganilayotgan fanlarga qiziqish ortadi, tajriba o‘tkazish ko‘nikmalari
shakllanadi, talabalarning mustaqilligi va saralash faolligi shakllanadi, bitiruvchini esa o‘qishga
tayyorlaydi.[2]
Talabalarning nazariy va amaliy tayyorgarligini oshirishga ular tomonidan turli ilmiy-
tadqiqot ishlarini bajarish, o‘rganilayotgan fanlar bo‘yicha mavjud nazariy bilimlarni
chuqurlashtirish va mustahkamlash yordam beradi, eksperimentlar o‘tkazish bo‘yicha amaliy
ko‘nikmalarni rivojlantirish, olingan natijalarni tahlil qilish va muayyan faoliyat turini
takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Shuningdek, talabalarni ilmiy-
tadqiqot faoliyatiga tayyorlashning samarali usuli ta’limning barcha bosqichlarida amaliyot o‘tash
hisoblanadi.
O‘quv jarayoni ta’lim tizimining tarkibiy qismi hisoblanib, o‘quv dasturi tarkibiga kiruvchi
amaliyot bo‘lib, kasbiy kompetensiyani shakllantirish va ilmiy tadqiqot faoliyatiga tayyorlashda
kuchli vosita hisoblanadi. Shunday qilib, o‘quv amaliyotining turlariga quyidagilar kiradi:
birlamchi, kasbiy ko‘nikma va malakalarni, shu jumladan, tadqiqot faoliyatining asosiy
ko‘nikmalari hamda qobiliyatlarini olishdir. Ishlab chiqarish: kasbiy ko‘nikmalar va kasbiy
faoliyat tajribasini olish, pedagogik, ish tajribasini to‘plash jarayoni sifatida, umumiy hamda
kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish va rivojlantirishning muhim shartlaridan biri sifatida
ifodalanadi.
Amaliyotning umumiy vazifalari sifatida bitiruvchi-talabalarning malaka talablariga
muvofiq asosiy funksiyalarni bajarishga tayyorligini ta’minlash, shakllangan kasbiy kompetensiya
doirasini kengaytirish, chuqurlashtirish, mustahkamlash, amaliy va nazariy tayyorgarlikning uzviy
bog‘liqligini ta’minlash, kasbiy mahoratga ega bo‘lishni ajratib ko‘rsatish mumkin. Aniqroq
vazifalar — talabalar bilan o‘quv faoliyatini kuzatish va tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirish;
o‘qitish va ta’limning turli texnologiyalari hamda usullarini amaliyotda sinovdan o‘tkazish;
maktab o‘quvchilarining yosh va individual xususiyatlarini hisobga olgan holda tarbiyaviy ishlarni
80
olib borish; rejaga muvofiq har xil turdagi darslar va sinfdan tashqari ish shakllarini o‘tkazish;
maktab hujjatlari bilan ishlash kabilar kiradi.
Amaliyotning ish dasturi davlat ta’lim standartiga muvofiq ishlab chiqilgan. Amaliyot
mazmuni bo‘lajak o‘qituvchilarning tayyorlanish xususiyatiga mos kelishi hamda talabalarning
nazariy va ilmiy tayyorgarligi sifatining ko‘rsatkichi bo‘lishi kerak. Shuningdek, u bitiruvchi-
talabalar uchun ilmiy-tadqiqot malakalarini rivojlantirishni ta’minlashga qodir bo‘lgan o‘quv
muhiti sifatida qaraladi. Shunga ko‘ra, o‘z kasbiy va ijtimoiy faoliyatini takomillashtirishga qodir,
muammoli vaziyatlar hamda vazifalarni hal qilishga mustaqil va ijodiy yondashadigan shaxsni
shakllantirishga e’tibor qaratilmoqda. [2]
O‘qishning so‘nggi yillarida diplom oldi ish amaliyotining ajralmas sharti o‘quv
jarayonini, uslubiy ko‘nikmalarini takomillashtirishga qaratilgan kurs yoki dissertatsiya ishining
rejasiga muvofiq pedagogik eksperimentning bir qismi sifatida ilmiy tadqiqot olib borishdir.
Amaliyot davomida talaba ilmiy-tadqiqot ishlari uchun zarur material to‘plashi kerak. Kafedra
o‘qituvchilari talabalarga ish mavzulari va material to‘plash uchun individual topshiriqlarni taklif
qilishadi. Ular tadqiqot faoliyati bilan shug‘ullanish imkoniyatiga ega, buning natijasi yakuniy
malakaviy ish uchun nazariy va empirik asos yaratishi kerak. Amaliyot mazmunining muhim
tarkibiy qismi axborotni to‘plash, olingan material va statistik ma’lumotlarni qayta ishlash,
axborot texnologiyalarini jalb qilgan holda bibliografik ish, turli usullar hamda tadqiqot
usullaridan foydalanish — kuzatish, modellashtirish, tajriba, so‘rovnoma qilish, suhbatlashish
kabilar kiradi. Empirik tadqiqot dasturi va rejasi tuziladi, gipoteza qo‘yiladi hamda vazifalar
shakllantiriladi, obyekt aniqlanadi, metodologiya tanlanadi, ma’lumotlar qayta ishlanadi, tadqiqot
natijalari umumlashtiriladi va tayyorlanadi. Amaliyot jarayonida mustaqil tadqiqot faoliyati,
oldiga qo‘yilgan vazifalarni maqsadli hal etish bo‘yicha tajriba to‘planadi. Ushbu ish ilmiy
jamoalar to‘garagi yig‘ilishlarida va talabalar konferensiyalarida ma’ruzalar qilish, ilmiy
to‘plamlarida nashr qilish uchun maqolalar tayyorlash imkonini beradi.
Shunday qilib, topshiriqlarni bajarish natijasida va amaliyot jarayonida talabalar nazariy
bilimlarini mustahkamlaydi, ularni doimiy ravishda takomillashtirib borish, mustahkamlash
hamda kompetensiyaga aylantirish zarurligi haqida tushuncha shakllanadi. Amaliyot oliy ta’lim
tizimining muhim bo‘g‘ini bo‘lib, talabalarga boshlang‘ich ta’lim sohasida qo‘yilgan tadqiqot
muammolarini hal etish usullarini o‘zlashtirish, mustaqil ilmiy izlanishlar olib borishda o‘z
imkoniyatlarini sinab ko‘rish imkonini beradi. Amaliyot o‘z faoliyatida o‘quv rejalarining yangi
mazmunini ishlab chiqish va joriy etishga, zamonaviy ta’lim texnologiyalarini joriy etishga, ilmiy-
pedagogik faoliyat jarayonida yuzaga keladigan muammolarni mustaqil shakllantirish hamda
81
yechimini izlashga tayyorlikni shakllantirishga yordam beradi. Shuningdek, talabalarning
izlanishlari, innovatsion fikrlashlari va ijodiy salohiyatini shakllantirish, ulardagi asosiy kasbiy
vazifalar to‘g‘risida aniq g‘oyaning paydo bo‘lishi ta’minlanadi. Amaliyotlarni barcha
bosqichlarda tashkil etish talabalarning kasbiy faoliyatning keng doirasini, shu jumladan, ilmiy-
tadqiqot faoliyati darajasiga qo‘yiladigan talablarga muvofiq o‘zlashtirishning uzluksizligi va
izchilligini ta’minlashga qaratilgan bo‘lishi kerak.
REFERENCES
1.
Антипова В. М. Университетда қўшимча педагогик таълимни
ташкил этишга компетенсияга асосланган ёндашув / В. М. Антипова К. Ю. Колесин
а, Г. А. Пахомова // Педагогика. 2006. - Но 8. -С. 57-63.
2.
Элагина В.С., Немудрая E.Yu., Балакина Л.Л. Учинчи авлод таълим стандартлар
ини амалга ошириш шароитида педагогика университети талабаларининг касбий
ва педагогик компетенсия-
сини шакллантириш // Фундаментал тадқиқотлар. 2011. Но 3. - Б.110-113.
