ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
972
YETIM VA OTA-ONA VASIYLIGIDAN MAHRUM BO‘LGAN BOLALARNI
HUQUQLARI VA MANFAATLARINI HIMOYA QILISH
Rashidov Mehriddin Faxriddin o’g’li
Toshkent davlat yuridik universiteti
“Magistratura va sirtqi ta’lim” fakulteti
Davlat boshqaruv huquqi yo‘nalishi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.11441725
Annotatsiya
. Mazkur maqola bolalar huquq va erkinliklarini himoya qilishga
bagʻishlangan. Yetim va ota-ona vasiyligidan mahrum bo‘lgan bolalarning kelib chiqishi, nasl-
nasabi, dini, tili, millatidan qat’iy nazar uning huquq va erkinliklari kafolatlangaligi haqida
yoritilgan. Mana shu nuqtai nazardan kelajak avlodning huquqiy savodxonligini oshirish yoʻlidagi
islohotlar, chora-tadbirlar, tushuncha va maslahatlar berib oʻtilgan. Yosh avlodni erkin va
demokratik, insonparvarlik ruhida tarbiyalash yoʻlida qator tavsiyalar berilgan.
Kalit so’zlari
: bolaning qonuniy vakillari, vasiylik va homiylik, yetim bola, jismoniy va
ruhiy rivojlanishida nuqsoni mavjud bo‘lgan bola, ijtimoiy himoyaga muhtoj bola, nogironligi
bo‘lgan bola
PROTECTION OF THE RIGHTS AND INTERESTS OF ORPHANS AND
CHILDREN DEPRIVED OF PARENTAL CARE
Abstract
. This article is dedicated to the protection of children's rights and freedoms. It is
explained that the child's rights and freedoms are guaranteed regardless of the child's origin,
lineage, religion, language, and nationality. From this point of view, reforms, measures, concepts
and advices for improving the legal literacy of the next generation have been given. A number of
recommendations have been made to educate the young generation in a free, democratic,
humanitarian spirit.
Key words:
the child's legal representatives, guardianship and sponsorship, an orphan, a
child with disabilities in physical and mental development, a child in need of social protection, a
child with a disability.
ЗАЩИТА ПРАВ И ИНТЕРЕСОВ ДЕТЕЙ-СИРОТ И ДЕТЕЙ, ЛИШЕННЫХ
РОДИТЕЛЬСКОЙ ПОМОЩИ
Аннотация.
Данная статья посвящена защите прав и свобод детей. Разъясняется,
что права и свободы детей-сирот и детей, лишенных родительской опеки, гарантируются
независимо от их происхождения, происхождения, вероисповедания, языка и
национальности. С этой точки зрения были даны реформы, меры, концепции и советы по
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
973
повышению правовой грамотности будущего поколения. Был дан ряд рекомендаций по
воспитанию молодого поколения в духе свободы, демократии и гуманности.
Ключевые слова:
законные представители детей, опека и попечительство, дети-
сироты, дети с физическими и психическими отклонениями, дети, нуждающиеся в
социальной защите, дети-инвалиды.
Kirish
Har bir mamlakat qonunchiligi bilan bir qatorda, O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida
belgilab qo‘yilgan bolalarning huquq va majburiyatlari, erkinlik va imkoniyatlari va eng asosiysi,
bolalarning xavfsiz ekanligini, nafaqat yuridik kuchga ega bo‘lgan qonun urf-odat, keng
imkoniyatlar yaratilayotganligi, shu jumladan, jamiyatimizda bolalarga ko‘rsatilayotgan alohida
e’tibor, bularning hammasi siyosatimizning qudrati hamda qonunchilik qay darajada amal
qilayotganligining yorqin isbotidir.
1
Yosh avlodni erkin, demokratik va insonparvarlik ruhida
tarbiyalash, ularni komil inson qilib oʻstirish va ularning huquq va erkinliklarini himoya qilish va
ta’minlab borish fuqarolik jamiyatiga asoslangan demokratik, huquqiy davlatni qurishni oʻz
oldiga maqsad qilib olgan har bir jamiyat uchun juda ham muhim va dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Barcha demokratik davlatlar kabi, mazkur masala, ya’ni yosh avlodni tarbiyalash, aholida
esa bola huquqlari sohasidagi huquqiy madaniyatni shakllantirish masalasi, Oʻzbekiston uchun
ham muhim va dolzarb masala hisoblanadi. Mamlakatda yoshlar masalasi, ularning oʻz fuqarolik
pozitsiyasiga ega inson sifatida tarbiyalash, ularning huquq va erkinliklarini, qonuniy
manfaatlarini ta’minlash masalalariga mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq davlat siyosatining
ustuvor yoʻnalishi sifatida katta e’tibor qaratib kelinmoqda. Mustaqilligimiz dastlabki yillarida
“Oʻzbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari toʻgʻrisida”gi maxsus
qonuni qabul qilinganligi bunga yaqqol dalil boʻla oladi. Mazkur Qonunda yoshlarga oid
siyosatning maqsadi, Oʻzbekiston Respublikasining yoshlarga oid davlat siyosati sohasidagi
vakolatlari, yoshlarga oid davlat siyosati toʻgʻrisidagiqonunlarning mazmun-mohiyati qanday
boʻlishi lozimligi, bu boradagi Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari normalarining
ustuvorligi tamoyili koʻrsatib oʻtilgan.
Bu esa, yoshlar siyosati masalasi 1992-yilgi mustaqil Oʻzbekistonning Konstitutsiyasida
oʻz aksini topishiga, shu yili Oʻzbekistonning BMTning asosiy hujjatlaridan biri hisoblanmish
1
1Алимов М. Б. ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ФОНУНЧИЛИГИДА БОЛА ҲУҚУҚЛАРИГА ОИД
НОРМОЛАРНИНГ ХАЛҚАРО ҲУҚУ СТАНДАРТЛАРИДА АКС ЭТИШИ //BARQARORLIK VA
YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI. –2022. –С. 538-541.
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
974
“Bola huquqlari toʻgʻrisida”gi konvensiyaga qoʻshilishiga va mazkur hujjatlar asosida oʻtgan
davr mobaynida bolalar va yoshlar masalalariga dahldor 100 dan ortiq qonunlarni qabul qilinishi
hamda 2008-yilda, bu sohadagi maxsus qonun hisoblangan Oʻzbekiston Respublikasining “Bolat
huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonunini qabul qilinishiga asos boʻldi. 2008-yil 7-yanvar
kuni kuchga kirgan Oʻzbekiston Respublikasining “Bola huquqlarining kafolatlari toʻgʻrisida”gi
Qonuni, 18 yoshgacha boʻlgan subyektlar hisoblanmish, bolalarning huquqiy ahvolini belgilashga
doir munosabatlarni tartibga solishga bola huquqlarini va erkinliklarini yuridik kafolatlashga
qaratilgan
Asosiy qism
Bilamizki, O’zbekiston qonunchiligiga muvofiq bola o‘z huquqi va qonuniy manfaatlarini
himoya qilish huquqiga ega hisoblanib, bolaning huquqi va qonuniy manfaatlarini himoya qilish
uning ota-onasiyoki uni o‘rnini bosuvchi shaxs qonuniy vasiy yoki homiyi tomonidan amalga
oshiriladi va shu o‘rinda voyaga yetmagan bola qonunga muvofiq to‘la muomala layoqatiga ega
deb e’tirof etilsa, u o‘z huquq va majburiyatlarini, jumladan, himoya huquqini mustaqil oshirishga
haqlidir.
2
Yuqoridagi jumlada bolaning vakili deganda, ya’ni bolaning qonuniy vakillari–ota-
onalar, farzandlikka oluvchilar, vasiylar, homiylar hisoblanadi. Vasiylik va homiylik–ota-
onaqaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni ularga ta’minot, tarbiya hamda ta’lim berish
shuningdek ularning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida
joylashtirishning huquqiy shakli. Vasiylik o‘n to‘rt yoshga to‘lmagan, homiylik esa o‘n to‘rt
yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan bolalarga nisbatan belgilanadi.
3
Shu o’rinda aytish
mumkinki, bola huquqlarini himoya qilish deganda, so‘z, bevosita oilaga taqalayotganligi,
bevosita har bir shaxslarning huquqi mavjudligidan dalolatdir. Oila tushunchasiga gap borar
ekan, oilabu, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyamizning 76-moddasida belgilab
qo‘yilganidek, “Jamiyatning asosiy bo‘g‘ini” hisoblanib, O‘zbekiston milliy qadriyatlarida ham
qonunchiligida ham mustahkam va muqaddas sanaladi.
Yetim bola–otasi ham, onasi ham vafot etgan yoki ular sud qaroriga binoan vafot etgan deb
e’lon qilingan bola, jismoniy va ruhiy rivojlanishida nuqsonlari bo‘lgan bola–nogironlikni
belgilash uchun yetarli bo‘lmagan jismoniy, aqliy, sezgi va ruhiy nuqsonlari bo‘lgan bola, ijtimoiy
himoyaga muhtoj bolalar–yuzaga kelgan holatlar sababli og‘ir turmush sharoitida qolgan, davlat
va jamiyat tomonidan alohida himoya qilishga hamda qo‘llab-quvvatlashga muhtoj bolalarga
nisbatan qo’llaniladi.Shular qatorida, ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar,
2
Икрамов Ш., Атаниязов Ж. Болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда хорижий давлатлар тажрибаси //Общество
и инновации. –2022. –Т. 3. –No. 6/S. –С. 218-225.
3
Ibratova F., Ahadova M., Rozmetova A. APPLIED JURISPRUDENCE //Editorial team. –2021. –No. 2021. –С. 45v
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
975
ixtisoslashtirilgan bolalar muassasalarida tarbiyalanayotgan bolalar, muayyan yashash joyiga
ega bo‘lmagan bolalar, zo‘ravonlik va ekspluatatsiya, qurolli mojarolar va tabiiy ofatlar natijasida
jabrlangan bolalar toifalariham mavjud bo’lib, ushbu bolalar hamda yuqorida sanab o‘tilgan
bolalarning huquqlari teng va adolatli tarzda belgilab qo’yilgan.
4
O‘zbekiston Respublikasi
qonunchiligi nuqtaiy nazaridan, albatta, hamma bolalarning huquqlari O‘zbekiston Respublikasi
Kosntitutsiya va qonunlari oldida teng hisoblanadi.
5
Ammo qonunchilikda mustasno holati ham
mavjud. Mustasno jihatiga, yetim bolalar, ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar, ota-ona
qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar, ixtisoslashtirilgan bolalar muassasalarida
tarbiyalanayotgan bolalar, muayyan yashash joyiga ega bo‘lmagan bolalar, zo‘ravonlik va
ekspluatatsiya, qurolli mojarolar va tabiiy ofatlar natijasida jabrlangan bolalar davlat tomonidan
ma’lum belgilanga imtiyozlar asosida o’z huquq va manfaatlarini himoya qiladi.
6
2016 yil o‘rtalaridan boshlab O‘zbekistonda bolalarni, xususan yetim bolalarni eng zaif
toifa sifatida ijtimoiy himoya qilish tizimini isloh qilish bo‘yicha tizimli faol ishlar boshlandi.
Bugungi kunda O‘zbekiston qonunchiligi yetim bolalarga ijtimoiy himoya sohasida bir
qator afzalliklarni va davlat tomonidan ijtimoiy yordamni kafolatlaydi. Birinchidan, bunday qonun
hujjatlaridan birisifatida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021 yildagi 25
oktabrdagi 656 “Yetim bolalar va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalarni ijtimoiy
qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarorini qayd etilishi kerak.
Bu ijtimoiy kafolatlar tushunchasining qonunchilik ta’rifi“ Ijtimoiy ta’minoit to‘g‘risida”gi
qonunida keltirilgan (davlat ijtimoiy kafolatlar eng kam ish haqining tomonidan belgilanadi,
fuqarolarning daromadi, pensiya, ijtimoiy yordam, ijtimoiy to‘lovlar va mavjudligi darajasidan
kam bo‘lmagan turmush darajasini ta’minlash, boshqa normativ-huquqiy harakatlar boshqa
turdagi miqdori). Qonun chiqaruvchi ijtimoiy himoyaning faqat ayrim asosiy kafolatlarini
ko‘rsatganligini hisobga olib, Ye. Machulva J. Gorbachev kabi olimlar tomonidan kafolatlarning
yanada kengaytirilgan ro‘yxati taklif etilgan
7
. Shunday qilib, yetim bolalarni ijtimoiy himoya
qilish huquqini amalga oshirish kafolatlari quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak: uy-joy, mehnat,
ijtimoiy tarmoqlarda ta’lim va qo‘llab-quvvatlash huquqlari sohasidagi kafolatlar(ya’ni: ularni uy-
joy bilan ta’minlash, ishga joylashish uchun joylarni bron qilish, tanlovdan tashqari oliy o‘quv
4
Boboqulovna I. F., Orif o’g’li R. B. MEDIATSIYA–OILAVIY NIZOLARNI HAL ETISHNING MUQOBIL
USULI SIFATIDA //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. –2022.
–Т. 1. –No. 4. –С. 80-85.
5
Дусмуҳамедова Н. Н. ЎЗБЕКИСТОНДА БОЛА ҲУҚУҚЛАРИГА ОИД ДАВЛАТ СИЁСАТИНИНГ
ҲУҚУҚИЙАСОСЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ //ЖУРНАЛ ПРАВОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. –2020. –
Т. 5. –No. 7.
6
Ibratova F. B. et al. Special features of modern legal systems: cases and collisions. –201
7
Мачульская Е.Е, Горбачева Ж.А. Право социального обеспечения. –М.: Книжный мир. –2001. –С. 3-4
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
976
yurtlariga o‘qish huquqi, to‘liq davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, va ho kazo.). Ta’kidlash
joizki, hozirgi rivojlanish sharoitida yetim bolalar uchun ushbu kafolatlar hardoim ham to‘liq
amalga oshirilmaydi, bu ushbu toifadagi bolalarni ijtimoiy himoya qilishni huquqiy tartibga solish
sohasida ko‘plab muammoli masalalarning mavjudligi bilan bog‘liq.
Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda, mazkur tadqiqotning maqsadi yetimlarni ijtimoiy
himoya sohasida amalga oshirishning asosiy kafolatlarini o‘rganish, ushbu huquqni amalga
oshirish bilan bog‘liq ba’zi muammolarni aniqlash va ularni hal qilish yo‘llarini topishdir.
Tadqiqotning maqsadi quyidagi vazifalarda ko‘rsatilgan: yetim bolalarni ijtimoiy himoya
qilish sohasidagi kafolatlarni amalga oshirishning ba’zi muammolarini aniqlash va o‘rganish
jarayonida bilishning dialektik mantig‘idan foydalanish va o‘zlarining ilmiy xulosalari asosida
shakllantirish. Binobarin, yetim bolalarning uy-joy huquqi sohasida ijtimoiy himoya qilish
huquqini amalga oshirish kafolatlariga mulk huquqi yoki uy-joydan foydalanish va yangi uy-joy
bilan ta’minlash huquqi bilan ularga tegishli bo‘lgan yetim bolalarni saqlash kiradi. Shu bilan
birga, yetim bolalarning ota-onalari, qarindoshlari va boshqalar bilan birga yashagan uyga bo‘lgan
huquqini saqlab qolish majburiyati. Qarindoshlari, o‘gay onasi, o‘gay otasi, vasiylik vahomiylik
organiga topshirilgan bola o‘zi yashagan uyda yashash huquqini saqlab qoladi va istalgan vaqtda
unga qaytishi mumkin. Yetim bolalar o‘zlarining tegishli kelishuvlaridan oldin yashagan turar-joy
binolari vasiylik va vasiylikdan bunday begonalashtirishga roziligisiz begonalashtirilishi mumkin
emas, bu faqat bunday bolalarning uy-joy huquqi saqlanib qolishi kafolatlangan taqdirdagina
ta’minlanishi mumkin. Agar bolalar yoki yetim bolalar, tegishli muassasalarga yoki oilaga
joylashtirilishidan oldin, ular tartibli uy-joyga ega bo‘lmagan yoki ularning orqasida saqlanadigan
binolarning uyiga joylashtirilmagan bo‘lsa, ular qonun hujjatlarida belgilangan tartibda tartibli uy-
joy bilan ta’minlash huquqiga ega emaslar. Davlat bolalar muassasasidan qarindoshlari, vasiylari
yoki vasiylaridan qaytib kelgan shaxslar, agar ilgari egallab olingan turar-joy binolarini qaytarib
berishning iloji bo‘lmasa, tashqarida yashash xonasi taqdim etiladi. Ular favqulodda uy-joy olish
huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar sifatida alohida ro‘yxatga kiritilgan.
Ayni vaqtda, O‘zbekistonda ota ona qaramog‘siz qolgan bolalarni kasbiy faoliyatga
o‘rgatishuchun qulay yashash, ovqatlanish va ta’lim olish sharoitlarini yaratish yo‘lida samarali
ishlar olib borilmoqda. Ana shunday tadbirlardan biri tarbiyalanuvchilarni oila muhitini o‘zida
mujassam etuvchi onalarga berish loyihasi amalga oshirildi. “Sog‘lom avlod uchun” xalqaro
nodavlat tashkilot, O‘zbekiston Xotin-qizlar Qo‘mitasi va Toshkent shahar hokimiyati tashabbusi
bilan 2000 yilda Avstriyaning 132 mamlakatda faoliyat olib borayotgan “SOS – Kinderdorf
International”loyihasi bo‘yicha “SOS – bolalar mahallalari”ni yaratishga alohida e’tibor
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
977
qaratilmoqda. Loyihaga ko‘ra Toshkent shahrida barpo etilgan “SOS – bolalar mahallasi”da 14 ta
oilada mehribonlik uylarining sobiq tarbiyalanuvchilari voyaga yetishmoqda.
8
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, mamlakatda bugungi kunda aholining bola huquqlari oid huquqiy
madaniyatini rivojlantirish bo‘yicha huquqiy asos va institutsional tizim yaratildi va u
takomillashtirib borilmoqda. Ammo, qonunlarni ishlashi, ular Mexanizmlarining samaradorligi
birinchi o‘rinda, aholining huquqiy madaniyatining qay darajada ekanligiga bog‘liqdir. Uni esa,
bu borada ta’limsiz erishib bo‘lmaydi. Shuning uchun ham, mamlakatda inson huquqlari
sohasidagi ta’limni rivojlantirish bilan bir qatorda, uning aholisining katta qismini tashkil etuvchi
bolalarning huquqlarini ham maxsus o‘qitish bugungi kunning dolzarb masalasiga aylanmoqda.
Mazkur yo‘nalishda, bolalarning huquqiy madaniyatini yanada yuksaltirishda, aholining
bola huquqlariga oid huquqiy bilimlarini oshirish maqsadida qator islohatlar amalga oshirilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida shaxs va fuqaroning o‘z huquq va
majburiyatlarini amalga oshirishiga asos bo‘lgan omil, ya’ni rahbariy g‘oyalar yig‘indisi
hisoblangan shaxs va fuqaro huquqiy maqomining quyidagi tamoyillari mustahkamlab qo‘yilgan.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzurida Bolalar masalalari bo‘yicha Jamoatchilik
Kengashini tuzish lozim. O‘zbekiston Respublikasida bolalar huquqlarini himoya qilish va
ularning manfaatlarini kafolatlash maqsadida Prezident huzurida Bolalar masalalari bo‘yicha
jamoat kengashini tuzish g‘oyasi quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
Jamoat Kengashining asosiy vazifalari:
1. Bolalar huquqlarining himoyasi ya’ni bolalar huquqlari buzilgan holatlarni aniqlash,
ularning oldini olish va hal etish.
2. bolalarga oid davlat siyosati amalga oshirishga doir dasturlar ishlab chiqish, bolalar
huquqlari va manfaatlarini asosiy o‘ringa qo‘yadigan davlat siyosatini shakllantirishda davlat
rahbariga maslahatlar berish.
3. Bolalar oid masalalarni doimiy monitor qilish, bolalar huquqlariga oid qonunchilikning
amal qilishini, bolalar manfaatlarini inobatga oluvchi turli dasturlarning samaradorligini kuzatib
borish.
4. Yetim bolalarni ijtimoiy himoyalash tizimini mustahkamlash, yetim bolalar, nogiron
bolalar va ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalar uchun ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqish va
takomillashtirish.
8
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев Сиёсат.Ўзбекистон янгиликлари. Расмий сайт.
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
978
5. jamoat fikrini o‘rganish, bolalar masalalari yuzasidan jamoat fikrini tahlil etish va ular
asosida mazkur sohada statistikalarni yuritish.
REFERENCES
1.
Алимов М. Б. ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ QОНУНЧИЛИГИДА БОЛА
ҲУҚУҚЛАРИГА ОИД НОРМОЛАРНИНГ ХАЛҚАРО ҲУҚУ СТАНДАРТЛАРИДА
АКС ЭТИШИ //BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY
JURNALI. –2022. –С. 538-541.
2.
Икрамов Ш., Атаниязов Ж. Болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда хорижий
давлатлар тажрибаси //Общество и инновации. –2022. –Т. 3. –No. 6/S. –С. 218-225.
3.
Ibratova F., Ahadova M., Rozmetova A. APPLIED JURISPRUDENCE //Editorial team. –
2021. –No. 2021. –С. 45v
4.
Boboqulovna I. F., Orif o’g’li R. B. MEDIATSIYA–OILAVIY NIZOLARNI HAL
ETISHNING MUQOBIL USULI SIFATIDA //SCIENTIFIC ASPECTS AND TRENDS
IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH. –2022. –Т. 1. –No. 4. –С. 80-85.
5.
Дусмуҳамедова Н. Н. ЎЗБЕКИСТОНДА БОЛА ҲУҚУҚЛАРИГА ОИД ДАВЛАТ
СИЁСАТИНИНГ ҲУҚУҚИЙАСОСЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ //ЖУРНАЛ
ПРАВОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. –2020. –Т. 5. –No. 7.
6.
Ibratova F. B. et al. Special features of modern legal systems: cases and collisions. –201
7.
Мачульская Е.Е, Горбачева Ж.А. Право социального обеспечения. –М.: Книжный
мир. –2001. –С. 34
8.
1
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев Сиёсат.Ўзбекистон
янгиликлари. Расмий сайт.
