2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
241
KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASH
TIZIMINI RIVOJLANTIRISH USULLARI
Suyun Safaraliyev
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13985557
Annotatsiya.
Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
tizimini rivojlantirishning dolzarb masalalari ko‘rib chiqiladi. Kichik biznes iqtisodiy o‘sishning
muhim omillaridan biri bo‘lib, u ish o‘rinlari yaratish va innovatsiyalarni joriy etishda katta
ahamiyatga ega. Maqolada kichik biznes subyektlariga imtiyozli kreditlar, garovsiz kreditlash,
davlat moliyaviy ko‘magi, fintech texnologiyalaridan foydalanish hamda venchur kapital orqali
investitsion qo‘llab-quvvatlash kabi zamonaviy moliyaviy mexanizmlar tahlil qilinadi.
Shuningdek, kichik biznes subyektlari uchun moliyaviy savodxonlikni oshirish va innovatsiyalarni
rag‘batlantirishning ahamiyati ta’kidlanadi.
Kalit soʼzlar:
kichik biznes, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, imtiyozli kreditlar, garovsiz
kreditlash, davlat grantlari, fintech, innovatsiyalar, investitsion fondlar, moliyaviy savodxonlik,
venchur kapital.
METHODS OF DEVELOPING THE SYSTEM OF FINANCIAL SUPPORT FOR
SMALL BUSINESS ENTITIES
Abstract.
This article examines the current issues of the development of the system of
financial support for small business entities. Small business is one of the important factors of
economic growth, it is of great importance in creating jobs and introducing innovations. The
article analyzes modern financial mechanisms such as preferential loans to small business entities,
unsecured lending, state financial support, use of fintech technologies, and investment support
through venture capital. The importance of increasing financial literacy and encouraging
innovation for small business entities is also emphasized.
Keywords:
small business, financial support, preferential loans, unsecured lending, state
grants, fintech, innovation, investment funds, financial literacy, venture capital.
МЕТОДЫ РАЗВИТИЯ СИСТЕМЫ ФИНАНСОВОЙ ПОДДЕРЖКИ СУБЪЕКТОВ
МАЛОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
Аннотация.
В данной статье рассмотрены актуальные вопросы развития
системы финансовой поддержки субъектов малого предпринимательства. Малый бизнес
является одним из важных факторов экономического роста, он имеет большое значение в
создании рабочих мест и внедрении инноваций. В статье анализируются современные
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
242
финансовые механизмы, такие как льготное кредитование субъектов малого бизнеса,
беззалоговое кредитование, государственная финансовая поддержка, использование
финтех-технологий, а также инвестиционная поддержка посредством венчурного
капитала. Также подчеркивается важность повышения финансовой грамотности и
поощрения инноваций для субъектов малого бизнеса.
Ключевые слова:
малый бизнес, финансовая поддержка, льготные кредиты,
беззалоговое
кредитование,
государственные
гранты,
финтех,
инновации,
инвестиционные фонды, финансовая грамотность, венчурный капитал.
Kirish.
Kichik biznes subyektlari har bir mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishida muhim
o‘rin tutadi. Ular nafaqat yangi ish o‘rinlari yaratish, balki raqobatni rivojlantirish va innovatsion
texnologiyalarni joriy qilish orqali iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shadi. O‘zbekiston Respublikasi
ham kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri
sifatida belgilab kelmoqda. Shu bilan birga, ushbu subyektlarning o‘z faoliyatlarini muvaffaqiyatli
olib borishlari va iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismiga aylanishlari uchun moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash tizimining samarali ishlashi zarur.
Kichik biznes subyektlari ko‘pincha moliyaviy resurslarning yetishmasligi, kredit
olishdagi to‘siqlar va katta hajmdagi garov talablariga duch keladi. Shu sababli, davlat va
moliyaviy institutlar tomonidan kichik biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini
rivojlantirish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolada kichik biznes subyektlarini
moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlashning turli usullari, jumladan, imtiyozli kreditlar, garovsiz
kreditlash, davlat grantlari va fintech texnologiyalari yordamida moliyaviy xizmatlarni joriy qilish
imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.
Kichik biznes iqtisodiy barqarorlik va innovatsiyalarni rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi.
O‘zbekiston iqtisodiyoti ham bu jarayondan chetda emas va kichik biznes subyektlarini
qo‘llab-quvvatlash davlat siyosatining muhim qismidir. Rivojlanish yo‘lida kichik biznes
subyektlari moliyaviy resurslar yetishmovchiligi, kredit olishdagi qiyinchiliklar, yuqori foiz
stavkalari kabi to‘siqlarga duch keladi. Ushbu muammolarni bartaraf etish va kichik biznesga
yordam berish uchun samarali moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimi zarur.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, kichik biznes
subyektlari yalpi ichki mahsulot (YIM) tarkibida 55-60% ulushga ega bo‘lib, mamlakatdagi
bandlikning 75% ga yaqin qismi ushbu sektorda ishlaydi. 2023-yilda kichik biznesga qaratilgan
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
243
davlat moliyaviy qo‘llab-quvvatlash dasturlari orqali ajratilgan kredit hajmi o‘tgan yilga nisbatan
20% ga oshgan, bu esa kichik biznesning moliyaviy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi.
2023-yilgi statistikaga ko‘ra, davlat tomonidan kichik biznes subyektlariga ajratilgan
subsidiya va grantlarning umumiy miqdori 1,2 trillion so‘mni tashkil etgan, bu ko‘rsatkich 2022-
yilda 1 trillion so‘m bo‘lgan edi. Ushbu raqamlar kichik biznesning moliyaviy barqarorligini
ta’minlashda davlat moliyaviy qo‘llab-quvvatlashining dolzarbligini ko‘rsatadi.
Moliyaviy qo‘llab-quvvatlashning asosiy usullari orasida imtiyozli kreditlash, garovsiz
kredit tizimi, davlat grantlari va fintech xizmatlaridan foydalanish kabilar ajratib ko‘rsatiladi.
Quyidagi statistik ma’lumotlar bu usullarning samaradorligini ko‘rsatadi.
2023-yilda kichik biznes subyektlariga berilgan imtiyozli kreditlar hajmi 5,5 trillion so‘mni
tashkil etdi, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 18% ga ko‘paygan. Eng katta o‘sish xizmat
ko‘rsatish va savdo sohalarida kuzatildi.
Garovsiz kredit olish imkoniyatidan foydalangan tadbirkorlar soni 2023-yilda 25% ga
o‘sdi. Ushbu dastur kichik biznes subyektlarining o‘z bizneslarini kengaytirishiga yordam berdi
va moliyaviy mustaqillikni oshirdi.
Elektron kreditlash platformalari orqali berilgan kreditlar hajmi 2023-yilda 1,3 trillion
so‘mga yetdi, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 40% ga ko‘pdir. Bu raqamlar raqamli moliyaviy
texnologiyalarning kichik biznesni moliyalashtirishdagi o‘sib borayotgan ahamiyatini ko‘rsatadi.
Kichik biznes subyektlariga berilayotgan moliyaviy yordam iqtisodiy samaradorlikka ham
sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. 2023-yilda imtiyozli kreditlardan foydalangan tadbirkorlik
subyektlari tomonidan 85 ming yangi ish o‘rni yaratildi, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 15%
ga ko‘proqdir. Bundan tashqari, grant va subsidiya dasturlari natijasida ishlab chiqarish va xizmat
ko‘rsatish hajmi sezilarli darajada o‘sdi, bu YIM o‘sishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi.
Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, kichik biznes subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
tizimini yanada rivojlantirish uchun quyidagi takliflar ilgari suriladi.
Raqamli moliyaviy texnologiyalarning joriy etilishi kichik biznesga moliyaviy
xizmatlardan foydalanishni yanada osonlashtiradi va xarajatlarni kamaytiradi. Bu borada davlat va
xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish zarur.
Moliyaviy kafolat va garovsiz kreditlash imkoniyatlarini yanada kengaytirish orqali kichik
biznes subyektlarining kredit olish imkoniyatlarini kengaytirish lozim. Bu o‘z navbatida moliyaviy
resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi.
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
244
Kichik biznes egalarining moliyaviy savodxonligini oshirish orqali ular moliyaviy
xizmatlardan
foydalanishni
optimallashtirishlari
va
moliyaviy
qo‘llab-quvvatlash
imkoniyatlaridan samarali foydalanishlari mumkin bo‘ladi.
Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, kichik biznes subyektlarini moliyaviy qo‘llab-
quvvatlash tizimi iqtisodiy samaradorlikka sezilarli hissa qo‘shadi. Imtiyozli kreditlar, garovsiz
kreditlash va fintech texnologiyalari kabi moliyaviy qo‘llab-quvvatlash usullari tadbirkorlikni
rivojlantirishga ko‘maklashmoqda. Kichik biznes subyektlari uchun yanada qulay va samarali
moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini yaratish O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun muhim omil
hisoblanadi. Shu sababli, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini rivojlantirish va
innovatsion usullarni joriy qilish iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlashda katta ahamiyat
kasb etadi.
Xulosa
Kichik biznes subyektlarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimini rivojlantirish,
mamlakatning iqtisodiy o‘sishini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Kichik biznes yangi
ish o‘rinlari yaratish, innovatsiyalarni joriy qilish va ichki bozorni rivojlantirishda asosiy omil
bo‘lib, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash orqali ushbu sektorning imkoniyatlari kengaytiriladi.
Maqolada ko‘rib chiqilgan imtiyozli kreditlar, garovsiz kreditlash tizimi, davlat grantlari
va fintech texnologiyalarining joriy qilinishi kichik biznes subyektlarini moliyaviy jihatdan
samarali qo‘llab-quvvatlashda eng samarali usullar sifatida ajralib turadi.
Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimining yanada takomillashuvi, moliyaviy savodxonlikni
oshirish va innovatsiyalarni rag‘batlantirish orqali kichik biznesning iqtisodiy samaradorligi
yanada ortadi. Kelgusida davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish, raqamli
moliyaviy texnologiyalarni faol joriy qilish, va moliyaviy yordam dasturlarini rivojlantirish kichik
biznesning iqtisodiyotdagi rolini kuchaytirishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo‘mitasi. (2023). (https://stat.uz)
2.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2023). (https://cbu.uz)
3.
OECD. (2022). Financing SMEs and Entrepreneurs: An OECD Scoreboard. OECD
Publishing. (https://www.oecd.org)
4.
5. World Bank. (2023). SME Finance: Improving Access to Finance for Small and Medium
Enterprises. Washington, DC: The World Bank. (https://www.worldbank.org)
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
245
5.
6. Svirina, A. (2021). Small and Medium-Sized Enterprises in Emerging Markets: Challenges
and Opportunities for Growth. Palgrave Macmillan.
6.
7. Deakins, D., & Freel, M. (2018). Entrepreneurship and Small Firms (6th ed.). McGraw-Hill
Education.
7.
8. Beck, T., & Demirgüç-Kunt, A. (2006). Small and Medium-Size Enterprises: Access to
Finance as a Growth Constraint. Journal of Banking & Finance, 30(11), 2931-2943
