Yanvar, 2025-Yil
46
SHAXSIY KO’RIK PAYTIDA JISMONIY SHAXSLAR TOMONIDAN SODIR
ETILADIGAN MA’MURIY HUQUQBUZARLIKLARNI ANIQLASH
A.Abdurasulov
Bojxona instituti 2-kurs kursanti
F.Qarshiboev
Ilmiy rahbar: b/x podpolkovnigi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14608080
Annotatsiya.
Maqolada jismoniy shaxslar tomondan shaxsiy ko’rik paytida sodir
etiladigan huquqbuzarliklarning bir nechta ko’rinishi va ularni aniqlash maqsad qilib olindi.
Kalit so`zlar:
Bojxona sohasi, shaxsiy ko’rik, bojxona organlari, huquqbuzarlik,
qonunchilik, huquqiy madaniyat, jismoniy shaxslar, fuqarolar, bojxona organlari mansabdor
shaxslari.
Аннотация.
Целью статьи является выявление нескольких видов нарушений,
допущенных физическими лицами при личном досмотре и их выявлении
.
Ключевые слова:
Таможенная сфера, личный досмотр, таможенные органы,
преступность, законодательство, правовая культура, физические лица, граждане,
должностные лица таможенных органов.
Abstrcat.
The article aims to identify several types of violations committed by individuals
during personal inspection and their identification.
Keywords:
Customs field, personal inspection, customs authorities, crime, legislation,
legal culture, individuals, citizens, officials of customs authorities.
Kirish
. So‘nggi yillarda mamlakatimizda davlat hokimiyati organlari tizimi, faoliyati
yangidan shakllantirildi va ularning oldidagi vazifalarga mos ravishda o‘zgartirildi. Shu jumladan,
bojxona organlari faoliyatida ham tub o‘zgarishlar amalga oshirildi.bojxona organlarini yanada
takomillashtirish tog’risidagi qonun-hujjatlar bojxona qonunchiligi hamda huquqni qo‘llash
amaliyotini takomillashtirish, tovarlarni noqonuniy olib kirish mexanizmlarini aniqlash va tahlil
qilish, bojxona sohasidagi qonunbuzilish holatlarining sabab va shartsharoitlarini chuqur
o‘rganish, ularni bartaraf etish bo‘yicha samarali choratadbirlarni amalga oshirish, javobgarlikning
muqarraligini ta’minlash bo‘yicha asosiy vazifalar va ustuvor yo‘nalishlar belgilab berildi.
Jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh qilish
bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar olib borilayotgan ushbu kunlarda, bojxona organlari ham
mamlakatimiz iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash, davlat budjetini to‘ldirish, ichki iste’mol bozorini
Yanvar, 2025-Yil
47
himoya qilish, tovar-moddiy boyliklarning bojxona chegarasi orqali noqonuniy olib o‘tilishi,
kontrabanda va bojxona qoidalarining buzilishiga qarshi kurashish borasida o‘zining munosib
hissasini qo‘shib kelmoqda. Jumladan, bojxona organlari tomonidan yil davomida 11031 ta
huquqbuzarlik aniqlanib, ular bo‘yicha 857 mlrd so‘mlik tovarlar ushlab qolingan. Ushbu holatlar
bo‘yicha 784 ta jinoyat ishlari qo‘zg‘atilib, 9244 ta ma’muriy materiallar yuritilgan. Shuningdek,
huquqbuzarliklar bo‘yicha 531 kg. va 1630 tup giyohvandlik vositalari, 4592 dona psixotrop
tabletkalar, 185 ming dona kuchli ta’sir qiluvchi moddalar, 83 ta qurol, 511 dona o‘q va 4 mingdan
ortiq ta’qiqlangan diniy mazmundagi materiallarni noqonuniy aylanishining (olib o‘tilishining)
oldi olingan.
Shaxsiy ko‘riklar, bojxona organlari tomonidan olib boriladigan qattiq nazorat choralari
sifatida, jismoniy shaxslarning harakatlarini, bagajlarini, shaxsiy buyumlarini tekshirishni o‘z
ichiga oladi. Ushbu jarayon nafaqat noqonuniy savdo, kontrabanda va giyohvand moddalar, balki
qurol-yarog‘ va boshqa xavfli materiallarning kirishini to‘xtatishga qaratilgan. 2021-yilda bojxona
organlari tomonidan amalga oshirilgan huquqbuzarliklar va aniqlangan holatlar, bojxona
tizimining shaxsiy ko‘riklarni o‘tkazishdagi samaradorligini ko‘rsatadi. Ushbu maqolada bojxona
tizimida shaxsiy ko‘rikning o‘rni, huquqbuzarliklarni aniqlash va oldini olishdagi roli, shuningdek,
shaxsiy ko‘rik paytida sodir bo‘lishi mumkin bo‘lgan huquqbuzarliklar tahlil qilinadi.
Bojxona Kodeksinining 196-moddasi 5-bandida agar ko‘rikdan o‘tkazilayotgan shaxs
bojxona organi mansabdor shaxsining qonuniy talablarini bajarmasa yoki bajarishga qarshilik
ko‘rsatsa, ushbu harakatlar ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi qonunchilikka muvofiq jismoniy
shaxsni ma’muriy yo‘l bilan ushlab turish uchun asos bo‘ladi. Bunga muvofiq O`zbekiston
Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to`g`risidagi Kodeksining 227-modda va 227
1-27
moddalarida ko’rsatilgan hamda O`zbekiston Respublikasining 2018-yil 18-oktabrdagi O`RQ-
502-sonli “Davlat bojxona xizmati to`g`risida”gi Qonunida ham belgilab qo’yilgan.
Bundan tashqari O`zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi 182-moddada ham
keltirilgan jinoyatlar misol bo’la oladi. Jumladan, bojxona nazoratini chetlab yoki bojxona
nazoratidan yashirib yoxud bojxona hujjatlari yoki vositalariga o‘xshatib yasalgan hujjatlardan
aldash yo‘li bilan foydalangan holda yoki deklaratsiyasiz yoxud boshqa nomga yozilgan
deklaratsiyadan foydalanib, tovar yoki boshqa qimmatliklarni ko‘p miqdorda O‘zbekiston
Respublikasining bojxona chegarasidan o‘tkazish, shunday harakat uchun ma’muriy jazo
qo‘llanilganidan keyin sodir etilgan bo‘lsa, Bojxona to‘g‘risidagi qonunchilikni buzish:
a) juda ko‘p miqdorda;
Yanvar, 2025-Yil
48
b) chegarani buzib o‘tish, ya’ni bojxona xizmatining roziligini olmasdan turib, tovar yoki
boshqa qimmatliklarni O‘zbekiston Respublikasining bojxona chegarasidan ochiqdan-ochiq
o‘tkazish yo‘li bilan;
v) uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko‘zlab;
g) xizmat lavozimidan foydalangan holda sodir etilgan bo‘lsa, aybli deb topilib qonunda
belgilangan tartibda jazolanadi.
“Obyekti:
Shaxsiy ko’rikni amalga oshirish tartibi.
Obyektiv tomoni
: Mazkur huquqbuzarlik ham harakat ham harakatsizlik oqibatida sodir
etiladi.
Subyekti:
Ma’muriy huquqbuzarlik sodir etgan paytda 16 yoshga to`lgan aqli raso
jismoniy shaxs.
Subyektiv tomoni:
Bu huquqbuzarlik qasddan yoki qununni bilmaslik oqibatida sodir
etiladi”
Shaxsiy ko’rik paytida jismoniy shaxslar tomonidan qator huquq buzarliklar sodir etiladi
misol uchun: O‘zbekistonning Toshkent xalqaro aeroportida shaxsiy ko‘rik o‘tkazilayotganda, bir
sayohatchi shaxsiy ko’rikdan o‘tkazish uchun bojxona xodimlar tomonidan unga murojaat qiladi.
Sayohatchi, o‘zining bagajida yashirin holda giyohvand moddalarning katta partiyasini olib
kirishga uringan edi. Bojxona xodimlari, tekshiruv jarayonida, sayohatchining yuklarini
o‘rganayotganda, tanasiga maxsus joylashtirilgan kapsulalarda giyohvand moddalarning
mavjudligini aniqladilar.
Sayohatchi, bo‘lgan holatni yashirishga harakat qilib, bojxona xodimlariga noto‘g‘ri
ma'lumotlar bergan va uni olib kelish uchun hech qanday maxsus ruxsatnomaga ega emasligini
iddao qilgan. Biroq, bojxona xodimlari texnik vositalar va ko‘nikmalar yordamida, giyohvand
moddalarning yashirilgan joylarini aniqladilar.
Bu holatda, shaxsiy ko‘rikning samarali amalga oshirilganligi va huquqbuzarlikning
aniqlanishi natijasida, bojxona tizimi davlat xavfsizligi va xalqaro savdoda noqonuniy moddalar
aylanishining oldini olishga muvaffaq bo‘ldi.
Huquqbuzarlik: Shaxsiy ko‘rik paytida jismoniy shaxs tomonidan giyohvand moddalarni
yashirish, kontrabanda faoliyatining bir turi hisoblanadi. Bu holatda, shaxs bojxona qoidalarini
buzgan va noqonuniy ravishda noqonuniy tovarlarni mamlakatga olib kirishga harakat qilgan.
Oqibatlar: Sayohatchi jinoyat ishi bo‘yicha javobgarlikka tortildi.
Unga nisbatan huquqiy jazolar qo‘llanildi, giyohvand moddalar olib kirishda ayblandi va uzoq
muddatli qamoq jazosi belgilandi.
Yanvar, 2025-Yil
49
Bojxona tizimi esa, tekshiruv jarayonining samarali olib borilishiga erishdi va giyohvand moddalar
kontrabandasi oldini olishda muhim rol o‘ynadi.
Xulosa.
Bojxona tizimida shaxsiy ko‘riklar jismoniy shaxslar tomonidan sodir etiladigan
huquqbuzarliklarni aniqlash va oldini olishda muhim o‘rin tutadi. Hayotdan olingan misollar
shaxsiy ko‘rik davomida qanday turdagi huquqbuzarliklar sodir etilishi mumkinligini ko‘rsatadi:
giyohvand moddalarni yashirish, korrupsiyani qo‘llab-quvvatlash, jismoniy qarshilik ko‘rsatish va
noto‘g‘ri ma'lumot berish. Ushbu huquqbuzarliklarning oldini olish uchun bojxona tizimining
samarali va qonuniy faoliyati, shuningdek, fuqarolarning huquqiy madaniyatini oshirish zarur
.
REFERENCES
1.
O`zbekiston Respublikasi Bojxona kodeksi.
2.
O`zbekiston Respublikasining 2018-yil 18-oktabrdagi O`RQ-502-sonli “Davlat bojxona
xizmati to`g`risida”gi Qonuni
3.
O`zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to`g`risidagi kodeksi.
4.
Achilov A.T. Bojxona sohasidagi huquqbuzarliklarga qarshi kurash nazariyasi va
amaliyoti. // Oʻquv qoʻllanma. – Т.: Bojxona instituti, 2023.
5.
b/x Podpolkovnigi F. Qarshiboyevning “Ma’muriy javobgarlik” o`quv qo`llanmasi
Toshkent 2020.
6.
O`zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi.
