99
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
YUQORI MALAKALI GANDBOLCHILARNI KUCH SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISH VA NAZORAT QILISH
Ikromov Ulug‘bek Ismoilovich
Sport o‘yinlari bo‘yicha Respublika oliy sport mahorati maktabining gandbol bo‘yicha treneri
O‘zbekiston erkaklar milliy terma jamoasining bosh treneri
Mo‘minov A.Sh.
O‘zDJTSU, p.f.b.f.d (PhD), dotsent.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14610574
Dolzarbligi
: Mamlakatimizda ko‘pdan-ko‘p xalqaro andozalarga mos sport
inshootlarining barpo etilishi, sportchilarni turli miqyosdagi xalqaro musobaqalarda ishtirok etib,
muayyan yutuqlarga erishishni ta’minlaydi. Shu boisdan zamonaviy sport musobaqalarida o‘zaro
raqobatning keskinlashuvi va sport natijalarining to‘xtovsiz o‘sib borishi o‘quv-mashg‘ulot
jarayoniga yangicha ilmiy nazar bilan yondashishni taqozo etadi.
Tadqiqotning maqsadi:
Malakali gandbolchilarda kuch qobiliyatlarini rivojlantirish
uchun maxsus mashqlar majmuasining ta’sirini o‘rganish hamda kuch sifatini takomillashtirish
vosita va usullarini nazorat qilish orqali sportchilarni musobaqalarga tayyorlash.
Tadqiqotning vazifalari:
1. Mavzu yuzasidan ilmiy adabiyotlar va mahalliy hamda xorijiy olimlarning ilmiy
tadqiqotlarini, amaliy tajribalarini o‘rganish.
2. Yillik mashg‘ulotlar davrida o‘quv-mashg‘ulot yuklamalarini ilmiy nazariy tomonlarini
o‘rganish va tahlil qilish.
3. Malakali gandbolchilarning o‘quv-mashg‘ulotlar jarayonida kuch sifatlarini o‘sish
sur’atini tekshirish va qo‘llanilgan usullarni samaradorligini pedagogik tajribada asoslash.
Tadqiqotning obyekti:
Chiqchiq shahrida joylashgan O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya
va sport universitetining “SKUF” gandbol jamoasida shug‘ullanuvchi malakali gandbolchilarning
kuchni rivojlantirish bo‘yicha o‘quv-mashg‘ulotlarini nazorat va tahlil qilish.
Tadqiqotning predmeti:
Tadqiqotning obyekti qilib olingan O‘zDJTSU “SKUF” gandbol
jamoasida shug‘ullanuvchi malakali gandbolchilarning o‘quv-mashg‘ulotlarida kuch
tayyorgarligini rivojlantirishga yo‘naltirilgan vosita va usullar o‘rganildi.
Tadqiqotning usullari:
1. Sport sohasidagi ilmiy adabiyot va ilmiy metodik maqolalar hamda ilmiy ishlarning
tahlili.
2. Pedagogik nazorat.
3. Matematik-statistika
100
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Tadqiqotning tashkiliy va uslubiy yechimi.
Tadqiqot ishlari O‘zDJTSU “SKUF” erkaklar jamoasida 2023-2024 yillar davomida olib
borildi. Tadqiqot davomida mavzuga oid ilmiy tadqiqotlar, olimlarning amaliy tajribalari
o‘rganildi va ular asosida tadqiqotlar o‘tkazildi. Tadqiqotning kontingenti qilib jamoadan 10 nafar
gandbolchi tajriba guruhiga hamda 10 nafar gandbolchi nazorat guruhiga saralab olindi va
pedagogik tajriba o‘tkazildi.
Pedagogik kuzatuv davrida 18-22 yoshli gandbolchilar ko‘rib chiqildi. Tajribada umum
qabul qilingan uslublar qo‘llanilib, mashg‘ulot jarayonida pedagogik kuzatishlar olib borildi.
Uning maqsadi gandbolchilarda kuch qobiliyatlarni aniqlashdan iborat.
Nazorat mashqlari va ko‘rsatkichlarini baholashni qabul qilish uslubiyoti – gandbol to‘pini
uzoqlikka otish, vazni 1 kg. bo‘lgan to‘pni otish, turgan joydan uch hatlab sakrash, turgan joydan
yuqoriga sakrash bo‘lib, natija V.M.Abalakov tomonidan yaratilgan sakrash asbobi yordamida
aniqlandi. Bundan tashqari shug‘ullanuvchilarning kuch sifatini aniqlash maqsadida 30 s.
mobaynida devordagi mo‘ljalga to‘pni uzatib qaytib ilib olish kabi nazorat me’yori qabul qilindi.
Har bir test nazorat me’yorini qabul qilishda 3 ta urinish berilib, eng yaxshi natija hisobga
olindi.
Yuqori malakali gandbolchilarning kuch sifatlari darajasi tayyorgarligini maxsus
testlar bo‘yicha ko‘rsatkichlari (tadqiqot boshida, n=20)
1-jadval.
№
Test
Nazorat guruhi, n=10
Tajriba guruhi, n=10
Nisbiy
o‘sish,
%
P
x±σ
, %
x±σ
V, %
1.
Gandbol to‘pini
uzoqlikka otish
(m)
35,4±2,18
6,16
37,3±1,37
3,67
5,09
2,3
3
>0,0
5
2.
Vazni 1 kg.
bo‘lgan
to‘ldirma to‘pni
uzoqlikka otish,
(m)
O‘ng qo‘l
25,8±1,32
5,12
27,2±1,86
6,84
5,15
2,06
<0,0
5
Chap qo‘l
15,2±1,69
11,12
16,1±1,39
8,63
5,59
1,35
<0,1
Ikki qo‘l
bilan bosh
orqasidan
9,5±2,82
29,68
10,2±1,58
15,49
6,86
1,66
<0,1
3.
30 s. mobaynida
devordagi
mo‘ljalga to‘pni
uzatib qaytib
ilib olish (oraliq
3 m)
19,2±2,82
9,74
21,8±1,87
12,39
11,93
2,66
>0,0
5
101
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
4.
Turgan joyidan
3 hatlab sakrash
(sm)
737±16,3
2,21
754,2±10,9
1,45
2,28
2,85
>0,0
5
5.
Balandlikka
sakrash (sm)
Abalakov
usulida
24,4±3,15
12,91
27,1±4,56
16,83
9,96
1,64
<0,1
Tadqiqot davomida yuqori malakali gandbolchilarning kuch sifatlarini
rivojlantirishda qo’llanilgan mashqlar majmuasi
Mashqni bajarish. Oyoq mushaklarini tezkor-
kuch ko‘rsatkichlarini rivojlantirish uchun mashqlar
1. O‘rtacha o‘lchamda va unga oson sakrab
chiqishga imkon beruvchi plioboksni tanlang. Plioboks
oldiga turing, so‘ng to‘liq o‘tirishning to‘rtdan bir qismini
tashkil etuvchi holatga tushing. Bu yerda oyoqlar
sportcha turish yoki baland start holatidagi kabi tizza
bo‘g‘imlaridan taxminan shunday burchak ostida bukiladi.
2. Murabbiy yoki sherik signali (qarsak, buyruq yoki biron-bir harakat) bo‘yicha siz
plioboksga tezda sakraysiz.
3. Ushbu harakat tashqi yuklamasiz qutiga sakrashga o‘xshaydi. Bunday hollarda oyoqlarni
tos-son, tizza va boldir-panja bo‘g‘imlaridan keskin, portlovchi to‘g‘rilanishiga urg‘u beriladi.
4. Plioboksga iloji boricha tez sakrab chiqish lozim; ikkala oyoq panjasi uning yuqori
yuzasiga bir vaqtda tegishi kerak. Qutidan tushing va mashqni takrorlash uchun dastlabki holatni
egallang.
Mashqni bajarish: Tanani burish bilan
plioboksga sakrash
1. Balandligi sizning tayyorgarlik darajangizga
mos bo‘lgan plioboksni tanlang. Ushbu mashq
harakatsiz holatdan sakrash yoki qarshi harakat bilan
sakrash kabi bajarilishi mumkin.
2. Ushbu harakatni tananing pastki qism
mushaklari hisobiga bajarish bilan yuqoriga sakrang. U
qo‘llarda yuqoriga siltanish bilan kuzatilishi mumkin.
102
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
3. Qo‘llar, yelkalar va bosh istalgan yo‘nalishda harakatlanganda, sakrashda tanani
burishni boshlang. Burilish gavdadan boshlanib, ortidan tanaing pastki qismlari davom etadi.
4. Burilish burchagi tananing yuqori qismlarini joylashishi bilan aniqlanadi. U muayyan
sport turi talablaridan kelib chiqib, 90° dan 360° gacha tashkil etishi mumkin. Qo‘nishda tananing
yuqori qismi istalgan yakuniy holat yo‘nalishiga qaragan bo‘lishi kerak. bir vaqtda ikkala oyoq
panjasiga qo‘nish lozim. Bu o‘z navbatida barqarorlikni ta’minlaydi.
Tananing yuqori qismidagi mushaklarni tezkor-kuch ko‘rsatkichlarini
rivojlantirish uchun mashqlar
Bir oyoqda turib ikki qo‘lda Bir qo‘lda to‘ldirma To‘ldirma to‘pni o‘tirishdan
portlovchi uloqtirish to‘ldirma to‘pni uloqtirish to‘pni uloqtirish
Yuqori malakali gandbolchilarning kuch sifatlari darajasi tayyorgarligini maxsus
testlar bo‘yicha ko‘rsatkichlari (tadqiqot oxirida, n=20)
2-jadval.
№
Test
Nazorat guruxi
Tajriba guruxi
Nisbiy
o‘sish, %
t
P
x±σ
V, %
x±σ
V, %
1.
Gandbol to‘pini uzoqlikka
otish (m)
37,3±1,37
3,67
39,5±2,54
6,43
5,9
2,41
<0,01
2.
Vazni 1 kg.
bo‘lgan
to‘ldirma
to‘pni
uzoqlikka
otish, (m)
O‘ng qo‘l
27,2±1,86
6,84
30,1±2,15
7,14
10,66
3,23
<0,001
Chap qo‘l
16,1±1,39
8,63
17,6±1,25
7,10
9,32
3,23
<0,001
Ikki qo‘l
bilan bosh
orqasidan
10,2±1,58
15,49
12,8±2,05
16,02
25,49
3,18
<0,001
103
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
3.
30 s. mobaynida devordagi
mo‘ljalga to‘pni uzatib
qaytib ilib olish (oraliq 3
m)
21,8±2,7
12,39
23,6±1,84
7,80
8,26
1,74
<0,05
4.
Turgan joyidan 3 hatlab
sakrash (sm)
754,2±10,
9
1,45
761,9±8,15
1,07
1,02
1,79
<0,05
5.
Balandlikka sakrash (sm)
Abalakov usulida
27,1±4,56
16,83
32,4±4,86
15
19,56
2,51
<0,01
Xulosa
Tajriba guruhining kuch sifatlari darajasi tayyorgarligini maxsus testlar bo‘yicha
ko‘rsatkichlarining nisbiy o‘sish farqlari
Olingan natijalardan ko‘rinib turibdiki, tajriba guruhida olib borilgan tadqiqotlar o‘z
samarasini berdi. Tadqiqotda qo‘llanilgan barcha testlarning nisbiy o‘sish samaradorligi tajriba
guruhida yuqori. Testlarning tajriba guruhidagi statistik xarakteristikalarining nisbiy farqi tajriba
boshidagiga nisbatan
11,46 %
ga yaxshilanganini ko‘rishimiz mumkin.
REFERENCES
1.
Ш.Ф.Тулаганов
Показатели
физической
подготовленности
гандболистов
молодежной сборной команды Республики Узбекистан, Спортивні ігри, 2022. №2.
2.
Мўминов А. Ш. Гандболчи-талабаларда турли функционал ҳолатлардан тўпни
дарвоза бурчакларидаги нишонларга отиш аниқлигини ўқув йили давомида ўзгариш
динамикаси // фан-cпортга Учредители: Узбекский государственный университет
физической культуры и спорта. – №. 6. – С. 33-35.
7%
13%
12%
32%
10%
1%
25%
Gandbol to‘pini uzoqlikka otish (m)
Vazni 1 kg. bo‘lgan to‘ldirma to‘pni
uzoqlikka otishda o‘ng qo‘lda (m)
Vazni 1 kg. bo‘lgan to‘ldirma to‘pni
uzoqlikka otishda chap qo‘lda (m)
Vazni 1 kg. bo‘lgan to‘ldirma to‘pni
uzoqlikka otishda ikki qo‘l bilan bosh
orqasidan otganda (m)
104
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
3.
A.Sh, Muminov, M. M. Roziboyev, and B. A. Azimkulov. "Tools and methods of
development of handball players at the preliminary preparation stage."
Proceedings of 3rd
International Multidisciplinary Scientific Conference Global Technovation
. 2021.
4.
Мўминов, А. Ш. "Спорт педагогик маҳоратини ошириш."
Гандбол) ўқув қўлланма–
Тошкент: “Илмий-техника ахбороти-пресс нашриёти
200 (2021).
5.
Муминов А. Ш. Методы улучшения экстренной медицинской помощи при
политравме (современные аспекты) //Евразийский журнал медицинских и
естественных наук. – 2023. – Т. 3. – №. 1 Part 1. – С. 152-155.
6.
Мўминов
А.
Ш.
Малакали
гандболчиларнинг
техник
ҳаракатларини
такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2023. – №. 1. – С. 12-15.
7.
Мўминов А. Ш. Гандболчи-талабаларда танани чап ва ўнг томонга айлантириш
таъсирида вақт-оралиқни фарқлаш реакцияларининг ўзгариш динамикаси //Fan-
Sportga. – 2022. – №. 1. – С. 42-44.
8.
Фозилов Х. Қ., Тулаганов Ш. Ф. Бурчак ўйинчиларининг техник-тактик
ҳаракатларини
такомиллаштириш
//Евразийский
журнал
академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 2. – С. 67-74.
9.
Тулаганов Ш. Ф., Фозилов Х. Ёш гандболчиларнинг тезкор-куч сифатини
ривожлантириш услублари //Fan-Sportga. – 2022. – №. 6. – С. 18-20.
10.
Тўлаганов Ш.Ф., Мўминов А.Ш. Турли малакали гандболчиларнинг чаққонлик
сифати кўрсаткичларини таҳлилий ўрганиш //Фан-cпортга. – 2021. – №. 1. – с. 23-25.
11.
Мўминов А. Ш. Малакали гандболчи қизларнинг жисмоний тайёргарлигини
оширишда айланма машғулотдан фойдаланиш самарадорлиги //Fan-Sportga. – 2024.
– №. 3. – С. 86-91.
12.
Muminоv А.Sh, Аtаjаnоv R.T. "
Gаndbоldi uyrеtiw mеtоdikаsi
"
Гандбол) ўқув қўлланма
– Тошкент - “MЕTОDİST NАSHRİYОTİ” -2023, 175 b.
13.
Mo‘minov A.
Sport o‘yinlarida shug‘ullanuvchi sportchilarning gandbol sport turi
bo‘yicha jismoniy texnik-taktik tayyorgarlik darajasini tekshirish //
NamDU Ilmiy
Axborotnomasi. – 2024. – №. 11. – С. 927-930.
14.
Мўминов
А.
Ш.
Малакали
гандболчиларнинг
техник
ҳаракатларини
такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2023. – №. 1. – С. 12-15.
15.
Мўминов А. Ш. Мусобақа олди даврида малакали марказ ўйинчиларини ҳужумдаги
техник-тактик ҳаракатларини такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2024. – №. 7. – С.
17-22.
16.
МЎМИНОВ А., РАХМАТИЛЛАЕВ М. Technology of development of speed qualities
of young handball players //O'zMU xabarlari. – 2022. – Т. 1. – №. 10.
105
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
17.
Muminov A. Sh. EFFECTIVENESS OF DEVELOPING THE PHYSICAL
PREPARATION OF SKILLED HANDBALL PLAYER GIRLS'WITH THE HELP OF
CIRCULAR TRAINING //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. –
2024. – Т. 5. – №. 03. – С. 247-258.
18.
Мўминов А. Ш. ГАНДБОЛЧИ ТАЛАБАЛАРНИ ТЕХНИК УСУЛЛАРГА
ЎРГАТИШ УСУЛЛАРИ ВА УЛАРНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ ЙЎЛЛАРИ //Academic
research in educational sciences. – 2021. – Т. 2. – №. Special Issue 1. – С. 246-253.
19.
Muminov
A.
S.
EFFECTIVENESS
OF
DEVELOPING
THE
PHYSICAL
PREPARATION OF SKILLED HANDBALL PLAYER GIRLS'WITH THE HELP OF
CIRCULAR TRAINING //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. –
2024. – Т. 5. – №. 03. – С. 247-258.
20.
Mo‘minov A.
SPORT O‘YINLARIDA SHUG‘ULLANUVCHI SPORTCHILARNING
GANDBOL
SPORT
TURI
BO‘YICHA
JISMONIY
TEXNIK-TAKTIK
TAYYORGARLIK DARAJASINI TEKSHIRISH //
NamDU Ilmiy Axborotnomasi. –
2024. – №. 11. – С. 927-930.
21.
Мўминов А. Ш. Малакали гандболчи қизларнинг жисмоний тайёргарлигини
оширишда айланма машғулотдан фойдаланиш самарадорлиги //Fan-Sportga. – 2024.
– №. 3. – С. 86-91.
22.
Muminоv А.Sh, Аtаjаnоv R.T. "
Gаndbоldi uyrеtiw mеtоdikаsi
"
Гандбол) ўқув қўлланма
– Тошкент - “MЕTОDİST NАSHRİYОTİ” -2023, 175 b.
