ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
803
JINSIY SISTEMA KASALLIKLARINING YILDAN YILGA YOSH TOIFASINING
O‘ZGARISHI - YA’NI YOSHARISHI
Norqulova Durdona Qahramon qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti 2-bosqich talabasi.
durdonanorqulova63@gmail.com
Tursunov Quvonch Nasim o‘g‘li
Ilmiy rahbar: Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14911109
Annatotsiya. Ushbu maqolada jinsiy sistema kasalliklarning yildan yilga yosh toifasini
oʻzgarishi - ya'ni yosharishi haqida so‘z boradi. Masalan hozirgi kunda qiz bolalar va yosh
qizchalarda ham jinsiy sistema kasalliklari kuzatiladi. Bu, hayz funksiyasining buzilishi va jinsiy
aʼzolar rivojlanishidagi anomaliyalardir. Bunga, asosan, uning bolaligida boshidan kechirgan
turli kasalliklari, noqulay turmush tarzi, hatto u ona qornidaligidayoq onasining birorbir jiddiy
kasallik bilan ogʻriganligi sabab boʻlishi mumkin. Hayz funksiyasining buzilishi qizlarda
hayzning kech yoki erta boshlanishi, nomuntazamligi, qon ketishi va hokazo lar bilan kechadi.
Maqolaning mohiyatida jinsiy sistema kasalliklarning yildan yilga ko‘payishining oldini olish
hamda ularni davolash chora tadbirlari to‘g‘risida fikr mulohaza yurutiladi.
Kalit so‘zlar:
Jinsiy sistema, hayz, anomaliyalar, ogʻriq, qon, tuxumdon, bachadon,
zamburugʻ, qin, yelboʻgʻoz, homila, sindrom, yalligʻlanish, oʻsma, gipermenstrual,
gipomenstrual, disfunksional, zaxm, soʻzak, abort, tugʻruq, OITS.
CHANGE IN THE AGE CATEGORY OF DISEASES OF THE GENITAL SYSTEM
FROM YEAR TO YEAR - I.E., THE AGEING
Abstract. This article discusses the change in the age category of diseases of the
reproductive system from year to year - that is, their rejuvenation. For example, today, diseases
of the reproductive system are also observed in girls and young girls. These are menstrual
dysfunction and anomalies in the development of the genitals. This may be due mainly to various
diseases experienced by a girl in childhood, an unfavorable lifestyle, or even the fact that her
mother suffered from some serious illness while she was still in the womb. Menstrual dysfunction
is manifested in girls by the late or early onset of menstruation, irregularity, bleeding, etc. The
essence of the article is to consider measures to prevent the increase in diseases of the
reproductive system from year to year and to treat them.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
804
Abstract:
Reproductive system, menstruation, anomalies, pain, blood, ovary, uterus,
fungus, vagina, vulva, fetus, syndrome, inflammation, tumor, hypermenstrual, hypomenstrual,
dysfunctional, syphilis, word, abortion, childbirth, AIDS.
ИЗМЕНЕНИЕ ВОЗРАСТНОЙ КАТЕГОРИИ ЗАБОЛЕВАНИЙ ПОЛОВОЙ
СИСТЕМЫ ИЗ ГОДА В ГОД - Т.Е. СТАРЕНИЕ
Аннотация. В статье рассматривается возрастное изменение заболеваемости
репродуктивной системы из года в год, то есть их омоложение. Например, сегодня
заболевания репродуктивной системы наблюдаются и у девочек и молодых женщин. Это
нарушения менструальной функции и аномалии развития половых органов. Это может
быть связано, главным образом, с различными болезнями, перенесенными им в детстве,
нездоровым образом жизни или даже с тем фактом, что его мать страдала от
серьезного заболевания, когда он еще находился в утробе матери. Нарушение
менструальной функции у девочек характеризуется поздним или ранним началом
менструаций, их нерегулярностью, кровотечениями и т. д. Суть статьи заключается в
рассмотрении мер профилактики и лечения ежегодного роста заболеваний
репродуктивной системы.
Ключевые слова:
Репродуктивная система, менструация, аномалии, боль, кровь,
яичник, матка, грибок, влагалище, вульва, плод, синдром, воспаление, опухоль,
гиперменструальный, гипоменструальный, дисфункциональный, сифилис, слово, аборт,
роды, СПИД.
Kirish:
Xotin-qizlar kasalliklari (ayollar kasalliklari, ginekologik kasalliklar) — xotin-
qizlar organizmining anatomik va fiziologik xususiyatlariga bogʻliq kasalliklar
ginekologiya fani
oʻrganadi. Bu kasalliklar jinsiy sistemaga tegishli boʻlsada, u butun
organizmga taʼsir qiladi. Barcha aʼzo va sistemalar bir-biri bilan uzviy bogʻliqligi tufayli Xotin-
qizlar kasalliklarik.ga butun organizmning kassalligi deb qarash lozim; ginekologik kasalliklar
oʻz navbatida boshqa aʼzo va sistemalar kasalliklari oqibatida ham yuzaga kelishi mumkin.
Bunda turli spetsifik va nospetsifik infeksiyalar, bolaliqda boshdan oʻtkazgan kasalliklar,
endokrin xastaliklar, moddalar almashinuvining buzilishi, hayotiy muhim aʼzolar patologiyasi
asosiy ahamiyatga ega. Xotin-qizlar kasalliklarik. bir necha guruhlarga boʻlinadi: yalligʻlanish
kasalliklari, hayz faoliyatining buzilishi, oʻsma kasalliklari, jinsiy aʼzolar rivojlanishi hamda
joylashuvi anamaliyasi va hokazo Xotinqizlarda koʻproq yalligʻlanish kasalliklari kuzatiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
805
Bu koʻp jihatdan reproduktiv sistemaning funksiyasi bilan bogʻliq boʻlib, hayz, abort va
ayniqsa tugʻruq jarayonida ayol organizmida infeksiya rivojlanishi uchun qulay sharoit vujudga
keladi. Bundan tashqari spetsifik infeksiyalar, jinsiy yoʻl bilan yuqadigan kasalliklar — zaxm,
soʻnggi yillarda OITS
viruslar Xotin-qizlar kasalliklarik.ning koʻpayishiga sabab boʻlmoqda. Koʻp hollarda Xotin-
qizlar kasalliklarik.ni stafilokokk, streptokokk, zamburugʻlar va boshqa qoʻzgʻatadi. Ogʻir
kechuvchi septik holatlarda, asosan, 2 va undan ortiq turdagi mikroorganizmlar kasallik
qoʻzgʻatuvchi sifatida ishtirok etadi. Jinsiy aʼzolarning yalligʻlanishi kasalliklariga boshqa
aʼzolardagi yalligʻlanish jarayonlari angina, sinusitlar, buyrak kasalliklari va hokazo ham sabab
boʻlishi mumkin. Yalligʻlanish qaysi aʼzoda rivojlanishiga koʻra kolpit (qinda), endometrit
(bachadonda), salpingit (bachadon nayida), ooforit (tuxumdonda) va boshqa farq qilinadi. Bu
kasalliklarda gavda haroratining koʻtarilishi, intoksikatsiya, bosh ogʻrishi, umumiy ahvolning
oʻzgarishi bilan birga mahalliy belgilar — qorin pastida ogʻriq boʻlishi, ogʻriqning oʻziga xos
tarqalishi (irradiatsiya), qindan ajralmalar (oqchil) kelishi, baʼzan hayz funksiyasining buzilishi
kabi alomatlar kuzatiladi. X.Q.K.ning koʻpchiligi hayz funksiyasining buzilishi —
gipermenstrual sindrom (hayz qoni miqdorining ortishi) yoki, aksincha, gipomenstrual sindrom
(hayz qonining kamayishi yoki hayzning siyraklashuvi), disfunksional qon ketishi va boshqalar
bilan bogʻliq. Xotin-qizlar kasalliklarik.dan jinsiy sistemaning xavfli va xavfsiz oʻsmalari koʻp,
ular asosan tuxumdon va bachadonda kuzatiladi, boshqa jinsiy aʼzolarda esa kam uchraydi. Jinsiy
aʼzolarning oʻsma kasalliklarini onkologiya oʻrganadi.
Ginekologik amaliyotda jinsiy sistemaning rakoldi kasalliklarini oldini olish muhim,
chunki ular vaqt oʻtishi bilan rakka aylanishi ham mumkin. Oʻsmalar ham, rakoldi kasalliklar
ham odatda koʻzga yaqqol tashlanmaydigan belgilarsiz kechadi, shu sababli ayollar yiliga ikki
marta akusherganekologga koʻrinib turishlari lozim.
Qiz bolalar va yosh qizchalarda ham jinsiy sistema kasalliklari kuzatiladi. Bu, hayz
funksiyasining buzilishi va jinsiy aʼzolar rivojlanishidagi anomaliyalardir. Bunga, asosan, uning
bolaligida boshidan kechirgan turli kasalliklari, noqulay turmush tarzi, hatto u ona
qornidaligidayoq onasining birorbir jiddiy kasallik bilan ogʻrigailigi sabab boʻlishi mumkin.
Hayz funksiyasining buzilishi qizlarda hayzning kech yoki erta boshlanishi,
nomuntazamligi, qon ketishi va hokazo lar bilan kechadi. Davolash choralari qancha erta
boshlansa, shuncha samaraliroq boʻladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
806
Jinsiy sistema aʼzolarining rivojlanishi va joylashuvi anomaliyalari ham katta guruhni
tashkil etadi; bular qizlik parda, qin, bachadon boʻyni sohasidagi bitishmalar, bachadonning
baʼzan ikkita va hokazo boʻlishi. Bu anomaliya lar jarrohlik yoʻli bilan davolanadi. Jinsiy aʼzolar
joylashuvi anomaliyalari (bachadon, qin devorlarining turli yoʻnalishda pastga siljishi, hatto
tushib ^lishi) koʻpincha tugʻruq asoratlari, baʼzan chanoq tubining tugʻma zaifligi, ogʻir jismoniy
mehnat oqibatida yuzaga keladi, bu odatda yoshi kattaroq ayollarda kuzatiladi. Bular jarrohlik
usulida davolanadi.
Homiladorlikning asoratli kechishi bilan bogʻliq baʼzi patologiyalar (homiladorlikning
erta muddatlarida homilaning tushib qolishi,
bachadondan tashqari homiladorlik,
yelboʻgʻoz),
baʼzi tugʻruq asoratlari (oqma yaralar, qoʻshni aʼzolar shikastlari) ham ginekologik kasalliklarga
kiradi.
Xotin-qizlar kasalliklarik. ichida alohida guruhni neyro endokrin sindromlar tashkil etadi;
bu, asosan, gipotalamogipofizar yaatologiyalar bilan bogʻliq. Bular ginekologik hamda
endokrinologik yoʻl bilan davolaniladi.
Ayollar jinsiy sistemasi kasalliklarining oldini olish va davolashni respublikamizdagi
tarkibida ayollar konsultatsiyam boʻlgan tugʻruq majmui va oilaviy poliklinikalar amalga
oshiradi. Toshkentdagi akusherlik va ginekologiya ilmiy tadqiqot instituta, shuningdek, uning
viloyatlardagi filiallari homiladorlik va tugʻruq jarayonlarining asoratsiz kechishi, onalar va
bolalar muhofazasini taʼminlashda akusherlik va ginekologik yordamni ilmiy tashkil etish
maqsadida faoliyat koʻrsatib kelmoqda.
Venerik kasalliklar, tanosil kasalliklari, zuhroviy kasalliklar — jinsiy yoʻl bilan
yuqadigan zaxm, soʻzak, yumshoq shankr, trixomonoz, mikoplazmoz, xlamidioz, chov
limfogranulematozi, jinsiy aʼzolar sohasi uchugʻi, shuningdek orttirilgan immun tanqisligi
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
807
sindromi (OITS)ning umumiy nomi. Venerik kasalliklar juda qadimdan maʼlum. Gippokrat,
Sels, Galen va boshqa asarlarida ham Venerik kasalliklar haqida maʼlumotlar bor. Kam
rivojlangan mamlakatlarda aholining ogʻir ahvolda yashashi, ishsizlik, baʼzi ayollarning hech
qayerda ishlamay fohishalik bilan shugʻullanishi, erkaklarning moddiy qiyinchilik tufayli duch
kelgan ayollar bilan jinsiy aloqada boʻlishi, alkogolizm, giyohvandlik va boshqa Venerik
kasalliklar ning tarqalishi va koʻpayishiga za min yaratadi. Venerik kasalliklar (ayniqsa zaxm,
soʻzak va xlamidioz) keng tarqalishi mumkin. Ular kishilar sogʻligʻiga putur yetkazishdan
tashqari, jamiyat uchun ham xavflidir. Venerik kasalliklar vaqtida davolanmasa yoki notoʻgʻri
davolansa kasallik surunkali tus olib, bemor uzoq vaqtgacha ish qobiliyatini yoʻqotadi, koʻpincha
nogiron boʻlib qoladi. Soʻzak boʻlgan erkak yoki ayol uzil-kesil davolanmasa, jinsiy zaif, umrbod
bepusht boʻlib qolishi mumkin. Venerik kasalliklar bilan ogʻrigan bemorlarning ichki aʼzolari
va markaziy nerv sistemasi izdan chiqadi. Zaxm boʻlgan ayol homilador boʻlib, oʻz vaqgida
davolanmasa, bola yo oʻlik yoki zaxm bilan kasallanib, mayib-majruh boʻlib tugʻiladi (tugʻma
zaxm). Venerik kasalliklar bilan ogʻrigan bemor oʻz vaqtida teri-tanosil kasalliklari dispanseriga
murojaat qilib, mutaxassis vrach koʻrsatmasi boʻyicha davolansa, albatta, tuzalib ketishi
mumkin. Sayoq yurish, ichkilikka ruju qilish, tasodifiy jinsiy aloqalarga yoʻl qoʻyish Venerik
kasalliklar ning koʻpayishiga sabab boʻladi.
Erkaklarda uchraydigan impotensiya (lot. impotentia — kuchsiz, zaif), jinsiy zaiflik —
erkakning jinsiy aloqa qilishga bequvvatligi; raso jinsiy aloqa qila olmaslik. Bunda jinsiy
funksiya — jinsiy mayl, ereksiya (jinsiy olat, yaʼni zakar tarangligi), eyakulyasiya (urugʻ otilishi)
yoki orgazm (xush yoqish sezgisi) buzilishi mumkin. Impotensiyaning sabablari jinsiy aʼzolar,
endokrin sistema, periferik nervlar va bosh miya oliy boʻlimlari funksiyasining buzilishi bilan
bogʻliq. Impotensiya mustaqil kasallik boʻlmay, balki, odatda, azaldan mavjud kasallik asorati
boʻlishi ham mumkin. Impotensiya bir necha xil boʻladi. Moyak istisqosi, jinsiy olat sohasida
chandiq hosil boʻlishi va b. organik impotensiyaga sabab boʻladi. Bosh miyadagi organik va
funksional kasalliklar kortikal (serebral) impotensiyaga olib keladi, bunda, asosan, ereksiya,
eyakulyasiya va jinsiy mayl izdan chiqadi. Shikastlanish, surunkali yuqumli kasalliklar (zaxm,
sil), intoksikatsiya (mishyak, alkogol va hokazodan zaharlanish), moddalar almashinuvining
buzilishi orqa miyadagi ereksiya va eyakulyasiya markazlariga zarar yetkazib, Impotensiyaga
sabab boʻla oladi (spinali.), bunda ereksiya, eyakulyasiya susayadi. Jinsiy hayotga mukkadan
ketish, jinsiy aloqani oxiriga yetkazmay toʻxtatish, onanizm bilan juda koʻp shugʻullanish,
infeksion kasalliklar (soʻzak va b.) bilan bogʻliq boʻlgan surunkali yalligʻlanish jarayonlarida
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
808
prostata bezi, uretra (siydik chiqarish kanali)ning orqa qismi va urugʻ doʻmboqchasidagi nerv
oxirlari uzoq taʼsirlanishi neyroretseptor Impotensiyaga sabab boʻlishi mumkin. Moyaklarning
endokrin funksiyasi buzilganda aksari jinsiy mayl susayadi, ereksiya boʻshashib va hatto
butunlay yoʻqolib ketadi. Moyaklarning yoshga aloqador oʻzgarishlari, tugʻma kasalligi
(yetilmaganligi, yevnuxoidizm) yoki hayot davrida orttirilgan kasalliklari (shikastlanishi,
yalligʻlanishi), boshqa ichki sekretsiya bezlari (gipofiz, qalqonsimon bez, buyrak usti
bezlari)ning zararlanishi, moddalar almashinuvining buzilishi (avitaminoz, diabet va
b.), markaziy nerv sistemasi kasalliklari ularning endokrin funksiyasini buzishi mumkin
(endokrin I). Jinsiy aloqa chogʻida har ikki jins oʻrtasidagi nomunosib xatti-harakatlar (shunchaki
yengil-yelpi, yuzaki jinsiy aloqa qilish) ham jinsiy zaiflikka olib keladi. Impotensiyani urolog
vrach davolaydi; baʼzan endokrinolog va psixiatr bilan maslahatlashish lozim. Baʼzi ayollarning
jinsiy yaqinlikka befarq boʻlishi, erzadaligi (qarang Vaginizm) ham Impotensiyaga olib keladi.
Bunday hollarda ginekolog vrach bilan maslahatlashish maʼqul. Psixoterapiya, organizmni
mustahkamlovchi dorilar, gormonal preparatlar, vitaminlar, har xil tabiiy usullar va b. bilan
davolash yaxshi naf beradi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, jinsiy sistema kasalliklarining yosh toifasi
yildan-yilga yosharib borishi global sog‘liqni saqlash tizimi uchun jiddiy muammo bo‘lib
qolmoqda. Bu holatning asosiy sabablari orasida hayot tarzi o‘zgarishi, jinsiy tarbiyaning
yetishmasligi, infeksiyalarning keng tarqalishi va texnologik omillarning ta’siri bor. Yoshlar
orasida erta jinsiy hayot boshlanishi, himoyasiz jinsiy aloqalar va gigiyena qoidalariga rioya
qilmaslik kasalliklarning keng tarqalishiga olib kelmoqda.
Ushbu muammoni bartaraf etish uchun aholining, ayniqsa, yoshlarning jinsiy sog‘liq
bo‘yicha bilimlarini oshirish, profilaktika choralarini kuchaytirish va sog‘lom turmush tarzini
targ‘ib qilish zarur. Shu bilan birga, maktab va oliy ta’lim muassasalarida sog‘lom hayot tarziga
oid ma’lumotlarni kengaytirish va ota-onalar ishtirokida tushuntirish ishlarini olib borish
samarali natija beradi. Aks holda, jinsiy sistema kasalliklarining yoshlar orasida ko‘payishi
kelajak avlod salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
809
REFERENCES
1.
Orttirilgan immun tanqisligi sindromi“, Vikipediya, 2024-09-05, qaraldi: 2025-01-04
2.
“Xotin-qizlar kasalliklari” OʻzME. X-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
3.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
4.
“Impotensiya” OʻzME. I-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yi
5.
Qodirova A. A. va b., Ginekologiya, T., 1997.
