2024
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 3
153
MÁDENIYAT HÁM KÓRKEM-ÓNER MEKEMELERIN BASQARÍW HÁM
SHÓLKEMLESTIRIWDE BASQARÍW HÁM MENEJMENT
Yuldasheva Gulbanu Baxtiyar qizi
Jumamurodova Sohiba Soatboy qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studentleri
Sohibajumamurodova23@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.11211507
Annotaciya.
bul maqalada Ózbekstan mısalında mádeniyat hám kórkem-óner
mekemelerin basqarıw hám shólkemlestiriwde basqarıw hám menejmenttiń ilimiy tiykarları, onıń
aldında turǵan mashqala hám keleshekte rawajlanıwı haqqında sóz etiledi.
Tayanısh sózler:
mádeniyat tarawı, mádeniyat hám kórkem-óner mekemeleri, basqarıw,
menejment.
Abstract.
this article, using the example of Uzbekistan, examines the management and
management of cultural and art institutions.
Key words:
culture, cultural institutions, administration, management.
Аннотация.
в данной статье на примере Узбекистана рассматривается
менеджмент и управление учреждениями культуры и искусства.
Ключевые слова:
культура, учреждения культуры, администрация, менеджмент.
KIRISIW
Jáhán hám
Ózbekstanda mádeniyat hám kórkem-óner mekemelerin basqarıwdıń bir pútin
sisteması jaratılǵan bolıp, bul sistemada házirgi kúnde keń rawajlandırıw is-ilajları alıp
barılmaqta. Ózbekstanda mádeniyat hám kórkem-óner tarawların rawajandırıw ushın sońǵı on
jıldıń ishinde tómendegi qarar hám nızamlardı qabıllandı: Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń
7-fevral 2017-jılǵı «2017-2021-jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes tiykarǵı
baǵdarı boyınsha Háreketler strategiyası» qararı, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 31-may
2017-jılı «Mádeniyat hám kórkem-óner tarawın jánede rawajlandırıw hám jetilistiriwge tiyisli is-
ilajlar haqqındaǵı» qararı, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 26-avgust 2018-jılǵı
«Ózbekstan Respublikasında mádeniyat hám kórkem-óner salasın innovciyalıq rawajlandırıw is-
ilajları haqqındaǵı» qararı, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 26-may 2020-jılǵı «Mádeniyat
hám kórkem-óner tarawınıń jámiyet turmısındaǵı ornı hám tásirin jánede asırıw is-ilajlar
2024
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 3
154
haqqındaǵı» qararı, Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 28-yanvar 2022-jılǵı «2022-2026-
jıllarda jańa Ózbekstandı rawajlandırıw haqqında» qararı hám basqalar.
TIYKARǴÍ BÓLIM
Jańalanıp atırǵan Ózbekstan mádeniyat hám kórkem-óner mekemelerin basqarıwda
innovacion sheshimlerden keńnen paydalanıw, onı durıs shólkemlestiriw, mádeniyat hám
kórkem-óner mekemelerinde basshı hám menedjlerdiń tájriybeli hám bilimli bolıwın támiyinlew
kórkem-óner tarawlarıń jánede rawajlanıwına alıp keliwi sózsiz. Barlıq tarawlar sıyaqlı bul
tarawda báseki ortalıǵınıń payda bolıwı bolsa, mádeniyat hám kórkem-óner mekemelerinde
jumıs alıp barıwshı qániygelerdiń jáhán tájriybesin úyreniwge, óz bilimlerin jetilistiriwge, bul
tarawǵa innovatsion sheshimlerdi alıp keliwdi támiyinleydi.
Basqarıw inglis tilinen “menejment” - basqarıw sózinen kelip shıqqan. Usınıń menen
birge, “basqarıw” termini “menejment” termini menen tolıq sinonim bola almaydı, sebebi
birinshisi óziniń semantik diapazonına qaray keńirek túsinik esaplanadı. XX ásirdiń 60-jıllarında
menejment amerikansha basqarıw dep túsinilgen, keyinirek “ilimiy basqarıw” dep atala
baslanǵan. Menejmentke tiyisli kóplegen ádebiyatlarda qániygeler atap ótiwishe, “menejment”
termini tek bazar sharayatında iskerlik júrgiziwshi firma, shólkem, kárxana dárejesindegi
sociallıq-ekonomikalıq processlerdi basqarıwǵa salıstırmalı qollanıladı.
1
Menejment házirgi waqıtta sociallıq-ekonomikalıq sistemalardı islep shıǵıw, jaratıw,
shólkemlestiriw, joybarlaw, nátiyjeli paydalanıw yamasa basqarıw, baqlaw sisteması sıpatında
táriplenedi. Mádeniyat mekemelerin basqarıw menejment menen tıǵız baylanıslı esaplanadı.
Qánigelerdiń atap ótiwinshe menejmen teoriyası basqarıw teoriyasınan tómendegi qásiyetleri
menen parıqlanadı:
- basqarıw iskerliginde marketingdi engiziw (mádeniyat hám kórkem-óner mekemesi
xızmetlerine bolǵan talaplardı úyreniw);
- hár bir mádeniyat hám kórkem-óner mekemesi xızmetlerine bolǵan mútajlikti
qáliplestiriw ushın xalıqqa aktiv tásir kórsetiw;
- basqarıw iskerligin tek isenim, húrmet, itibar, xızmetkerlerdiń miynet qábiletlerine qalıs
baha beriwdi esapqa alıw;
- basqarıwdıń buyrıqpazlıq sistemasınan waz keshiw sistemasına ótiw;
Tómendegilerdi ayrıqsha atap ótiw lazım:
- mádeniyat tarawında birden-bir mámleket siyasatın qáliplestiriw;
1
Samiyev B., Xolmo’minov M. BUGUNGI KUNDA MADANIYAT VA SAN’AT SOHASINI BOSHQARISH
JARAYONLARI
// Ilimiy tadqiqot va jamoat muammolari. – 2023. – Т. 4. – №. 2. – С. 101-104.
2024
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 3
155
- mádeniyat sistemasın nızam menen qorǵaytuǵın “Mádeniyat haqqındaǵı nızam”dı
jaratıw;
- kórkem-óner bazarında milliy kórkem-óner dóretpelerin úgit-násiyatlaytuǵın mádeniyat
hám kórkem-ónerge tiyisli ádebiyatlar úgit-násiyatlaw;
2
JUWMAQLAW
Juwmaqlaw ornında, respublikamızda mádeniyat hám kórkem-óner mekemeniń hár
tárepleme rawajlandırıw mádeniyat hám kórkem-óner tarawınıń áhmiyetli faktorlardan biri bolıp
esaplanadı. Mádeniyat hám kórkem-óner mekemeniń tarawları qanshelli dárejede rawajlansa,
onda kórsetilip atırǵan xızmetten xalıqtıń kewili sonsheli dárejede toladı.
REFERENCES
1.
Iskenderov A.B., Jaksimuratov A.B. ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍNDA SOCIALLÍQ
TARAWDÍ RAWAJLANDÍRÍWDA ÁMELGE ASÍRÍP ATÍRǴAN IS-ILAJLAR //
Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 6. – С. 225-229.
2.
Uzakbaev K. K., Jaksımuratov A. B., Turǵanbaev D. N. ÚSH SEKTORLÍ
EKONOMIKA TÚSINIGI HÁM ONÍŃ KEMSHILIKLERI //Educational Research in
Universal Sciences. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 655-658.
3.
Samiyev B., Xolmo’minov M. BUGUNGI KUNDA MADANIYAT VA SAN’AT
SOHASINI BOSHQARISH JARAYONLARI
// Ilimiy tadqiqot va jamoat muammolari.
– 2023. – Т. 4. – №. 2. – С. 101-104.
4.
O'rinov S. K., Abduraxmonova X. MADANIYAT VA SAN’AT SOHASIDAGI
BOSHQARUVNING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI //PEDAGOG. – 2023. – Т. 6.
– №. 1. – С. 226-231.
2
O'rinov S. K., Abduraxmonova X. MADANIYAT VA SAN’AT SOHASIDAGI BOSHQARUVNING O ‘ZIGA
XOS XUSUSIYATLARI //PEDAGOG. – 2023. – Т. 6. – №. 1. – С. 226-231.
