2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
227
TEXNIKA OLIY TA’LIM MUASSASASI BITIRUVCHILARINING IXTISOSLIK
FANLARINI O‘QITISHDA INTERAKTIV VA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Yo‘ldoshev Mirzobek Nurilloyevich
Buxoro davlat texnika universiteti tayanch doktoranti
+998905124686
https://doi.org/10.5281/zenodo.15088307
Annotatsiya. Bitiruvchilarning kasbiy kompetensiyalarini oshirish uchun interaktiv va
innovatsion yondashuvlardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada texnika
oliy ta’lim muassasalarida ixtisoslik fanlarini o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar va pedagogic
yondashuvlarning samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: interaktiv ta’lim, innovatsion yondashuvlar, muhandislik ta’limi, texnik
kompetensiya, amaliy kompetensiya, virtual laboratoriyalar, raqamli texnologiyalar, loyiha
asosida o‘qitish.
Zamonaviy texnika oliy ta’lim muassasalarida bitiruvchilarning kasbiy tayyorgarligini
oshirish maqsadida ixtisoslik fanlarini o‘qitishda interaktiv va innovatsion yondashuvlarni
qo‘llash dolzarb masala hisoblanadi. Ushbu maqolada muhandislik ta’limida zamonaviy
texnologiyalar, interaktiv metodlar va innovatsion pedagogik yondashuvlar orqali ta’lim sifatini
oshirish yo‘llari tahlil qilinadi. Virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar, loyiha asosida o‘qitish,
masofaviy va raqamli ta’lim texnologiyalarining samaradorligi ko‘rib chiqiladi.
Bugungi kunga kelib, “Innovatsiya” so‘zi yurtimizning har bir sohasida qo‘llanilmoqda,
innovatsiya atamasi inglizcha so‘z bo‘lib, yangilik degan ma’noni anglatadi. Demak yangilangan
ta’lim tizimi hozirgi zamon yoshlarini salohiyatini yuksaltira oladigan, rivojlangan davlatlar ta’lim
tizimi standartlariga javob bera oladigan bo‘lishi lozim. Hozirgi vaqtda ta’lim tizimida raqamli
texnologiyalardan foydalanish tobora kengayib bormoqda. Bu jarayon ta’lim sifatini oshiradi.
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi muloqotni qiziqarliroq bo‘lishini ta’minlaydi, talabani e’tiborini
darsga qaratishiga xizmat qiladi. Chunki bugungi axborot texnalogiyasi davrida yoshlarning turli
gadjetlarga qiziqishi yuqori, internet tarmoqlari orqali katta ma’lumotlar oqimiga ega. Bunday
holat yaxshi albatta lekin, bu manbaalar manfaatli bo‘lishi bilan birga ba’zan zararli bo‘lishi
ehtimoli ham mavjud. Shunung uchun ham bugungi davr yoshlarini ravon fikrlay oladigan komil
shaxs qilib yetishtirish ustuvor vazifa etib belgilangan[1].
Hozirgi kunda interfaol o‘qitishning ko‘plab turlari mavjud. Zamonviy innovatsion
o‘qitishgadarslarda interfaol usullardan foydalanishni misol qilish mumkin. Innavatsion o‘qitish
nafaqat eng ilg‘or texnologiyalardan foydalanish, balki talim-tarbiya usuli hamdir. Bunda ta’lim
beruvchi va oluvchi o‘rtasida muloqotni qizg‘in bo‘lishi yoki o‘quvchilarning o‘zaro fikr
almashina olishlari rivojlanadi. Ayniqsa texnika fanlarini o‘qitish, jihozlarning ishlash jarayonini
bevosita ko‘rish, jarayonda qatnashish bu o‘quvchining tasavvurini oshiradi.
Interfaol o‘qitish usullariga misollar:
Faol ta'lim:
Sinfda faol o‘rganish strategiyalarini kiritish o‘quvchilarni jalb qilishi va
mavzuni chuqurroq tushunishga yordam beradi. Faol ta'lim usullarining ayrim misollari guruh
muhokamasi, amaliy mashg‘ulotlar, loyiha asosida o‘rganishni o‘z ichiga oladi.
Differentsial ta'lim:
Talabalar turli darajadagibilim va ko‘nikmalarga ega bo‘ladi.
Differentsiallashtirilgan ta’lim strategiyalaridan foydalangan holda, o‘qituvchilar har bir
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
228
talabaning o‘ziga xos ehtiyojlarini qondirish uchun o‘qitishni moslashtirishi mumkin. Bu o‘quv
materiallarini moslashtirish yoki kontentni etkazib berish tezligini o‘z ichiga olishi mumkin.
Texnologiya integratsiyasi:
Texnologiya integratsiyasidan turli yo‘llar bilan foyda
olishlari mumkin, masalan, tadqiqot uchun onlayn resurslardan foydalanish yoki loyihalarga
kompyuter yordamida dizayn dasturlarini kiritish. O‘qituvchilar texnologiyadan talabalarning
faolligini oshirish va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish vositasi sifatida foydalanishlari mumkin[2].
Assisment usuli:
Baholash samarali pedagogikaning muhim tarkibiy qismidir, chunki u
o‘quvchilarning muvaffaqiyati haqida fikr bildiradi va o‘qitish amaliyoti haqida ma'lumot beradi.
Formativ baholash va o‘z-o‘zini aks ettirish kabi ta'lim strategiyalarini qo‘llash orqali o‘qituvchilar
talabalarning ta'lim natijalarini doimiy ravishda yaxshilashga yordam berishi mumkin
Ixtisoslik fanlarini o‘rganish jarayonida labaratoriya va amaliy mashg‘ulotlarni maxsus
jihozlangan xonalarda olib borilishi, mavzuni to‘liq o‘rganilishini ta’minlaydi. Lekin ba’zi jihozlar
o‘quv binosida bo‘lmasligi yoki aynan shu dastgoh bilan tanishish uchun ishlab chiqaruvchi
korxonaga borish imkoni bo‘lmasligi mumkin. Shu kabi vaziyatlarda, dars jarayonida raqamli
texnologiyadan foydalanish, mavzuga oid jarayonni kuzatish imkonini beradi.
Innovatsion o‘qitish usullarining quyidagi afzalliklari mavjud[3].
Tadqiqotni rag‘batlantirish
– o‘qitishga innovatsion yondashuvlar talabalarni
fiklashlarini kengaytirish uchun, yangi narsalar va vositalarni kashf etishga undaydi.
Muammolarni hal qilish va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini takomillashtirish
– ijodiy
o‘qitish usullari o‘quvchilarni o‘z fikrlash imkoniyati tezligida o‘rganish imkonini beradi va ularni
darsliklarda yozilgan javoblarni topish o‘rniga muammoni mustaqil hal qilishning yangi usullarini
aqliy hujumga chorlaydi.
Bir vaqtning o‘zida ko‘p bilim olishdan saqlanish
– o‘qitishga yangicha uslubda
yondashayotgan pedagog talabalarga ma'lumot yetkazishni to‘xtatmaydi, lekin ularni kichik
qismlarga bo‘ladi. Yangi ma’lumotni tushunib yetish birmuncha osonroq bo‘lishiga yordam
beradi.
Ko‘proq mustaqil ko‘nikmalarni qabul qilish
– o‘quvchilar o‘z ishlarini yakunlash
uchun xonada murakkabroq vositalardan foydalanishlari kerak, bu esa ularga yangi narsalarni
o‘rganishga va ijodkorlikni faollashtirishga yordam beradi. Bundan tashqari, individual yoki guruh
loyihalarini amalga oshirayotganda, talabalar o‘z vaqtlarini qanday boshqarishni, vazifalarni
birinchi o‘ringa qo‘yishni, muloqot qilishni, boshqalar bilan yaxshiroq ishlashni va boshqa ko‘p
narsalarni biladilar.
Talabalarning tushunishini tekshirish
– baholar va imtihonlar nimadir deyishi mumkin,
lekin talabaning o‘rganish qobiliyati va bilimi haqida butunlay bilish degani emas (ayniqsa, agar
test sinovlari paytida yashirincha tarzda bo‘lsa). Innovatsion o‘qitish g‘oyalari o‘qituvchilarga
darslarni kuzatish va o‘quvchilari eng mos yechimlarni toppish uchun nima bilan kurashayotganini
yaxshiroq bilish imkonini beradi.
O‘z-o‘zini baholashni takomillashtirish -
o‘qituvchilarning ajoyib usullari bilan talabalar
nimani o‘rganganlarini va nima yetishmayotganini tushunishlari mumkin. Hali ham bilishlari
kerak bo‘lgan narsalarni kashf qilish orqali ular nima uchun muayyan narsalarni o‘rganish
kerakligini tushunishlari va buni amalga oshirishga ko‘proq ishtiyoqlarini oshirishlari mumkin.
Auditoriyani jonlantirish
- auditoriyada faqat pedagogning juda ham baland ovozi yoki
noqulay jim-jitlik hukmron bo‘lishidan qochish kerak. Innovatsion usullardan foydalanish esa
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
229
talabalarni emotsiyalarini harakatga keltirishiga, mulohaza qilishiga va erkin muzokara qilishga
undaydi.
Jadal rivojlanayotgan ta'lim sohasida katta o‘zgarish, pedagogning o‘z mutaxassislik
fanlarini doimiy tarzda hozirgi zamon strategiyalarga munosib tarzda tashkil qilishi lozim.
Quyidagi ro‘yxatda jahon miqyosidagi oliy ta’limlarida qo‘llanilayotgan ayrim innovatsion
o‘qitish turlarini keltiramiz:
interfaol darslar, virtual haqiqat texnologiyasidan foydalanish, aralashtirilgan o‘rganish,
dizayn fikrlash jarayonidan foydalanish, loyihaga asoslangan ta'lim, so‘rovga asoslangan ta'lim,
boshqotirma, bulutli hisoblash bo‘yicha o‘qitish, teskari guruh, tengdoshlar o‘qitishi.
O‘qitishning innovatsion uslublardan foydalanish, “Mashinasozlik texnologiyasi asoslari”
fanida ham bilim va ko‘nikmalarni berishning muhim jihatidir. Bu fan bilan bog‘liq murakkab
tushunchalarni o‘rganish va o‘zlashtirishga yordam beradi. Mashinasozlik, dastgoh va jihozlarini
o‘rganish ko‘p yillar davomida mashinasozlik sanoat tizimining bir qismi bo‘lib kelgan, ularni
o‘rgatishda innavatsion texnologiyalardan foydalanish, talabaning sohada muvaffaqiyatga erishish
uchun zarur ko‘nikma va bilimlarni o‘zlashtirishlarini ta'minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Fanlarini o‘rgatish nafaqat texnik ko‘nikmalarni etkazish, balki tanqidiy fikrlash, muammolarni
hal qilish va ijodkorlikni rivojlantirishdan iborat.
Adabiyotlar:
1.
Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta’lim jarayonlarini axborotlashtirishni tashkil etish va
boshqarish nazariyasi va amaliyoti.: Ped.fan.dokt. … diss. avtoref. - T.: 2007. - 37 b.
2.
Muslimov N.A. Pedagogik faoliyatga tizimli yondashuv muammolari // Kasb-hunar
ta’limi. – 2004. - № 3. – B.24.
3.
O‘rinov U.A. Ishlab chiqarishdan ajralmagan holda masofaviy ta’limning afzalliklari.
“O‘zMU xabarlari”. Ilmiy jurnal. Toshkent, 2020. №1/2, 148-151 b.
