2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
249
MUHANDISLIK TA’LIMIDA INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNI
QO‘LLASHDA MUAMMO VA YECHIMLAR
Shodmonqulov Mirolim Turanovich
1
1
Samarqand davlat arxitektura – qurilish universiteti Axborot texnologiyalari kafedrasi dotsenti
PhD, Samarqand, O’zbekiston.
1
ORCID ID: https://orcid.org/my-orcid?orcid=0009-0003-7715-1448
mirolim.shodmonqulov@gmail.com
+998932327190
https://doi.org/10.5281/zenodo.15088385
Annotatsiya. Ushbu maqolada muhandislik ta’limida interaktiv va raqamli texnologiyalardan
foydalanishning afzalliklari va dolzarb muammolari tahlil qilingan. Innovatsion pedagogik
texnologiyalar yordamida aniq va tabiiy fanlarni o‘qitish jarayonining samaradorligini oshirish
imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni o‘quv jarayoniga
integratsiya qilishdagi muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari muhokama qilingan.
Kalit so‘zlar: Muhandislik ta’limi, innovatsion pedagogika, raqamli texnologiyalar,
interaktiv ta’lim, STEAM, masofaviy ta’lim, AR/VR, sun’iy intellect
Kirish.
Zamonaviy muhandislik ta’limi nazariy bilim bilan cheklanmasdan, talabalarni real
muammolarni hal qilishga yo‘naltirishi lozim. Shu sababli, ta’lim jarayonida innovatsion pedagogik
texnologiyalardan foydalanish dolzarb hisoblanadi [1]. Interaktiv va raqamli texnologiyalar
muhandislik fanlarini o‘qitishda yangi yondashuvlarni joriy etishga imkon yaratadi. Raqamli
texnologiyalar yordamida dars jarayonining interaktivligi oshadi, talabalar mustaqil ishlash
imkoniyatiga ega bo‘ladi va bilimlarni vizual shaklda o‘zlashtirishadi. Biroq, ushbu texnologiyalarni
joriy etishda qator muammolar ham mavjud bo‘lib, ular texnik infratuzilma yetishmovchiligi,
pedagoglarning yangi metodikalarga tayyor emasligi va talabalar o‘rtasida texnologiyalardan
samarali foydalanish ko‘nikmalarining pastligi kabi omillar bilan bog‘liq. Zamonaviy ta'lim jarayoni
esa innovatsion pedagogik texnologiyalar bilan to‘ldirilmoqda. Bu texnologiyalar o‘qitish jarayonini
yanada samarali, qiziqarli va interaktiv qilishda yordam beradi. Masalan, virtual reallik, onlayn
platformalar va interaktiv dasturlar orqali talabalar nazariy bilimlarni osonroq qabul qilishlari va
amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishlari mumkin.
ASOSIY QISM. Muhandislik ta’limida innovatsion pedagogik texnologiyalarning
ahamiyati
Muhandislik ta’limida innovatsion pedagogik texnologiyalarning ahamiyati va dolzarbligi
tahlil qilinadi. Innovatsion pedagogik texnologiyalar, masalan, interaktiv darslar, virtual reallik va
onlayn platformalar, ta'lim jarayonini samarali va qiziqarli qilishda muhim rol o‘ynaydi. Ular
talabalar uchun nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash imkonini yaratadi, amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirishga yordam beradi va ularning motivatsiyasini oshiradi. Shuningdek, ushbu
texnologiyalar zamonaviy ish bozoriga tayyorgarlikni yanada yaxshilaydi va ta'lim jarayonini
individualizatsiya qilish imkonini beradi. Maqola muhandislik ta’limida innovatsion yondashuvlarni
amalga oshirish orqali ta'lim sifatini oshirish va talabalarni kelajakda muvaffaqiyatli kadrlar sifatida
tayyorlashning muhimligini ko‘rsatadi. Innovatsion pedagogik texnologiyalar ta’lim jarayonini
quyidagi jihatlari bo‘yicha rivojlantiradi:
•
Vizualizatsiya va modellashtirish
– Muhandislik jarayonlarini real sharoitga
yaqinlashtirish imkonini beradi [2].
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
250
Vizualizatsiya — bu ma’lumot yoki tushunchalarni grafik, diagramma, rasm yoki boshqa
vizual vositalar orqali ifodalash jarayoni[3, 33-b]. Bu jarayon murakkab ma’lumotlarni osonroq
tushunishga va aniqroq tasavvur qilishga yordam beradi. Vizualizatsiya turli sohalarda qo‘llaniladi,
jumladan, ta’lim, ilmiy tadqiqotlar, marketing va boshqalar. Matematikada vizualizatsiya grafikalar,
diagrammalar va animatsiyalar orqali matematik tushunchalarni ko‘rsatishga yordam beradi.
•
Moslashuvchan o‘qitish
– Har bir talabaga individual yondashuvni ta’minlaydi.
•
O‘quv jarayonining interaktivligi
– Simulyatsiyalar va AR/VR texnologiyalaridan
foydalanish orqali ta’lim samaradorligini oshiradi.
2. Muhandislik ta’limida qo‘llanilayotgan innovatsion pedagogik texnologiyalar
Hozirda muhandislik ta’limida quyidagi innovatsion texnologiyalar faol qo‘llanilmoqda:
•
Raqamli ta’lim platformalari
– Moodle, Coursera va boshqa masofaviy ta’lim
platformalari orqali darslarni tashkil etish [4].
•
Sun’iy intellekt asosida individual ta’lim dasturlari
– Har bir talabaga mos o‘quv
materiallarini tavsiya etuvchi algoritmlar.
•
AR/VR texnologiyalari
– Muhandislik jarayonlarini simulyatsiya qilish va
laboratoriya sharoitlarini yaratish.
Virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (KR) yordamida. VR va KR texnologiyalari
yordamida, matematik tushunchalarni uch o‘lchamda ko‘rish va tushunish mumkin. Geometrik
shakllar va murakkab strukturaviy ob’ektlarni ko‘proq realistik va aniq ko‘rsatish mumkin [5, 35-b].
STEAM yondashuvi
– Aniq va tabiiy fanlarni integratsiyalash orqali talabalarning ijodiy
fikrlash qobiliyatini rivojlantirish [6]. Virtual va qo‘shilgan reallik texnologiyalari orqali esa,
o‘quvchilar matematik obyektlar bilan to‘liq o‘zaro muloqotda bo‘lish, ularni ko‘zdan kechirish, ular
ustida amallar bajarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bunday texnologiyalar yordamida o‘quvchilar
matematik modellarni yaratish, ularni o‘zgartirib ko‘rish, mustaqil tadqiqot olib borish kabi
ko‘nikmalarni shakllantiradilar. 3D modellashtirish va interaktiv taxtalar matematika darslarida
qo‘llanilishi mumkin. 3D modellar orqali o‘quvchilar uchburchak, silindr, konuslar kabi geometrik
jismlarni to‘liq ko‘rib chiqishlari, ularning xossalarini o‘rganishlari mumkin. Interaktiv doskalar esa,
matematik masalalarni yechishda, grafik va diagrammalarni qurishda, matematik munosabatlarni
ifodalashda qo‘l keladi.
3. Innovatsion texnologiyalarni joriy etishdagi muammolar
Muhandislik ta’limida zamonaviy texnologiyalarni joriy etish quyidagi muammolarga duch
kelmoqda:
•
Texnik infratuzilma yetishmovchiligi
– Yuqori texnologik vositalar yetarli emasligi.
•
O‘qituvchilarning malaka darajasi
– Yangi texnologiyalar bilan ishlash bo‘yicha
yetarli tayyorgarlik yo‘qligi.
•
Talabalarning texnologiyadan samarali foydalanish darajasi pastligi
– Raqamli
ta’lim vositalari bo‘yicha yetarli ko‘nikmalar shakllanmaganligi.
4. Muammolarni hal qilish yo‘llari
Yuqoridagi muammolarni bartaraf etish uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish
lozim:
•
Pedagoglar malakasini oshirish
– Innovatsion texnologiyalar bo‘yicha maxsus
kurslar tashkil etish.
•
Ta’lim dasturlarini takomillashtirish
– STEAM yondashuvini kengroq joriy etish.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
251
•
Raqamli laboratoriyalar tashkil etish
– Virtual simulyatsiyalar va eksperimentlar
uchun zamonaviy vositalarni taqdim etish [7].
Ta'lim muassasalarida innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llashda ko‘plab
qiyinchiliklar mavjud. O‘qituvchilar va talabalar o‘rtasida yangi texnologiyalarni qabul qilishda
noaniqliklar, resurslarning etishmasligi, o‘qituvchilarning malaka darajasi va talabalar tayyorligi kabi
masalalar ko‘plab muammolarni keltirib chiqaradi. Muhandislik ta’limida innovatsion pedagogik
texnologiyalarni qo‘llash, zamonaviy ta'lim jarayonining ajralmas qismi sifatida, ta'lim sifatini va
samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu texnologiyalar yordamida talabalar nazariy
bilimlarni osonroq qabul qilishlari va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishlari mumkin.
Xulosa.
Raqamli va interaktiv texnologiyalar o‘quv jarayonini jonlantirish bilan birga,
talabalarni real muhandislik vazifalariga tayyorlash imkonini beradi. Shunga qaramay, ushbu
texnologiyalarni joriy etishda qator muammolar mavjud bo‘lib, ularni hal qilish uchun pedagoglarni
tayyorlash, infratuzilmani yaxshilash va ta’lim dasturlarini takomillashtirish zarur. Ushbu
muammolarni hal etish uchun o‘qituvchilarni tayyorlash, ta'lim muassasalarini zarur resurslar bilan
ta’minlash, talabalar uchun qo‘llab-quvvatlash dasturlarini ishlab chiqish va ochiq platformalar
yaratish zarur. Innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy etish orqali muhandislik ta’limini
yanada sifatli, samarali va qiziqarli qilish mumkin. Natijada, bu ta'lim jarayoni nafaqat talabalar, balki
butun jamiyat uchun foydali bo‘ladi. Kelajakda muhandislik sohasida kadrlar tayyorlash jarayonini
yanada yaxshilash va innovatsion yondashuvlarni kengaytirish orqali ijtimoiy va iqtisodiy
rivojlanishga hissa qo‘shish imkoniyatlari yaratiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A Taxonomy for Learning, Teaching, and
Assessing: A Revision of Bloom's Taxonomy of Educational Objectives. Longman.
2.
Laurillard, D. (2012). Teaching as a Design Science: Building Pedagogical Patterns for
Learning and Technology. Routledge.
3.
Mayer, R. E. (2021). Multimedia Learning. Cambridge University Press.
4.
Garrison, D. R., & Vaughan, N. D. (2008). Blended Learning in Higher Education:
Framework, Principles, and Guidelines. Wiley.
5.
Siemens, G. (2005). "Connectivism: A Learning Theory for the Digital Age." International
Journal of Instructional Technology and Distance Learning, 2(1).
6.
Chorshanbiyev Ch.I. Innovatsion texnologiyalarni qo‘llagan holda matematik tushunchalarni
vizualizatsiya qilish// Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti Ilmiy Axborotlari Ilmiy-
Nazariy Jurnali. – Toshkent, 2024. №10 – B 30-37.
7.
Shodmonqulova, N. U. (2022, January). Methodology of teaching the subject" construction
mechanics" on the basis of integrative approach in electronic educational environment. In
Conference Zone (pp. 155-158).
