2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
421
JISMONIY TARBIYA VA SPORT O‘QUVCHILARDA SOG‘LOM TURMUSH
TARZINI SHAKLLANTIRISH OMILLARI SIFATIDA
Sohibnazarov Rajabboy
Jismoniy tarbiya va sport bo‘yicha mutaxassislarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish
instituti Samarqand filiali o‘qituvchisi
Rajabboy Sohibnazarov
Sohibnazarova Gulnoza Rajabboyevna
Samarqand tumanidagi 30-umumiy o‘rta ta’lim maktab
jismoniy tarbiya fani o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15090092
Annotatsiya
. Ushbu maqolada ilmiy-uslubiy adabiyotlar va amaliy faoliyatlar yordamida
olingan nazariy bilimlar, harakat funktsiyasini tananing moslashishi va barqarorligiga undashi
va yo‘naltirishi, sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga yordam berishi kabi vazifalar yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: jismoniy tarbiya, sport, sog‘lom turmush tarzi, salomatlik, yosh avlod,
jismoniy imkoniyatlar, jismoniy faollik.
Аннотaция.
В данной статье освещаются такие задачи, как теоретические
знания, полученные с помощью научно-методической литературы и практической
деятельности, мотивация и ориентация двигательной функции на адаптацию и
устойчивость организма, помощь в формировании здорового образа жизни.
Ключевые слова:
физическая культура, спорт, здоровый образ жизни, здоровье,
молодое поколение, физические возможности, двигательная активность.
Annоtation.
This article highlights such tasks as theoretical knowledge obtained with the
help of scientific and methodological literature and practical activities, motivation and orientation
of motor function to adaptation and stability of the div, assistance in the formation of a healthy
lifestyle.
Keywords:
physical education, sport, healthy lifestyle, health, young generation, physical
opportunities, physical activity.
Salomatlik inson faoliyatining barcha sohalarida o‘zini o‘zi anglashning eng muhim
shartidir. Hozirgi kunda jamiyatda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, sog‘liqni saqlash sifati
va darajasini oshirish muammosi eng yuqori darajada kompleks tizimli yechimni talab qiladi.
Ushbu muammoning dolzarbligi shundan kelib chiqadi. Inson hayotining barcha jabhalari pirovard
natijada salomatlik darajasi bilan belgilanadi. U “moddiy” tuzilmani (jismoniy salomatlik) ham,
insonning ijodiy qobiliyatlarini (ruhiy salomatlik) qo‘llashning ma’naviy va amaliy mohiyatini,
uning har tomonlama rivojlanishini (sog‘liqni saqlashning ijtimoiy jihatini) qamrab oladi. Hayot
darajasi va sifati inson salomatligi, xususan, jismoniy tarbiya va sport darajasi va sifatiga ham
bog‘liq.
Ushbu muammolarni hal qilish yo‘llarini izlash, birinchi navbatda, jismoniy tarbiya va
sportning ijtimoiy munosabatlar tizimidagi o‘rni va rolini, ularning ijtimoiy mohiyatini, rivojlanish
qonuniyatlarini o‘rganish bo‘yicha ilgari belgilangan yondashuvlarni qayta ko‘rib chiqishni o‘z
ichiga oladi.
Sotsiologik tahlilning mustaqil yo‘nalishlari sifatida jismoniy tarbiya va sportning ijtimoiy-
demografik guruh sifatida yoshlarning turmush tarzi va madaniyatida tutgan o‘rnini o‘rganish,
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
422
jamiyat va shaxsning jismoniy tarbiya va sportga munosabatini yoritishni nomlash kerak va
sog‘lom turmush tarzini mustahkamlash lozim. Bundan tashqari, zamonaviy nazariya va amaliyot
sog‘lom turmush tarziga qiziquvchi, jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanadigan shaxsni
shakllantirish jarayonlarining o‘ziga xos xususiyatlarini, uning shaxsiy tuzilishining
xususiyatlarini o‘rganishi, keyinchalik bunday shaxsning hatti-harakatlarini bashorat qilish uchun
zarurdir. Shunday qilib, ushbu ishning dolzarbligi jismoniy tarbiya va sportdagi talabalarning
sog‘lom turmush tarzini shakllantirish omillari sifatida nazariy va amaliy o‘rganish bilan
belgilanadi.
Jismoniy tarbiya va sport o‘quvchilarda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish omillari
sifatida yoshlar salomatligi muammosi va uning jismoniy tarbiya va sport bilan aloqasi ijtimoiy
rivojlanishning ustuvor vazifalari qatoriga kiradi. Bu uning nazariy va amaliy rivojlanishining
dolzarbligini, tegishli ilmiy tadqiqotlarni o‘tkazish va uslubiy va tashkiliy yondashuvlarni ishlab
chiqish zarurligini belgilaydi.
Jismoniy tarbiya va sportning o‘quvchilarda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish omillari
va ijobiy xususiyatlari bir qator olimlarning ilmiy tadqiqotlarida, asarlarida belgilab o‘tilgan.
Shulardan: G.L. Berdishev, E.N.Bilich, V.I.Vayner, V.I. Garbuzov, D. Chopra, B.N. Chumakov1,
E.N. Zaxarova, Yu.I. Evseeva, E.P. Ilyina, V.I. Kojina, L.I. Lubysheva va boshqalar inson
salomatligi va sog‘lom turmush tarzining jismoniy madaniyat bilan bog‘liqligini aks ettirganlar.
Tadqiqot natijalarining ishonchliligi va ilmiy asosliligi mustahkam nazariy va metodologik
bazadan foydalanish, tizimli bilishning kompleks metodologiyasini amalga oshirish, uning
doirasida sotsiologik tahlil usullari va vositalarini qo‘llash, ishonchli nazariy bilimlarga tayanish
bilan ta’minlanadi va boshqa tadqiqotlarda sinovdan o‘tgan amaliy xulosalar va tavsiyalar,
namunalar olish, ularni sharhlash jarayonida olingan ma’lumotlarni boshqa tadqiqotlar natijalari
bilan taqqoslash va natijalardan amaliyotda foydalanish imkoniyatini beradi.
O‘tkazilgan tadqiqotning amaliy ahamiyati shundan iboratki, uning natijalari jismoniy tarbiya va
sportning yoshlarda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish bilan bog‘liqligini yanada chuqurroq
o‘rgatishda qiziqish uyg‘otadi. O‘tkazilgan tadqiqot materiallaridan sotsiologiyaning umumiy
kurslarida, yoshlar sotsiologiyasi, pedagogika, shuningdek sport va jismoniy tarbiya nazariyasi,
ta’lim nazariyasi bo‘yicha maxsus kurslarni ishlab chiqishda foydalanish mumkin
.
Bizning tadqiqotimiz sport va jismoniy tarbiyaning zamonamiz yoshlari salomatligiga ta‘siri
muammolarini ko‘rib chiqish va berilgan savollarga javob olish imkonini beradi. Ish jarayonida
zamonaviy mashg‘ulot vaqtida o‘quvchi-yoshlarni hozirgi ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy sharoitda
sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda jismoniy tarbiya va sportning insonparvarlik salohiyatini
ro‘yobga chiqarish omillari yetarli darajada emasligi haqidagi faraz tasdiqlanmoqda. Yoshlar
hayotida salomatlik, sog‘lom turmush tarzi, jismoniy tarbiya va sport qadriyatlari katta ahamiyatga
ega emas. Ular ta’lim va kasbiy martaba qadriyatlariga yo‘l beradi.
Xulosa qilib shuni aytish kerakki, jismoniy tarbiya va sport o‘quvchilarda sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish omillari sifatida yoshlar salomatligini yanada mustahkamlash zarurdir. Buning
uchun:
1. Sog‘lom turmush tarzi, jismoniy tarbiya va sportning ahamiyatini oshirish yoshlarni o‘z
sog‘lig‘ini shakllantirishga keng jalb etish, jismoniy tarbiya va sportning sog‘lomlashtiruvchi va
profilaktika jihatlarini kuchaytirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlarni qabul qilish bilan
mumkin bo‘ladi. Jismoniy tarbiya va sportning sog‘lomlashtiruvchi jihatlarini davlat darajasida
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
423
targ‘ib qilish, sport “modasi” va sog‘lom turmush tarzi haqida ijobiy jamoatchilik fikrini
shakllantirish zarur[1].
2. Yoshlar muhitida ommaviy sport va jismoniy tarbiyani tashkil etishning yangi
shakllarini rivojlantirish yo‘nalishlaridan biri jismoniy tarbiyaning turdosh, lekin
kamaytirilmaydigan turlarining o‘zaro kirib borishidan kelib chiqadigan jismoniy tarbiya va sport
harakatlarini uyg‘unlashtirish bilan bog‘liq sport va sog‘lomlashtirish amaliyotlari ishlab chiqish
lozim.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Mirziyoev Sh.M. “Sog‘lom turmush tarzini keng tadbiq etish va ommaviy sportni yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 2020 yil 30 oktyabrdagi farmonidan
2.
Zaxarov Ye.N. “Энциклопедия физической культуры” – 1994 y.
3.
Хоlodov J.K. “Теория и методика физического воспитания и спорта” - 2000 y.
