708
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
BASLAWISH KLASLARDA MUZIKA SABAǴINDA 4 K MODELINE
BAǴDARLAWSHI INTERAKTIV METODLARDI QOLLANIW USILLARI
Omarova.A
Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı “Muzıkalıq tàlim” kafedrası
assistent oqıtıwshısı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15204878
Аnnоtаtsiya. Mаqalаdа házirgi waqıtta muzıka páni oqıtıwshılarınıń wazıypaları,
Ínteraktiv metodlar arqalı balaǵa tálim hám tárbiya beriw, 4K modeline tiykarlanǵan jańa
oqıtıw texnologiya áhmiyeti haqqında keń tusinik berilgen.
Gilt sózler: 4K modeli, Kollabaraciya, kommunikativlik, kreativ pikirlew, kritik (sın kóz
qaraqstan), bas qatırma (puzzle), munstergebg, metod.
THE USE OF INTERACTIVE METHODS OF TEACHING MUSIC ORIENTED
TO THE 4K MODEL IN PRIMARY SCHOOLS
Abstract. The article presents extensive information about the modern pedagogical skills
of music teachers, about the education of children with the help of interactive methods, about the
invention of a new educational technology, oriented to the 4K model education in schools and its
importance.
Keywords: The 4K model, the collaboration, the communication, the creative exchange of
ideas, the criticism, the puzzle, the Munsterberg, the method.
ПРИМЕНЕНИЕ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ
ОБУЧЕНИЯ МУЗЫКЕ, ОРИЕНТИРОВАННЫХ НА МОДЕЛЬ 4К
Аннотация. В статье представлена обширная информация о современных
педагогических навыках учителей музыки, об образовании детей с помощью
интерактивных методов, об изобретении новой учебной технологии, ориентированной на
модель 4К. образования в школах и его важности.
Ключевые слова: 4К модел, Коллаборация, коммуникативность, креативный
обмен мнениями, критикa, головоломка, мунстерберг, метод.
Búgingi kúnde rawajlanǵan mámleketlerde oqıwshılardıń oqıw hám dóretiwshilik
aktivliklerin asırıwshı, tálim-tárbiya procesiniń natiyjeliligin asıratuǵın pedagogikalıq
texnologiyalardı sabaq barısında paydalanıwǵa úlken itibar berilip hám tájriybe talap etip, bul
tájiriybe tiykarın interaktiv metodlar qurap kelmekte.
Oqıtıwshınıń tiykarǵı waziypası bul jerde oqıwshılarǵa jol kórsetiw, jónelis beriw eń
tuwrı juwmaqtı aytıwdan ibarat. Ínteraktiv usıllar taǵı sonısı menen áhmiyetli, oqıtıwshı
oqıwshınıń pikirin hesh qashan keskin biykarlamaydı, tek ǵana waqtı menen tuwrı juwmaqtı
709
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
aytıp ótip ketedi. Nátiyjede oqıwshı qátesin ózi túsinip aladı. Bul usıl arqalı oqıwshılar erkin
oylaw kónlikpesin ózlerinde payda etedi bul bolsa olardı túskinlikke túsiw, erkin pikirlewde
tormozlanıw, qátelerin aldın alıwǵa járdem beredi.
Ínteraktiv metodlar arqalı balaǵa tálim hám tárbiya menen bir waqtıniń ózinde berip
barıladı, sebebi Ínteraktiv metodlar oqıtıwshı hám oqıwshı arasındaǵı húrmetke tiykarlanǵan.
Oqıtıwshı qanday bolmasın oqıwshınıń pikirin tıńlaydı hám húrmet penen qarawdı,
tolıqtırıp kemshiligin mısallar menen keltirip ótedi, sonıń menen birge oqıwshılarda bir birin
tıńlaw kónlikpesi óz hátiyjesin kórsetedi. Bunday islengen sabaqta oqıwshı ozin húrmet qılınıp
atırǵanın sezedi hám bunday sharayatta xesh qanday tosıqsız erkin pikirley baslawdı jáne onı
ashıq ayta aladı. Ínteraktiv metodlar oqıwshılarda bárinen burın, sabaqtıń texnologiyalıq joybarın
dúzip alıw menen belgilenedi.
Sabaqtı texnologiyalıq jaqtan rejelestiriw ushın, oqıtıwshı ınteraktiv metod strategiyaları
hám usılları menen tanıs bolıwı kerek. Búgingi kúnde bir qatar rawajlanǵan mámleketlerde
oqıwshılardıń oqıw hám dóretiwshilik aktivliklerin asırıwshı hám de talim-tárbiya procesiniń
natiyjeliligin kepilleytuǵın pedagogikalıq texnologiyalardı qóllaw boyınsha bay tájiriybe
toplaǵan bolıp, bul tájiriybe tiykarların quraytuǵın metodlar ayrıqsha áhmiyetke iye esaplanadı,
sonıń ushında bul metodikalıq usınısta baslawısh klass sabaqların oqıtıwda interaktiv
metodlardan paydalanıw usulları, “Video tapsırma” metodı, Puzzle metodı, “Kim lider?”
enerjayzer aktivlestiriwshi metodlar keńnen qolanbaqta.
Ǵárezsizlik dáwirinde mámleketimizde jetik hám bilimli áwladtı tárbiyalaw maqsetinde
bilimlendiriw tarawında jańa reformalar ámelge asırılmaqta.Baslawısh klaslarda oqıw procesine
jańa tálim texnologiyaların sonıń ishinde 4K modelin engiziw isleri keń kólemde alıp barılmaqta.
Hár bir sabaqta oqıtıwshı oqıw procesin dóretiwshilik penen shólkemlestiriw ushın tema
mazmunına say 4K modeline tiykarlanǵan jańa oqıtıw texnologiya hám metodların tabıwı hám
qollana alıwı lazım. Jańa innovaciyalıq jantasıwlardı Ózbekstan mekteplerinde engiziwden
aldın shet el tájiriybeleri úyrenip shıǵıldı. Singapur, Qıtay, Angliya, Finlandiya, Estoniya sıyaqlı
tálimi aldıńǵı mámleketler oqıwshılarda 4K principin óz ishine alǵan XXI ásir kónlikpelerin
rawajlandırıwǵa tiykarǵı itibar qaratadı.
PISA, PIRLS sıyaqlı xalıq aralıq bahalaw reytinglerinde joqarı orınlardı iyelegen
mámleketler táliminde oqıwshılarda 4K nı óz ishine alǵan baylanıs, izertlew, jaratıwshılıq sıyaqlı
kónlikpelerge qaratılǵan hám sol sebepli de olar xalıq aralıq reytinglerde úlken nátiyjelerge
erispekte.
4 K modeli óz atı menen 4 principti óz ishine aladı.
1. Kollabaraciya.
2. Kommunikativlik.
710
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
3. Kreativ pikirlew.
4. Kritik(sın kóz qaraqstan).
Kollaboraciya:
Sabaqlıqlar oqıwshılardıń toparda islew qábiletin rawajlandırıwǵa
járdem beretuǵın tárizde dúzilgen. Bul oqıwshılarǵa sheriklik qılıw, nátiyjeli pikir almaslaw hám
óz-ara qollap-quwatlaw kónlikpelerin úyreniwge kómeklesedi.
Kommunikativlik:
Oqıwshılar óz pikirlerin anıq, ayqın ańlatıwǵa, sáwbetlesti tıńlawǵa
hám túsiniwge, maǵlıwmattı jetkiziwde til qurallarından orınlı paydalanıwǵa úyrenedi.
Kreativ pikirlew:
Oqıwshılar óz maqsetlerine erisiw ushın jańa usıllardı qóllawdı
úyrenedi, innovciyalıq sheshimlerdi islep shıǵadı hám dóretiwshilik mashqalalardi sheshiw
kónlikpelerine iye boladı.
Kritik
(sın kózqarastan) pikirlew: Bul metodologiya oqıwshılardıń informaciyanı sın
kózqarastan bahalaw, óz pikiri hám oy-pikirlerin qáliplestiriw kónlikpelerin rawajlandırıwdı óz
ishine aladı. Oqıwshılar máselelerge analitik kóz-qaras názerden pikirlewdi úyrenedi hám
logikalıq pikirlew tiykarında óz kóz qarasın qáliplestiredi.
Tálim oqıtıwshı hám oqıwshılardıń sherikliktegi iskerligi bolıp, sol processte shaxstıń
rawajlanıwı, onıń bilimi hám tárbiyası da ámelge asadı. Sabaqlarda oqıtıwshı óz bilimi, kónlikpe
hám ilmiy tájiriybelerin shınıǵıwlar járdeminde oqıwshılarǵa jetkeredi, oqıwshılar bolsa onı
ózlestirip barıwı nátiyjesinde odan paydalanıw qábiletine iye boladı.
Úyreniw processinde oqıwshılar ózlestiriwdiń túrli kórinislerinen paydalanadı, yaǵnıy
ózlestirilip atırǵan maǵlıwmatlardı qabıllaw, qayta islew hám de ámeliyatta qollanıwda ayrıqsha
ayırmashılıqlarǵa tayanadı. Tálim processinde oqıtıwshı hám oqıwshılarlardıń sabaq waqtındaǵı
sherikligi, oqıwshılardıń ózbetinshe islewi, klastan tısqarı jumıslar formasında tálim hám tárbiya
máseleleri sıpatında orınlanadı.
Jańa innovciyalıq jantasıw nátiyjesin oqıwshınıń dúnyaǵa kóz qarası, pikirlewiniń
ósiwinde kóriw múmkin.
Tálimniń tiykarǵı maqseti - oqıwshılarǵa tek bilim berip ǵana qoymay, bálki alǵan
bilimlerin turmısta qollay alıwǵa úyretiwden ibarat. "4K" modeline tiykarlanǵan innovciyalıq
jantasıw mekteplerde qóllaw ushın ayrıqsha sharayatlar talap etpeydi. Mısalı, oqıwshılarda sın
pikirlew qábileti soraw -tapsırmalar menen, baylanıs kónlikpesi bolsa soraw -tapsırmalar hám
shınıǵıwlar arqalı rawajlanadı. Mekteplerde bul usıllardı isletiw ushın álbette sharayatlar
jaratılǵan. Bul álbette óz gezeginde pán oqıtıwshılarına baylanıslı. Mámleketlik bilimlendiriw
standartında: Baslawısh tálimde –oqıtıwdıń baslı maqsetleriniń biri balalardıń sawatlı oqıwı,
bilim alıwǵa qızıǵıwshılıǵın ósiriw, qorshaǵan tábiyat denelerine, olardıń hár túrli qarım-
qatnaslarına óz pikirin bildire alıw kónlikpelerin tárbiyalay alıwǵa qaratıladı.
711
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Sabaqta hár bir metodtı qollanǵanda tálimiy maqset qoyıladı. Sol maqsetke erisilgende
ǵana sabaq nátiyjeli boladı, tema balanıń qálbinde máńgi saqlanıp qaladı.
4K modelinen qollanıwda oqıwshılar maǵlıwmatlardı sın kóz qarastan bahalaydı,
baqlaydı, óz maqsetine erisiw ushın jańa jantasıwlardı qollaydı. Oqıwshılardıń jámáátte islew,
dıqqat-itibarlı bolıw, birge pikir alısıw, oylaw, logikalıq jaqtan pikirlerin jámlew, ayta-jetkere
biliw, sheriklikte birge islesiw kónlikpesi asadı.
Mısalı sabaq barısında muzıka sabaǵında interaktiv metodlardan paydalanıw júda orınlı
hám balalarǵa bilim beriwde úlken járdem beredi.
3,4,5,6,7 metodı
Bul metodtı sabaq basında yaki sabaq aqırında qollawǵa boladı. Bul metod refleksiv
metodlardıń biri bolıp esaplanadı.
Tapsırma:
Aldıńǵı (ótken) sabaqta yaki búgingi sabaqta qollanılǵan 3,4,5,6, hám 7
háripten ibarat bolǵan sózlerdi anıqlań hám dápterlerinizge jazıń. Bul ushın 1-2 minut waqıt
beriledi.
Bul metod ótilgen temanı tákirarlap, qızıqarlı tárizde bekkemlewge járdem beredi.
Hátteki aldıńǵı sabaqta itibar qaratpaǵan maǵlıwmatlardı basqa oqıwshılardıń
juwaplarınan esitip, tákirarlap, bekkemlep aladı. Bunda temadaǵı boslıqlar toltırılıwına imkan
jaratıladı. Metodtı ámelge asırıw payıtında oqıwshılarǵa temaǵa baylanıslı sózlerdi jazıwı arqalı,
olardıń jazıw kónlikpesin rawajlandırıwımız múmkin. Bul metod til úyretiw barısında úlken
nátiyjege erisiwge járdem beredi, sonıń menen birge bul pánge baylanıslı quramalı atamalardı
úyreniwine sebep boladı. Yaǵnıy, oqıwshılar hár bir pánge tiyisli sózlerdi qansha háriplerden
ibarat bolıwı hám sózlerdiń durıs jazılıwına itibar, dıqqatın qaratadı. Oqıwshılar
- sabaqqa, pánge qızıǵıwshılıǵı artadı;
-ótilgen temalardı tákirarlab, bekkemlep aladı;
-temaǵa baylanıslı atamalardı, sózlerdi salıstıra alıw kónlikpesine iye boladı;
-dóretiwshiligi rawajlanadı;
-sóz baylıǵı asıwına erisedi.
d
o
s
o
l
n
o
t
a
á
s
b
a
p
s
e
s
l
e
r
s
k
r
i
p
k
a
Bul metodtı ana-tili páni, sabaq ótiw barısında qollansa boladı.
712
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Puzzle metodı
Puzzle metodı
oqıwshılardı
qısqa waqıt ishinde sabaqqa qızıqtıra alıwshı innovaciyon
metodlardıń biri bolıp tabıladı.
Bul metodtı , oqıwshılarǵa (baslawısh klass) 1-2 minut ishinde
túsine alatuǵın maǵlıwmat beriledi. (Úlken klaslar ushın 4-5- minut ishinde ózlestiretuǵın
maǵlıwmatlar)
Bul arqalı oqıwshınıń:
1.
1 minut ishinde sabaqqa qızıqtıra alamız;
2.
Sabaqqa aktiv qatnasadı;
3.
Olardıń dıqqatın asıradı;
4.
Toparda birge islesiw kónlikpesin payda etedi;
5.
Til ósiriw, sózlerdi anıq aytıw kónlikpesin payda etedi;
6.
Pikirlewin kúsheytedi;
7.
Oqıwshılar arasında bir-birin húrmet etiw, tıńlaw ortalıǵın payda etedi.
Mısalı: “Nota sozımlıǵı” teması arqalı oqıwshılarǵa, kishi toparlarǵa bólgen halda
tapsırmalar beriledi. Tapsırma, pazıllardı jıynap, nota sozımlıqların anıqlap, nahsege
sanalatuǵınlıǵın anıqlaw.
Munsterberg metodı.
Munsterberg metodı - bul oqıwshılar dıqqatın tez tartıwshı, sabaqqa qızıǵıwshılıǵın
asırıwshı hám oylaw qábiliyetlerin rawajlandırıwshı nátiyjeli hám maqsetli metodlardıń biri
bolıp tabıladı.
Metodtıń tiykarǵı qollanıw usılı-oqıwshılar berilgen waqıt ishinde málim bir keste
ishinen kerekli sózlerdi tabıwı, olardı belgilew hám jazıp alıwı lazım. Bul metodtı dáslep úlken
toparlarda soń kishi toparlarda hám juplıqlarda qollanıwǵa boladı.
Munsterberg metodınıń áhmiyeti, qollanıw tártibi.
713
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Metod ushın aldınnan tayarlanǵan ketekli keste (tablica) kerek boladı. Usı ketekler ishine
sabaq temasına baylanıslı 10 nan atrıq gilt sózler, yaǵnıy temadaǵı tiykarǵı mazmundaǵı sózler
jasırın ráwishte jaylastırıladı. Oqıwshılarǵa beriletuǵın tapsırma tómendegishe bolıwı múmkin:
•
1 minut ishinde kesteden temaǵa baylanıslı sózlerdi tabıń hám dápterlerińizge jazıń.
•
Tabılǵan sózlerdi sızıń yamasa belgileń.
•
Sózlerdi tez hám durıs tańlap alıwǵa háreket etiń.
Bul metod balalarǵa:
•
Grafik elementler tiykarında áhmiyetli táreplerin ajırata alıw kónlikpesin;
•
Kreativ pikirlew kónlikpesin;
•
Tiykarǵı gilt sózlerdi eslep qalıw kónlikpesin;
•
Temanı tereń úyreniw;
•
Gilt sózler mánisin bilip alıwına járdem beredi
Mısalı: Baslawısh klass Muzıka mádeniyatı sabaǵında “Nota sawatxanlıǵı” teması.
S
K
R
I
P
K
A
Á
S
B
A
P
R
E
M
U
Z
Í
K
A
D
M
I
L
L
I
Y
O
S
E
S
L
E
R
S
N
O
T
A
L
Y A
O
M
I
S
I
F
A
L
Demek, Ílım mektep bosaǵasınan baslanadı dep aytılıwı biykarǵa emes. Sebebi, insan
pútkil omiri dawamında alatuǵın bilim, kónlikpe, ilmiy tájriybeni baslanǵısh klaslarda mektep
partasında iyeleydi. Baslanǵısh mektep - insannıń ómirindegi pútkilley jańa bet ekenligi ushın da
oǵada zárúrli bolıp tabıladı. Bul jasta bala ushın jańa álem bolǵan mektep dáwiri, bilim alıw
basqıshı baslanadı. Tap usı máwsimde oqıwshınıń mektepke salıstırǵanda mehriybanlıq, tálimge
qızıqtıra alıw onıń keleshegindegi tabısları, jetiskenligi ushın tiykar boladı. Bul álbette, bilim,
sabır, miynetti talap etedi.
REFERENCES
1.
Интерфаол методлар: мохияти ва кУпланилиши / Методик кулланма. Тузувчилар:
Д.Рузиева, М.Усмонбоева, З.Хрликова. - Тошкент: Низомий номидаги ТДПУ
нашриёти, 2013. - 136 бет.
2.
D.Xidoyatova. Samarali interaktiv metodlar 1.0. Toshkent VNESHINVESTPROM 2023
714
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
3.
Kun.uz
sayti
https://kun.uz/uz/news/2023/08/17/xxi-asr-oquvchisi-uchun-zarur-
4.
https://xabar.uz/uz/talim/ozbekistonda-4k-bolajak-talim-tamoyili
5.
A.Omarova. BASLAWISH KLASSLARDA TÁRBIYA PÁNIN OQITIWDIŃ ÓZINE TÁN
ÓZGESHELIKLERI "NEW RENAISSANCE"
international
scientific
journal
https://doi.org/10.5281/zenodo.11183728
6.
A.Omarova
.
M.Shamurodova.
MUSIQIY TA'LIM VA RIVOJLANISH
International
scientific journal«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
:2181-3906. 2024
VOLUME 3 /
ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10684823
7.
http://letopisi.ru/index.php/Интерактивныеметодыобучения
8.
http.Y/ru.wikipedia.org/wiki/Методы обучения
