Aprel, 2025-Yil
377
GRAFIK RASSOM ASLIDDIN KALANOV IJODINING O‘ZBEK GRAFIKA
SAN’ATIDAGI AHAMIYATI
Quvondiqova Oʻgʻiloy Nazar qizi
Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti
Dastgoh va kitob grafikasi mutaxassisligi 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15252531
Аnnotatsiya. Maqolada grafik rassom Asliddin Kalanov va uning o‘zbek grafika
san’atidagi o‘rni, qo‘shgan hissalari haqidda so‘z boradi. Shuningek, rassomning ijodi va uning
ishlash usuli, uslublari o‘rganib chiqilib tahlil etildi.
Kalit soʻzlar: Asliddin Kalanov, badiiy ifoda, grafik, poster, illyustratsiya.
ЗНАЧЕНИЕ ТВОРЧЕСТВА ГРАФИЧЕСКОГО ХУДОЖНИКА АСЛИДДИНА
КАЛАНОВА В УЗБЕКСКОМ ГРАФИЧЕСКОМ ИСКУССТВЕ
Аннотация. В статье рассказывается о художнике-графике аслиддине калонове и
его роли в узбекском графическом искусстве. Также были изучены и проанализированы
творчество художника и его методы работы.
Ключевые слова: Аслиддин Калонов, художественное выражение, графика, плакат,
иллюстрация.
THE IMPORTANCE OF THE WORK OF GRAPHIC ARTIST ASLIDDIN KALANOV
IN UZBEK GRAPHIC ART
Abstract. The article talks about the graphic artist Asliddin Kalanov and his place in Uzbek
graphic art, his contributions. As such, the artist's work and his method of work, styles were
studied and analyzed.
Keywords: Asliddin Kalanov, artistic expression, graphic, poster, illustration.
XX asrning ikkinchi yarmida O‘zbek san’ati yangi bosqichga ko‘tarildi. Rassomlik,
xususan grafik san’ati ham bu davrda ulkan taraqqiyotni boshdan kechirdi. Ushbu rivojlanishda
o‘zining betakror uslubi va chuqur mazmunli asarlari bilan ajralib turgan san’atkorlardan biri bu –
grafik rassom Asliddin Kalanovdir. Uning ijodiy merosi O‘zbek grafikasi taraqqiyotida muhim
o‘rin tutadi. Asliddin Kalanov O‘zbekiston rassomchilik maktabining yetakchi vakillaridan biri
sifatida shakllandi. Asliddin Kalanov 1960 yil 9-sentabrda Samarqand viloyatida tug‘ilgan. Uning
san’atga bo‘lgan qiziqishi yoshligidan boshlangan. 1980-yilda Toshkent davlat san’at institutiga
o‘qishga kirgan va 1988-yilda uni tamomlagan. O‘qish davrida u grafika san’atni chuqur o‘rganib,
badiiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga erishdi.
Aprel, 2025-Yil
378
Keyinchalik o‘z ijodiy faoliyatini boshladi va grafika san’ati sohasida faoliyat yurita
boshladi. Uning ijodi ko‘proq ofort, litografiya, linogravyura kabi texnikalar orqali namoyon
bo‘lgan. U nafaqat professional grafik rassom sifatida tanilgan, balki pedagog sifatida ham katta
xizmat qilib kelmoqda. Tajribali va isteʼdodli murabbiy sifatida u o‘z bilimlarini yosh avlodga
yetkazib kelmoqda. Uning pedagogik mahorati, o’zgacha uslubi bilan boshqa pedagoglardan
ajralib turadi. O’zining samimiyligi, ochiq ko’ngilliligi, va yuksak mahorati bilan talaba
shogirdlarining sevimli ustoziga aylandi. Faoliyat yuritayotgan kafedra jamoasi orasida
madaniyati, tarbiyasi va mohir ijodkorligi bilan alohida hurmat va obro’ga ega boldi. Ko‘plab
talabalarga ilhom bergan va o‘zbek grafik san’atiga yangicha ruh olib kirgan desak mubolag‘a
bo‘lmaydi.
Asliddin Kalanovning ijodiy faoliyati O‘zbekiston grafik san’atining shakllanishi va
rivojida asosiy bosqichlardan biri hisoblanadi. U milliy g‘oya va obrazlarni grafik til orqali talqin
qilishda yetuk mahorat ko‘rsatib kelmoqda. Uning ijodi tasviriy sanʼat ixlosmandlari orasida
alohida qiziqish uyg‘otadi va asarlari har doim qiziqarli, xilma-xil, rang-barangligi va o‘ziga
xosligi, o‘zining kompozitsiyasi va badiiy ifodasi bilan ajralib turadi. Uning asarlari bilan tanishar
ekansiz, ijod namunalarida psixologik jihatlarini kuchaytirishga intiladi. Lirik ma’naviyatga, inson
va tabiat o‘rtasidagi ma’naviy muloqotning murakkab qonuniyatlarini bilishga moyillik
musavvirning butun ijodiga singib ketgan. Uning ijodi ko‘plab uslublarni qamrab oladi, masalan:
tasviriy san’at, grafik, poster, illyustratsiya va boshqalar. U grafikada nafaqat o‘zining ijodiy
yondashuvi bilan, balki turli badiiy uslublarda o‘z tasvirlarini yaratgan rassomlardandir.
Ustoz rassomning grafikada ishlash uslubi ko‘p jihatdan an’anaviy va zamonaviy
uslublarni uyg‘unlashtirgan. U ko‘pincha chiziqlar, soyalar va nuqtalar yordamida tasvirlar
yaratib, o‘z asarlarini sodda va yuqori badiiy darajada ifodalashga intilgan. U grafikada nafaqat
maishiy mavzularni, balki tabiatni, ijtimoiy muammolarni, tarixiy voqealarni tasvirlashni maqsad
qilgan. Uning asarlarida ijtimoiy hayotning muhim jihatlari va turli qatlamlarining tasviri o‘z
ifodasini topgan. Kalanov o‘zining badiiy tasvirlari orqali ko‘plab kitoblar va nashrlar uchun
illyustratsiyalar yaratdi. Uning ijodida ko‘plab o‘zbek xalq ertaklari, romanlar va tarixiy
mavzularni yoritgan asarlar mavjud. Rassomning illyustratsiyalarida o‘zbek xalqining
qadriyatlari, urf-odatlari va o‘tmishdagi tarixiy voqealarida chuqur ma’no yotadi.
A.Kalanov o‘z ijodida zamonaviy grafik uslublarini ham sinab ko‘rgan. U chiziqlar va
shakllar yordamida ma’lum bir estetik tarzda tasvirlarni yaratishga muvaffaq bo‘lgan. Bunda
rassom o‘zining tajribasini va an’anasi orqali zamonaviy grafik san’atni rivojlantirishga qaratgan.
Aprel, 2025-Yil
379
Rassomning asarlarida ko‘plab didaktik, tarbiyaviy maqsadlar mavjud bo‘lib, o‘z asarlari
orqali insonlarning hayotini yaxshilash, jamiyatda o‘zaro hurmat, mehnatni qadrlash kabi
masalalarni ko‘taradi.
Asliddin Kalanov o‘zining betakror ijodiy asarlari bilan ko‘plab badiiy ko‘rgazmalarda
ishtirok etgan. Uning asarlari nafaqat O‘zbekistonda, balki xalqaro maydonda ham namoyish
etilgan. Rassomning grafik asarlari san’atshunoslar tomonidan yuqori baholanib, jahon san’atida
o‘z o‘rniga ega bo‘ldi. O‘zining grafika va tasviriy san’at sohasidagi ijodi bilan O‘zbekiston san’ati
tarixiga muhim hissa qo‘shgan rassomlardan biridir deb ayta olamiz. U zamonaviy grafikada
o‘ziga xos yo‘l tutib, maishiy mavzularni, xalq hayotini va ijtimoiy masalalarni badiiy ifodalashda
katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Uning asarlari nafaqat estetik jihatdan go‘zal, balki ma’nosiga
ko‘ra ham chuqur va ta’sirchan bo‘lib, odamlarning ijtimoiy, ma’naviy va badiiy saviyasini
yuksaltirishga xizmat qiladi.
A. Kalanov shuningdek, yaqinlari va zamondoshlarimizning bir qator portretlarini ham
chizgan. Asliddin Kalanov bugungi kunda o‘zining ijodiy kuchlarining eng yuqori cho‘qqisida va
doimiy ravishda yangi kompozitsion va tasviriy sanʼat texnika va yechimlarni izlamoqda. U o‘ziga
va ijodiga yuqori talabchanligi, mukammallikka intilishi bilan hamkasblari orasida alohida
hurmatga sazovordir. Akarel ustalari qatorida ham yetakchi rassomlaridan biri sifatida Asliddin
Kalanovning ijodi tasviriy sanʼat ixlosmandlari orasida alohida qiziqish uyg‘otishi yolg‘on emas.
Uning akvarellari jonlanib, rassomning yilning turli vaqtlarida ona tabiat bilan aloqasini
ko‘rsatadi. Tomoshabin afrosiyob tepaliklarida bahorning toza havosidan nafas olayotganga
o‘xshaydi yoki Zarafshon daryosi qirg‘oqlarining kuzgi oltin ranglaridan zavqlanadi. "Fozilman
cho‘qqisi", "Langara tog‘lari", "Afrasiyob tepaliklari", "Nurota-Forish yo‘li", "Zarafshon sohili",
"Aydarkulda quyosh botishi", "G‘ilondda qish", "Shaxar chetida qor", "Varshava – eski shahar
xiyobonlari" kabi akvarel asarlari ushbu ustaning mohirligi bilan yaratilgan.
Aprel, 2025-Yil
380
Ushbu asarlarga nazar tashlaydigan bo‘lsak, rassom akvarel texnikasini mohirlik bilan
ishlay oladi deb aytish mumkin. Kalanovning boshqa asarlarida biz o‘tmish va kelajak o‘rtasidagi
bog‘liqlikni, zamonaviy dunyoda o‘z o‘rnini izlayotgan odamni ko‘ramiz. U oq varaqning bo‘sh
joyidan mohirona foydalanib, tomoshabinga rassomning aytilmagan g‘oyasini o‘zi tahlil qilish va
taxmin qilish imkonini beradi.
Asliddin Kalanov o‘zbek grafik san’atining peshqadam namoyandalaridan biri bo‘lib,
uning ijodi xalqimizning boy ma’naviy merosini, milliy qadriyatlarini san’at vositasida ifoda etish
yo‘lida xizmat qiladi. U o‘zbek grafikasi tarixida o‘chmas iz qoldirgan rassom sifatida yodda
qoladi. Bugungi kunda ham uning asarlari yosh rassomlar uchun namunadir.
Yuqoridagilardan xulosa shuki, o’zining dunyo qarashi, hayotiy falsafasini asarlariga ham
jo etgan mahoratli musavvir Asliddin Kalanov yaratgan va yaratayotgan kartinalar yurtimiz
san’atida abadiy o’rin ola oladi. Ustoz san'atkorimizga uning shogirti sifatida ulkan
minnatdorchilik bildirib, ijodida yanada yuksaklikka erishishiga, rangtasvirda yangi uslublarni
yaratishiga tilakdoshman.
REFERENCES
1.
T. Karimov – “XX asr o‘zbek grafikasi”.
2.
Kitob grafikasida kompozitsiya hamda adabiyot asarlarini chuqurroq oʻrganishda
illyustratsiyaning ahamiyati I.Yuldashev, B.Qurbonova Oriental Renaissance: Innovative,
Aprel, 2025-Yil
381
educational, natural and social sciences VOLUME 2 | ISSUE 12 ISSN 2181-1784 Scientific
Journal Impact Factor SJIF 2022: 5.947 Advanced Sciences Index Factor ASI Factor = 1.7
3.
Zarifova, D. (2023). TEACHING TECHNOLOGY OF THE TOPIC OF PORTRAIT OF THE
HUMAN HEAD IN PAINTING. Modern Science and Research, 2(10), 391-393.
4.
Zarifova, D. O. qizi. (2023). SHARQ GRAFIKA SAN’ATIDA MAISHIY JANRNING
O‘RGANILISHI. Innovative Development in Educational Activities, 2(9), 57–62. Retrieved
from https://openidea.uz/index.php/idea/article/view/1259
5.
Творческий пут современного художника Зияханов Х.Д. мақоласи.
6.
Творческая «ностальгия» художника. Н.Усманова, УзА
7.
https://art-blog.uz/archives/40499.
