Aprel, 2025-Yil
454
SHAŃARAQ BALANÍ KÓRKEM ÓNERGE MUZÍKALÍQ MÁDENIYATQA
TÁRBIYALAW DEREGI
Elmuratova Húrliman Xojamuratovna
Nókis qánigelestirilgen mádeniyat mektebi “Milliy muzıka” bólimi
1-kategoriyalı oqıtıwshısı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15272510
Annotaciya. Bul maqalada gózzallıq túsinigi hámde balalardı metepte estetikalıq jaqtan
tárbiyalawda olardıń jas ózgeshelikleri, qızıǵıwı-háwes etiwleri, turmıs tájiriybelerin, onıń
bilimler kólemin jaqsı biliwligi haqqında sóz etiledi.
Gilt sózi: Gózzallıq, estetika, mektep, balalar, shayır, obrazlar, ertek, ańız, gúrriń.
СЕМЬЯ – ИСТОЧНИК ВОСПИТАНИЯ РЕБЕНКА В ОБЛАСТИ ИСКУССТВА И
МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ
Аннотация. В данной статье рассматривается понятие красоты и эстетическое
воспитание детей в школе с учетом их возрастных особенностей, интересов, жизненного
опыта и объема знаний.
Ключевое слово: Красота, эстетика, школа, дети, поэт, образы, сказка, легенда,
рассказ.
THE FAMILY IS A SOURCE OF EDUCATION FOR A CHILD IN ART AND MUSICAL
CULTURE
Abstract. This article examines the concept of beauty and the aesthetic education of
children in school, taking into account their age characteristics, interests, life experience, and
knowledge.
Keywords: Beauty, aesthetics, school, children, poet, images, fairy tale, legend, story.
Mámleketimiz tárepinen jaslardı estetikalıq tárbiyalaw jóninde, xalıqta joqarı kórkem
talǵam hám mádeniy tájiriybeniń qáliplesiwi haqqında tınbay ǵamxorlıq qılıp keldi.
Átirapımızdaǵı barlıq nárseler, hámme hádiyselerdiń estetikalıq tamanı, estetikalıq
mazmunı bar. «Gózzallıq» túsiniginiń mánisi júdá keń. Biraq eki túrdegi gózzallıq barlıǵın-
ómirdegi, turmıstaǵı gózzallıq penen kórkem-ónerdegi gózzallıq barlıǵın umıtpaslıq kerek. Bul eki
gózzallıq óz ara júdá baylanıslı. Sonıń ushın da shańaraqta balalarǵa estetikalıq tárbiya beriwde
ata-analar turmıslıq qurallardan da, kórkem-óner qurallarınan da paydalana biliwi lazım. Mısalı,
balalarǵa «jaqsı ne, jaman ne», «sulıw nárse hám shıraysız nárse» túsiniklerin ádebiy qurallar
Aprel, 2025-Yil
455
menen túsindiriwde Berdaqtıń «Balam» atlı didaktikalıq shıǵarmasın oqıp beriw arqalı, oqılǵan
tekst boyınsha gúrrińlesiw ótkeriw járdeminde túsinikler qáliplestirip barıw múmkin.
Gózzallıq túsiniginiń tek násiyattan ibarat bolıp qalmaslıǵı, balalarda estetikalıq sezimlerdi
tárbiyalaw ushın, mısalı, súwretlerden, kórkem-óner qurallarınan paydalanıw jaqsı nátiyje beredi.
Izentaevtıń «Janajan úlke» súwret kórinisi, Berdimuratov soqqan «Altın gúz» súwret
kórinisi, t.b. áne usınday qurallardan esaplanadı. Bular hám basqa da solarǵa uqsas kórkem óner
shıǵarmaları balalarda tábiyat kórinisleriniń gózzallıqlarınan, onıń túrli reńli názik boyawlarının
zawıqlanıp ǵana qalmastan, bálki balalarda óz watanına, onıń tábiyatına, xalqına bolǵan
muxabbatın tárbiyalaydı.
Balalarǵa aytıp beriletuǵın ertek, ańızlar hám maqalalar júdá ıqtıyatlıq penen tańlanıp
alınıwı, bul ertek hám ańızlarda haqıyqatlıq ushın mynetkesh adamnıń gúresip jeńip shıǵıwı, onıń
joqarı tárbiyalanǵanlıǵı, xalqına xızmeti anıq kórinip turıwı, obrazlar, ertek, ańız, gúrriń tili jarqın
kórsetilgen, balalardıń ishki sezimlerine sapalı tásir qılatuǵın, este uzaq waqıt qalatuǵın bolıwı
lazım.
Balalar dógerek átiraptıń, onı qorshaǵan ortalıqtıń hár-túrliligin, reńbe-reńligin kórkem
ádebiyat shıǵarmaları járdeminde onıń jarqın obrazlarında kóz aldına sáwlelendiredi.
Balanıń óz pikir hám ishki sezimlerin tereń túsiniwine hám seziwine kórkem-óner arqalı
járdem beriw kerek.
Balalardı metepte estetikalıq jaqtan tárbiyalawda olardıń jas ózgeshelikleri, qızıǵıwı-háwes
etiwleri, turmıs tájiriybelerin, onıń bilimler kólemin jaqsı biliw lazım. Hámme balalar ushın bir
‘túrdegi’ estetikalıq tárbiya ilajları bolmaydı, hámde balalardıń jas ózgesheligi qábiletlerin esapqa
almay jumıs alıp barıw jaqsı nátiyje bermeydi. Biraq balalar i-o jasınan baslap-aq kórkem-ónerge,
tiri tábiyatqa, texnika túrleri menen qızıǵa baslaydı usını esapqa alǵan halda balalardıń bul
tarawdaǵı múmkinshilik hám zárúrliklerin, háweslerin qanaatlandırıwǵa hárket qılıw lazım.
Balalardıń jaslıq qábiletleri haqqında sóz ashqanda, mısalı, sonı aytıp ótiw kerek, mektepke
shekemgi jastaǵı balalar ushın ózi tuwılıp ósken úy, shańaraq-gózzallıq sezimleriniń-birinshi
mektebi erteńgi ǵárezsiz jámiyettiń adamı usı shańaraqta ósip jetilisedi, kamal tabadı., bul jas
áwladqa ómirdiń gózzallıǵın hám kórkem-ónerdiń gózzallıqların teńdey anıq kóre alıw sıpatların,
qábiletlerin tárbiyalaw lazım. Bul ushın oǵan sulıw oyınshıqlar, quwırshaqlar, usı jastaǵı balalar
ushın jaqsı túsine alatuǵın súwretler, didaktikalıq oyınlardan paydalanıw jolı menen bul
maqsetlerge erisiwge boladı. Biraq balanıń ózinde shólkemlestiriwshilik qábiletlerin
rawajlandırıwǵa, qáliplestiriwge óz aldına joqarı itibar beriliwi zárúr.
Aprel, 2025-Yil
456
Mektep oqıwshılarınıń jas ózgeshelik qásiyetlerin itibarǵa alǵan halda, olar joqarı
klasslarǵa kóterilip barǵan sayın estetikalıq tárbiya quralların quramalastırıp barıw, súwretshilik
ónerin, kórkem shıǵarmalar, muzıka, xalıq naǵıs oyıw-óneri, balalardıń jasına, qızıǵıwına, bilim
kólemine muwapıq keletuǵın shıǵarmalardan keń paydalanıw kerek.
Ata-analar, yaki apa-aǵaları oqıwshı jaslar menen birge kino, teatr, muzeylerge barıp
kórgenlerin birgelikte talıqlasa, oqıwshı jaslardıń estetikalıq tárbiyasına, ulıwma hám ideyalıq
kózqarasınıń ósiwine, bekkemleniwine sapalı tásir qıladı. Jıl pasıllarında ásirese báhár aylarında
ata-analar balaları menen gózzal tábiyat qushaǵına seyilge shıqsa, bul tábiyat gózzallıqlarınan
zawıq alǵan balalarda estetikalıq sezimlerdiń ósiwine úlken imkan beredi. Balalardıń bunday
seyillerden alǵan estetikalıq sezimlerin kóz aldına elesletiwleri, sáwlelendiriwi, olardıń uzaq waqıt
este saqlawı ushın ataqlı shayırlarımızdıń-máselen, Ibrayım Yusupov, Seytnazarov,
M.Seytniyazov hám basqalardıń, tábiyattıń gózzal kórinislerine baǵıshlaǵan lirikalıq qosıqların
birge oqıw, yamasa balalardıń ádebiyat sabaqlarında ózleri biletuǵın qosıqların oqıp beriwi jaqsı
nátiyje beredi.
Paydalanılǵan ádebiyatlar:
1.
Álewov Ó. Xalıq pedagogikasında jaslardıń estetikalıq tárbiyası. // Vestnik
Qaraqalpaqskogo otdeleniya AN Resp. Uzb. 2001. 1-2. 9,3 b.t.
2.
Jiyenbaevich M. I. The evolution of music pedagogy of the karakalpak people: Historical
and theoretical aspects //Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities. –
2021. – Т. 11. – №. 10. – С. 27-32.
3.
Jiyenbaevich M. I. Competence-based approach in higher musical and professional
education //ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. – 2022.
– Т. 12. – №. 4. – С. 42-47.
4.
Moyanov I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 65-69.
5.
Jiyenbaevich M. I. COMPETENCE-BASED APPROACH IN HIGHER MUSICAL AND
PROFESSIONAL EDUCATION //PROMINENCE OF INFORMATION BASES&
MEDIA ASSESSMENTS IN THE POST CONFLICT MARKETING ENVIORNMENT.
6.
Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ-НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ: Моянов Ыкласбай Жийенбаевич Ўзбекистон
Давлат санъат вамаданият институти Нукус филиали,«халқ ижодиёти» кафедраси в.
в. б доценти. Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) //Образование и
Aprel, 2025-Yil
457
инновационные исследования международный научно-методический журнал. –
2021. – №. 5.
7.
Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ-НАЗАРИЙ
ЖИҲАТЛАРИ
//Образование
и
инновационные
исследования международный научно-методический журнал. – 2021. – №. 5.
