2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
330
DINIY TASHKILOTLARNING IJTIMOIY ISH FOLIYATIDAGI ROLI
Jamolidinova Mashhura
Fargʻona davlat universiteti Ijtimoiy ish yoʻnalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15276901
Annotatsiya. Ushbu maqolada diniy tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatidagi roli va
ahamiyati yoritilgan hamda diniy tashkilotlarning ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish, jamoaviy birlik
yaratish, ta’lim, qonunchilikka rioya qilish, salomatlikni qo‘llab-quvvatlash va xalqaro
hamkorlikdagi faoliyatlari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: diniy tashkilotlar roli, ijtimoiy ish, ma’naviyat, ijtimoiy yordam, ruhiy
qo‘llab-quvvatlash, keksalar, nogironlar, ta’lim, jamiyatda birlik, ijtimoiy barqarorlik, ijtimoiy
adolat, xalqaro hamkorlik, ijtimoiy xizmatlar, ehtiyojmand guruhlar.
Kirish.
Bugungi kunda diniy tashkilotlar nafaqat diniy qadriyatlarni targ‘ib qilish, balki
jamiyatda ijtimoiy adolatni ta'minlash, ehtiyojmandlarga yordam ko‘rsatish va ruhiy qo‘llab-
quvvatlash sohalarida ham faol ishtirok etadi. Ular o‘z faoliyatida ijtimoiy ishni amalga oshirishda
muhim o‘rin tutadi, chunki diniy tashkilotlar, odatda, ma'naviyat va axloqiy qadriyatlarni
shakllantirish bilan birga, jismoniy va ruhiy yordamni ham taqdim etadi. Diniy tashkilotlar
o‘zining ko‘plab dasturlari orqali, ayniqsa, jamiyatning eng ehtiyojmand qatlamlariga (nogironlar,
keksalar, bolalar, qochqinlar va boshqalar) yordam beradi. Shuningdek, ular jamiyatda birdamlik
va ahillikni ta'minlashga, odamlar o‘rtasida muloqotni kuchaytirishga, xayrixohlikni
rivojlantirishga va umumiy ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi. Ushbu maqolada
diniy tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatidagi roli va ularning jamiyatdagi ahamiyati haqida so‘z
yuritiladi.
Ijtimoiy ish faoliyati jamiyatda ijtimoiy muammolarni hal qilish, ehtiyojmandlarga yordam
berish, ularning huquqlarini himoya qilish va jamiyatning ijtimoiy barqarorligini ta'minlashga
qaratilgan ko‘plab tashabbuslar va harakatlarni o‘z ichiga oladi. Bugungi kunda diniy tashkilotlar
ham ijtimoiy ish faoliyatida muhim o‘rin tutadi. Ular, odatda, ijtimoiy yordam ko‘rsatish,
insonlarni birlashtirish va jamiyatda ahillikni ta'minlashda faol ishtirok etadi. Bu maqolada diniy
tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatidagi ro‘li va ahamiyati haqida so‘z yuritamiz.
Diniy tashkilotlar va ijtimoiy ish faoliyati
Diniy tashkilotlar, asosan, ma'naviy va etika masalalariga qaratilgan bo‘lsa-da, ular
ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish, o‘z a'zolarini va jamiyatni qo‘llab-quvvatlash borasida ham faoliyat
yuritadi.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
331
Diniy tashkilotlar ko‘pincha insonlarni birlashtiradigan, jamiyatda axloqiy-ruhiy
uyg‘unlikni saqlashga qaratilgan tashabbuslar bilan ajralib turadi. Shuningdek, ular
kambag‘allarga, nogironlarga, keksalarga, bolalarga va boshqalar uchun turli ijtimoiy yordam
dasturlarini amalga oshiradi.
1
Ijtimoiy Xizmatlar Ko‘rsatish
Diniy tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatidagi muhim yo‘nalishlardan biri — ijtimoiy
xizmatlar ko‘rsatishdir. Bu xizmatlar ko‘pincha jismoniy yoki ruhiy yordam, o‘qish va ta'lim
berish, kasallikdan tiklanishga yordam berish, ehtiyojmandlarga oziq-ovqat, kiyim-kechak va
boshpana taqdim etishni o‘z ichiga oladi. Diniy tashkilotlar, ayniqsa, davlat tomonidan taqdim
etilmagan ijtimoiy xizmatlar uchun muhim yordam manbai hisoblanadi.
Masalan, ko‘plab diniy tashkilotlar keksalarga, nogironlarga, yirik oilalarga va uy-joysizlik
muammosiga duchor bo‘lganlarga yordam ko‘rsatadi. Ular uchun turli ijtimoiy markazlar,
panohlar va tibbiy yordam tizimlari tashkil etiladi. Bu jarayonlar nafaqat jamiyatda ijtimoiy
adolatni ta'minlashga xizmat qiladi, balki diniy qadriyatlarni targ‘ib etadi.
2
Diniy Tashkilotlar va Jamoaviy Birlik
Diniy tashkilotlar ko‘plab ijtimoiy muammolarni faqat ma'naviy yoki moddiy yordam
orqali emas, balki jamiyatni birlashtirish orqali ham hal qiladi. Diniy tashkilotlar turli ijtimoiy
guruhlar o‘rtasida muloqotni kuchaytirish, xayrixohlikni va hamjihatlikni rivojlantirishda muhim
rol o‘ynaydi. Bu esa jamiyatda ijtimoiy xavfsizlikni va barqarorlikni ta'minlashda muhim o‘rin
tutadi. Diniy tashkilotlar tomonidan tashkil etilgan seminarlar, ijtimoiy tadbirlar va jamiyatni
birlashtiruvchi loyihalar insonlarni bir-biriga yaqinlashtiradi va ularning birgalikda muammolarni
hal qilishga yordam beradi.
Diniy Tashkilotlar va Ruhiy Qo‘llab-Quvvatlash
Ijtimoiy ish faoliyatida diniy tashkilotlarning yana bir muhim roli — ruhiy qo‘llab-
quvvatlashdir. Diniy tashkilotlar ijtimoiy ishchilar bilan hamkorlikda, ehtiyojmandlarga faqat
moddiy yordam ko‘rsatish bilan cheklanmay, balki ularga ruhiy, ma'naviy yordam ham taqdim
etadi. Ruhiy qo‘llab-quvvatlash orqali insonlar o‘zlarining ichki kuchlarini topishlari va
qiyinchiliklarga qarshi kurashishlari mumkin.
1
. Rahimov, A. (2020). Ijtimoiy ish va uning diniy tashkilotlar bilan o‘zaro aloqasi. Toshkent: O‘zbekiston ijtimoiy
ishchilar assotsiatsiyasi.
2
Shamsiyev, D. (2022). Ijtimoiy ishda diniy tashkilotlarning metodologik yondashuvi. Tashkent: Ijtimoiy ishlar va
psixologiya ilmiy markazi.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
332
Bundan tashqari, diniy tashkilotlar ko‘pincha xalqni ma'naviy yo‘naltirish va hayotning
maqsadini anglash borasida maslahatlar berib, shaxslarning o‘zini anglashlariga yordam beradi.
3
Diniy Tashkilotlarning Ijtimoiy Ishdagi Ta'siri
Diniy tashkilotlar ijtimoiy ish faoliyatini nafaqat amaliy jihatdan, balki nazariy jihatdan
ham qo‘llab-quvvatlaydi. Ular ijtimoiy adolat, hamdardlik, rahm-shafqat kabi qadriyatlarni targ‘ib
etishda faol ishtirok etadilar. Shu bilan birga, diniy tashkilotlar, ayniqsa, rivojlanayotgan yoki
inqirozga uchragan hududlarda jamiyatni qayta tiklashda muhim rol o‘ynaydi.
Diniy tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatiga qo‘shgan hissasi, ayniqsa, diniy tolerantlik,
xayr-ehson qilish va jamiyatda birdamlikni rivojlantirishga qaratilgan tashabbuslarda sezilarli
bo‘ladi.
Diniy Tashkilotlar va Ta'lim
Diniy tashkilotlar o‘zlarining ijtimoiy faoliyatida ta'limga ham katta e'tibor qaratadi.
Ta'lim, ayniqsa, yoshlar uchun diniy tashkilotlar tomonidan beriladigan ko‘plab dasturlar
orqali amalga oshiriladi. Diniy o‘quv markazlari, madrasa va seminarlar orqali aholiga bilim
berish, axloqiy va ma'naviy qadriyatlarni o‘rgatish ijtimoiy ishning ajralmas qismi hisoblanadi.
Diniy tashkilotlar, shuningdek, nogironlar, keksalar va boshqalar uchun o‘ziga xos ta'lim
dasturlari taklif qiladi. Misol uchun, bir qancha diniy tashkilotlar nogiron bolalar uchun maxsus
o‘quv markazlarini tashkil etadi, bu orqali ularga kerakli bilim va ko‘nikmalarni olishda yordam
beradi. Bu turdagi ta'lim nafaqat professionallikni oshirish, balki jamiyatga qo‘shilish imkoniyatini
ham yaratadi.
4
Diniy Tashkilotlar va Qonunchilikka Rioya Etish
Diniy tashkilotlar ijtimoiy ish faoliyatida jamiyatda qonun va tartibni saqlashda ham
muhim rol o‘ynaydi. Ko‘plab diniy tashkilotlar o‘z a'zolarini va jamiyatni qonunlarga hurmat bilan
qarashga undaydi. Bu, o‘z navbatida, jamiyatda huquqiy ongni oshirishga yordam beradi va
ijtimoiy adolatni mustahkamlashda muhim omil bo‘ladi.
Bundan tashqari, diniy tashkilotlar ko‘pincha ijtimoiy ishchilar va hukumat organlari bilan
hamkorlikda, huquqiy yordam ko‘rsatish, jamiyatdagi turli ijtimoiy adolatsizliklarga qarshi
kurashishda ishtirok etadi. Ular, masalan, uy-joysizlar, diniy ozchiliklar yoki ayrim ijtimoiy
guruhlar huquqlarini himoya qilishda ham faollik ko‘rsatadi.
Diniy Tashkilotlar va Aholi Salomatligi
3
Narzullayev, J. (2020). Diniy tashkilotlarning salomatlikni qo‘llab-quvvatlashdagi roli. Farg‘ona: Farg‘ona
universiteti
4
. Akramov, F. (2017). Xalqaro miqyosda diniy tashkilotlarning ijtimoiy roli. Tashkent: O‘zbekiston xalqaro aloqalar
akademiyasi.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
333
Diniy tashkilotlar ijtimoiy ish faoliyatida sog‘liqni saqlash sohasiga ham jiddiy e'tibor
qaratadi. Ko‘plab diniy tashkilotlar tibbiy yordam xizmatlari ko‘rsatadi, ayniqsa, rivojlanmagan
hududlarda, shuningdek, ehtiyojmandlarga bepul dori-darmon va tibbiy ko‘riklar taklif qiladi.
Ba'zi diniy tashkilotlar shifokorlar bilan hamkorlikda, ayniqsa qishloq joylarida, tibbiy
xizmatlar taqdim etadi.
Diniy tashkilotlar salomatlik masalalarida shuningdek, psixologik qo‘llab-quvvatlashni
ham amalga oshiradi. Jismoniy va ruhiy sog‘liqni tiklashga yo‘naltirilgan dasturlar, xususan, ruhiy
kasalliklar va travmalarni engish borasida ko‘plab tashkilotlar faoliyat yuritmoqda. Bu nafaqat
tibbiy yordam, balki aqliy salomatlikni mustahkamlashga ham yordam beradi.
5
Xalqaro Hamkorlik va Global Muammolar
Diniy tashkilotlar faqatgina o‘z mamlakatlarida emas, balki xalqaro miqyosda ham ijtimoiy
ish faoliyatida ishtirok etadi. Biroq, global miqyosda ular ko‘pincha tabiiy ofatlar, urushlar,
qochqinlar muammolari va boshqa global ijtimoiy muammolarni hal qilishda ham faoliyat
yuritadi. Diniy tashkilotlar o‘z ijtimoiy dasturlarini global tarmoqlar orqali amalga oshirib, butun
dunyo bo‘ylab ehtiyojmandlarga yordam ko‘rsatadi.
Masalan, Baqara madaniyati, Qur'on va Sunnatga oid yordam dasturlari ko‘plab
mamlakatlarda shakllangan bo‘lib, global muammolarga yechim izlashda ishtirok etmoqda.
Ko‘plab xalqaro diniy tashkilotlar qochqinlar, uydan chiqqanlar, kasalliklar va tabiiy
ofatlar tufayli azob chekkan odamlarga yordam beradi.
6
Xulosa.
Diniy tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatidagi roli jamiyatning barqarorligini
ta'minlash, adolatni qaror toptirish va ehtiyojmandlarga yordam ko‘rsatishda muhim ahamiyatga
ega. Ular o‘zining ma'naviy va axloqiy qadriyatlarini targ‘ib qilish bilan birga, ijtimoiy yordam,
ta'lim, tibbiy yordam va ruhiy qo‘llab-quvvatlashni ta'minlashda faol ishtirok etadi. Diniy
tashkilotlar jamiyatdagi zaif guruhlar, masalan, nogironlar, keksalar va bolalar kabi ehtiyojmand
qatlamlarga yordam berib, ularga qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Shu bilan birga, diniy
tashkilotlar jamiyatda birlik, ahillik va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi, ularning
xalqaro miqyosdagi ijtimoiy faoliyati ham sezilarli ahamiyatga ega.
Diniy tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatida ko‘rsatilgan yordami, ayniqsa, davlat
tomonidan ko‘rsatilmagan yoki etarli darajada yetkazilmagan xizmatlarni taqdim etishda muhim
rol o‘ynaydi.
5
Mirzaev, S. (2021). Diniy tashkilotlar va ijtimoiy yordam: O‘zbekistondagi tajriba. Samarqand: Samarqand davlat
universiteti nashriyoti.
6
Yuldashev, N. (2019). Diniy tashkilotlarning jamiyatdagi roli va ahamiyati. Toshkent: O‘zbekiston fanlar
akademiyasi.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
334
Bunday faoliyat jamiyatdagi ijtimoiy adolatni mustahkamlashga, shuningdek,
insonparvarlik va rahm-shafqatni keng targ‘ib qilishga xizmat qiladi. Shu sababli, diniy
tashkilotlarning ijtimoiy ish faoliyatidagi ahamiyatini yuqori baholash va ularni qo‘llab-
quvvatlash zarurdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Yuldashev, N. (2019). Diniy tashkilotlarning jamiyatdagi roli va ahamiyati. Toshkent:
O‘zbekiston fanlar akademiyasi.
2.
Rahimov, A. (2020). Ijtimoiy ish va uning diniy tashkilotlar bilan o‘zaro aloqasi. Toshkent:
O‘zbekiston ijtimoiy ishchilar assotsiatsiyasi.
3.
Mirzaev, S. (2021). Diniy tashkilotlar va ijtimoiy yordam: O‘zbekistondagi tajriba.
Samarqand: Samarqand davlat universiteti nashriyoti.
4.
Akramov, F. (2017). Xalqaro miqyosda diniy tashkilotlarning ijtimoiy roli. Tashkent:
O‘zbekiston xalqaro aloqalar akademiyasi.
5.
Shamsiyev, D. (2022). Ijtimoiy ishda diniy tashkilotlarning metodologik yondashuvi.
Tashkent: Ijtimoiy ishlar va psixologiya ilmiy markazi.
6.
Narzullayev, J. (2020). Diniy tashkilotlarning salomatlikni qo‘llab-quvvatlashdagi roli.
Farg‘ona: Farg‘ona universiteti.
