2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
529
TIJORAT BANKLARIDA IMTIYOZLI KREDITLAR
Abraxmatov Ulug‘bek Pardayevich
Mikrokreditbank ATB departament direktori.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15278604
Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarida imtiyozli
kreditlar ajratish tizimi tahlil qilinadi. Imtiyozli kreditlarning asosiy yo‘nalishlari, ularning
ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati va davlat dasturlari doirasida qo‘llanilishi haqida izchil ma’lumotlar
berilgan. Statistik ma’lumotlar asosida O‘zbekiston bank sektoridagi mavjud tendensiyalar
yoritilib, imtiyozli kreditlarning real iqtisodiyotga ta’siri baholangan. Shuningdek, amaldagi
muammolar va takomillashtirish yo‘nalishlari ilmiy asosda ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: Imtiyozli kreditlar, tijorat banklari, moliyalashtirish, ipoteka, subsidiyalar,
yoshlar siyosati, mikrobiznes, investitsiya, iqtisodiy rivojlanish
.
PREFERENTIAL LOANS IN COMMERCIAL BANKS
Abstract. This article analyzes the system of preferential loans in commercial banks of the
Republic of Uzbekistan. Consistent information is provided on the main areas of preferential loans,
their socio-economic significance and use within the framework of state programs. Based on
statistical data, current trends in the banking sector of Uzbekistan are highlighted and the impact
of preferential loans on the real economy is assessed. Also, current problems and areas for
improvement are considered on a scientific basis.
Keywords: Preferential loans, commercial banks, financing, mortgage, subsidies, youth
policy, microbusiness, investment, economic development.
ЛЬГОТНЫЕ КРЕДИТЫ В КОММЕРЧЕСКИХ БАНКАХ
Аннотация. В данной статье анализируется система предоставления льготных
кредитов в коммерческих банках Республики Узбекистан. Представлена системная
информация об основных направлениях льготного кредитования, его социально-
экономическом значении, использовании в рамках государственных программ. На основе
статистических данных были выделены текущие тенденции в банковском секторе
Узбекистана и дана оценка влияния льготного кредитования на реальный сектор экономики.
Также на научной основе были рассмотрены текущие проблемы и области для
улучшения.
Ключевые слова: Льготные кредиты, коммерческие банки, финансирование,
ипотека, субсидии, молодежная политика, микробизнес, инвестиции, экономическое
развитие.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
530
O‘zbekiston Respublikasi moliyaviy sektorida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan
islohotlar bank tizimi faoliyatining barqarorligi va samaradorligini oshirmoqda. Ayniqsa,
iqtisodiyotni rag‘batlantirish, ijtimoiy himoya tizimini kuchaytirish va yangi ish o‘rinlari yaratishda
tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan imtiyozli kreditlarning ahamiyati beqiyosdir. Imtiyozli
kreditlar — bu belgilangan ustuvor yo‘nalishlarga, odatda past foiz stavkalari, uzoqroq imtiyozli
davrlar va davlat subsidiya yoki kafolatlari bilan ajratiladigan kreditlardir. Ular aholining kam
ta’minlangan qatlamlari, yoshlar, xotin-qizlar, boshlang‘ich bosqichdagi tadbirkorlar va qishloq
xo‘jaligi sub’yektlarini qo‘llab-quvvatlashda asosiy moliyaviy mexanizmlardan biri bo‘lib xizmat
qilmoqda.
O‘zbekistonda imtiyozli kreditlar asosan to‘rtta yo‘nalishda ajratilmoqda: ipoteka kreditlari,
mikrobiznes va tadbirkorlik kreditlari, ta’lim kreditlari va agrosanoat tarmog‘i kreditlari. Bu
kreditlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari, hukumat dasturlari hamda
Markaziy bank siyosatiga muvofiq amalga oshirilmoqda. Jumladan, “Yoshlar – kelajagimiz”,
“Ayollar daftari”, “Temir daftar”, “Har bir oila – tadbirkor” kabi ijtimoiy yo‘naltirilgan dasturlar
doirasida banklar imtiyozli kreditlar ajratishda faol ishtirok etmoqda.
Statistik ma’lumotlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, 2024-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra,
O‘zbekiston tijorat banklari tomonidan umumiy 515,6 trln so‘m miqdorida kredit ajratilgan.
Shundan, davlat ulushi mavjud banklar hissasiga 358,6 trln so‘m to‘g‘ri kelgan. Bu umumiy
hajmning 70 foiziga yaqinini tashkil qiladi. Davlat ishtirokidagi yirik banklardan O‘zmilliybank –
99,4 trln so‘m, O‘zsanoatqurilishbank – 57,1 trln so‘m, Agrobank – 54,5 trln so‘m kredit ajratgan.
Ushbu raqamlar banklar tomonidan iqtisodiyotga aktiv kredit resurslari yo‘naltirilayotganini
ko‘rsatadi.
Imtiyozli kreditlarning eng faol yo‘nalishlaridan biri bu yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-
quvvatlash dasturlari hisoblanadi. Masalan, “Biznesga birinchi qadam” loyihasi doirasida Aloqa
bank tomonidan 18-30 yosh oralig‘idagi fuqarolarga 100 million so‘mgacha bo‘lgan miqdorda
kreditlar ajratilmoqda. Bu kreditlar 3 oygacha imtiyozli davr bilan, 2 yilgacha asosiy qarzni
to‘lamaslik imkoniyati va 7 yilgacha bo‘lgan to‘lov muddati bilan taqdim etilmoqda. Shuningdek,
“mahalla loyihasi” doirasida 1 milliard dollar kredit resurslari mahallalar kesimida taqsimlanib,
aholining o‘zini o‘zi band qilishiga xizmat qilmoqda.
Ipoteka kreditlari sohasida ham jiddiy ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. 2022-yilda ipoteka
kreditlari hajmi 8,2 trln so‘mni tashkil qilgan bo‘lib, shundan 767,4 mlrd so‘m kam ta’minlangan
16 700 oila uchun subsidiya sifatida ajratilgan.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
531
Bu subsidiyalar orqali aholining uy-joy sharoitlarini yaxshilash va iqtisodiy faolligini
oshirish maqsad qilingan. Imtiyozli ipoteka kreditlari odatda past foiz stavkalarida (8-10%) va uzoq
muddat (15-20 yil) uchun ajratiladi.
Imtiyozli kreditlarning iqtisodiyotdagi o‘rni faqatgina ijtimoiy loyihalar bilan cheklanib
qolmaydi. 2024-yilning birinchi yarmida tijorat banklari orqali asosiy kapitalga 5,7 trln so‘m
miqdorida investitsiyalar yo‘naltirilgan. Bu umumiy investitsiyalar ichida 2,5 foizni tashkil etadi.
Ushbu ko‘rsatkichlar bank kreditlarining sanoat, xizmat ko‘rsatish va qishloq xo‘jaligi
tarmoqlarini moliyalashtirishdagi faol rolini namoyon etadi.
Biroq, mavjud tajriba shuni ko‘rsatadiki, imtiyozli kreditlar tizimida ayrim muammolar ham
mavjud. Xususan, kredit mablag‘larining maqsadsiz sarflanishi, ularning qaytuvchanligi bilan
bog‘liq muammolar, monitoring tizimining yetarli darajada ishlamasligi va ayrim holatlarda
korrupsiya xavflarining yuzaga kelishi kabi muammolar mavjud. Bu esa bank tizimining
ishonchliligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, tijorat banklarining imtiyozli kreditlari O‘zbekiston iqtisodiy
taraqqiyotining ajralmas qismi bo‘lib xizmat qilmoqda. Ular yordamida nafaqat iqtisodiy, balki
ijtimoiy barqarorlik ham ta’minlanmoqda. Kelgusida bu tizimni yanada mukammallashtirish uchun
banklararo raqobatni kuchaytirish, monitoring va hisobot tizimini takomillashtirish, hamda
moliyaviy savodxonlikni oshirish kabi chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur. Imtiyozli
kreditlarning yanada ochiq va shaffof taqsimlanishi, maqsadli auditoriyaga bevosita yetib borishi
ularning samaradorligini keskin oshiradi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki statistik ma’lumotlari —
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori: “Yoshlar va xotin-qizlarni qo‘llab-
quvvatlash maqsadida imtiyozli kreditlar ajratish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida” —
Lex.uz
3.
Kursiv Media. “2025-yilda kichik biznesni kreditlash bo‘yicha prognozlar” —
https://uz.kursiv.media
4.
Spot.uz. “Ipoteka kreditlari va subsidiya statistikasi” —
5.
Daryo.uz. “Banklar orqali investitsiyalar va kreditlash holati” —
6.
Jahon banki va Xalqaro valyuta fondi hisobotlari – Small and Medium Enterprise Finance
7.
S. Saidov, M. Tursunov. “Bank ishi asoslari”, Toshkent moliya instituti nashriyoti, 2021
8.
Qodirov A.X. “Tijorat banklarining investitsiyaviy faoliyati”, Ilmiy maqola, 2023
