2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
495
MOTIVLAR, MOTIVATSIYA VA HISSIYOTLARNING PSIXOLOGIK
KO'RINISHLARI
Bektursinova Albina Amangeldi qizi
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
Orazalieva Dinara Talgatovna
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15287216
Annotatsiya. Ushbu tadqiqot asosida biz motiv, motivatsiya va hissiyotning psixologik
ko’rinishini tahlil qilgan holatda yangi psixologik metodlardan foydalanish bo’yicha zamanoviy
tadqiqotlarga asoslangan holda fikr mulohozalarini keltirdik. Shuningdek, tadqiqotimiz davomida
zamonaviy ta’lim dasturida psixologik metodlardan foydalanish bo’yicha ko’rsatmalar berib
borilgan. Bu ko’rsatmalarga asoslangan holda psixologik ta’limning zamonaviy modelini
pedagogik ta’limga bog’lash orqali samarali ta’limni rivojlantirish mumkinligini ko’rsatib o’tdik.
Kalit so’zlar: Motivatsiya, motiv, ehtiyoj, intilish, o'z-o'zini motivatsiyalash, affirmatsiya,
emotsiya, tuyg'ular, his- tuyg'ular, subekt, dolzarblig.
PSYCHOLOGICAL MANIFESTATIONS OF MOTIVES, MOTIVATION AND
EMOTIONS
Abstract. Based on this study, we have presented our thoughts on the use of new
psychological methods in the context of analyzing the psychological aspects of motives, motivation,
and emotions, based on modern research. Also, during our study, guidelines were given for the use
of psychological methods in modern educational programs. Based on these guidelines, we have
shown that effective education can be developed by linking the modern model of psychological
education to pedagogical education.
Keywords: Motivation, motive, need, aspiration, self-motivation, affirmation, emotion,
feelings, emotions, subject, relevance.
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОЯВЛЕНИЯ МОТИВОВ, МОТИВАЦИИ И ЭМОЦИЙ
Аннотация. На основе данного исследования нами представлены соображения,
основанные на современных исследованиях, по использованию новых психологических
методов при анализе психологических аспектов мотивов, мотивации и эмоций. Также в ходе
нашего исследования были даны методические рекомендации по использованию
психологических методов в современных образовательных программах. На основе этих
рекомендаций мы показали, что эффективное образование может быть создано путем
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
496
соединения современной модели психологического образования с педагогическим
образованием.
Ключевые слова: Мотивация, мотив, потребность, стремление, самомотивация,
утверждение, эмоция, чувства, переживания, субъект, актуальность.
Kirish
Agar biror kishi muayyan faoliyatni amalga oshirishga intilsa, unda motivatsiya borligini
aytishimiz mumkin.
Masalan, agar talaba o'qishda tirishqoq bo'lsa, u o'qish uchun motivatsiyaga
ega.
; yuqori natijalarga erishishga intilayotgan sportchining muvaffaqiyat motivatsiyasi yuqori;
Rahbarning hammani bo'ysuntirish istagi hokimiyat uchun yuqori darajadagi motivatsiya
mavjudligidan dalolat beradi. Motivatsiya - bu shaxsning faolligini belgilovchi rag'batlantiruvchi
omillar
majmui;
Bularga
inson
xatti-harakatlarini
belgilovchi
motivlar,
ehtiyojlar,
rag'batlantirishlar, vaziyat omillari kiradi. Motivlar nisbatan barqaror ko'rinishlar, shaxsning
atributlaridir. Masalan, ma'lum bir shaxsning kognitiv motivi bor deganda, u ko'p vaziyatlarda
kognitiv motivatsiyani namoyon qiladi. Motiv u yoki bu faoliyatga "qo'llagan" shaxsga tegishli.
Shaxstan u ikkinchi o'rinda faoliyat uchun motivga aylanadi. Psixologiyaning motivi
sub'ektiv, aks ettirilgan haqiqatdir; maxsus funktsiyalarni bajaradigan dunyoning aqliy qiyofasining
bir qismi. Asl ehtiyojlar singari, motivlar ham o'zlarining ierarxik tizimini tashkil qiladi, bu
shaxsiyat yo'nalishining ko'rinishlaridan biridir. "Motivatsiya" atamasi keng ma'noda
psixologiyaning inson va hayvonlarning xatti-harakatlarining sabablari va mexanizmlarini
o'rganadigan barcha sohalarida qo'llaniladi. Rag'batlantiruvchi omillarni ikkita nisbatan mustaqil
sinfga bo'lish mumkin:
1) ehtiyojlar va instinktlar faoliyat manbalari sifatida;
2) xatti-harakatlar yoki faoliyat yo'nalishini belgilovchi sabablar sifatidagi motivlar.
Ehtiyoj - organizm o'rnini to'ldirishga intilayotgan biror narsaning kamchilik holati; bu
tananing va umuman shaxsiyatning normal faoliyati uchun zarur bo'lgan narsalarni olishga harakatni
dinamiklashtiradigan va yo'naltiradigan ichki kuchlanish. Ehtiyoj har qanday faoliyat uchun zaruriy
shartdir, lekin ehtiyojning o'zi hali faoliyatni aniq yo'nalish bilan ta'minlashga qodir emas. Ehtiyoj
ob'ektivlashtiriladigan ob'ektni "topishi" kerak (uni qondirishga qodir). Masalan, insonda estetik
ehtiyojning mavjudligi tegishli tanlanishni keltirib chiqaradi, ammo bu odam bu ehtiyojni qondirish
uchun aniq nima qilishini hali ko'rsatmaydi. Ehtimol, u musiqa tinglaydi, she'r yozishga yoki rasm
chizishga intiladi. O'z-o'zini motivatsiyalash - bu insonning ichki e'tiqodiga asoslangan biror
narsaga bo'lgan xohishi yoki intilishi; u qilmoqchi bo'lgan harakat uchun rag'bat.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
497
Agar biz o'z-o'zini motivatsiyalash haqida biroz boshqacha gapiradigan bo'lsak, uni
quyidagicha tavsiflashimiz mumkin: O'z-o'zini motivatsiyalash - bu tashqi motivatsiya unga to'g'ri
ta'sir qilishni to'xtatganda, insonning o'z holatiga ta'siri. Misol uchun, biror narsa sizga mos kelmasa
va ishlar juda yomon ketayotgan bo'lsa, siz taslim bo'lishni, taslim bo'lishni xohlaysiz, lekin o'zingiz
uchun harakat qilishni davom ettirish uchun sabablarni topasiz. O'z-o'zini motivatsiyalash juda
individualdir, chunki har bir kishi o'zini motivatsiya etish turli usullarini tanlaydi. Ammo
ko'pchilikka ijobiy ta'sir ko'rsatadigan ba'zi usullar mavjud. Keling, ular haqida batafsilroq
gaplashaylik.
Affirmatsiya-bu odamga asosan psixologik darajada ta'sir ko'rsatadigan maxsus kichik
matnlar yoki iboralar.
Ko'pgina muvaffaqiyatli odamlar o'zlarining kundalik hayotlarida doimo
biror narsa qilish uchun ichki motivatsiyaga ega bo'lish uchun
affirmatsiya
lardan foydalanadilar.
Ko'pincha ular odamlar tomonidan biror narsaga munosabatini o'zgartirish, psixologik va
ongsiz bloklarni olib tashlash uchun ishlatiladi.
Munosib
maqsadlar, istiqbolli rejalar, yaxshi tashkil
etish, agar ijrochilarning ularni amalga oshirishga bo'lgan qiziqishi, ya'ni motivatsiya
ta'minlanmasa, unchalik foydali bo'lmaydi. Motivatsiya boshqa funktsiyalardagi ko'plab
kamchiliklarni, masalan, rejalashtirishdagi kamchiliklarni qoplashi mumkin, ammo zaif
motivatsiyani qoplash deyarli mumkin emas. Har qanday faoliyatda muvaffaqiyat nafaqat qobiliyat
va bilimga, balki motivatsiyaga ham bog'liq (ishlash va yuqori natijalarga erishish istagi).
Motivatsiya va faollik darajasi qanchalik yuqori bo'lsa, odamni harakatga undaydigan
omillar (ya'ni motivlar) qanchalik ko'p bo'lsa, u shunchalik ko'p harakat qilishga moyil bo'ladi.
Yuqori motivatsiyaga ega bo'lgan shaxslar ko'proq ishlaydi va o'z
faoliyatida yaxshi
natijalarga erishadi. Motivatsiya faoliyatda muvaffaqiyatga erishishni ta'minlaydigan eng muhim
omillardan biri (qobiliyat, bilim, ko'nikma bilan birga). Shaxsning motivatsion sohasini faqat uning
shaxsiy ehtiyojlari yig'indisining aksi sifatida ko'rib chiqish noto'g'ri bo'lar edi. Shaxsning
ehtiyojlari jamiyat ehtiyojlari bilan bog'liq bo'lib, ularning rivojlanishi sharoitida shakllanadi va
rivojlanadi. Ayrim individual ehtiyojlarni individuallashtirilgan ijtimoiy ehtiyojlar deb hisoblash
mumkin. Shaxsning motivatsion sohasida uning individual va ijtimoiy ehtiyojlari u yoki bu tarzda
namoyon bo'ladi. Fikrlash shakli shaxsning ijtimoiy munosabatlar tizimida egallagan pozitsiyasiga
bog'liq. Hissiyotlar - sub'ektiv psixologik holatlarning alohida sinfi bo'lib, ular bevosita yoqimli
kechinmalar shaklida shaxsning hozirgi ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan amaliy faoliyat jarayoni
va natijalarini aks ettiradi. Inson qiladigan barcha narsalar oxir-oqibat uning turli ehtiyojlarini
qondirish maqsadiga xizmat qilganligi sababli, inson faoliyatining har qanday namoyon bo'lishi
hissiy tajribalar bilan birga keladi.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
498
Emotsional tuyg'ular evolyutsiya jarayonida biologik jihatdan hayot jarayonini o'zining
maqbul chegaralarida ushlab turishning o'ziga xos usuli bo'lib qoldi va har qanday omillarning
etishmasligi yoki ortiqcha bo'lishining halokatli tabiatidan ogohlantiradi. Inson boshdan
kechiradigan asosiy hissiy holatlar tuyg'ularga, his-tuyg'ularga va ta'sirlarga bo'linadi. Inson
boshdan kechiradigan asosiy hissiy holatlar tuyg'ularga, his-tuyg'ularga va ta'sirlarga bo'linadi.
Tuyg'ular va his-tuyg'ular ehtiyojni qondirishga qaratilgan jarayonni oldindan ko'radi,
g'oyaviy xususiyatga ega va go'yo uning boshida turadi. Tuyg'ular va his-tuyg'ular inson uchun
vaziyatning hozirgi paytda dolzarb bo'lgan ehtiyoj nuqtai nazaridan ma'nosini, uni qondirish uchun
yaqinlashib kelayotgan harakat yoki faoliyatning ahamiyatini ifodalaydi. Tuyg'ular haqiqiy va
xayoliy vaziyatlardan kelib chiqishi mumkin. Ular, xuddi his-tuyg'ular kabi, inson tomonidan
o'zining ichki xavotiri sifatida qabul qilinadi, muloqot qilinadi, ya'ni boshqa odamlarga uzatiladi,
hamdardlik bildiradi.
Xulosa
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, insonning hayotida bajarayotkan xatti-harakatlarini
asoslab berish uchun uning motivini bilish, unda qanday motivatsiya borligini aniqlash kabi
jarayonlar katta ahamiyatga ega. Motivlar nisbatan barqaror ko’rinishda bo’ladi. Motivatsiya
shaxsning faolligini belgilovchi rag'batlantiruvchi omil bo’lib shaxsning qandayda bir rejalshtirgan
munosib maqsadlar, istiqbolli rejalarini tashkillashtirishda katta ahamiyatga ega hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
2.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global study 9 (2024): 114-
121.
3.
Jarasovna, Kurbanova Rita. "The Role of National Values in Shaping the Aesthetic
Worldview of Schoolchildren." International Journal of Pedagogics 5.03 (2025): 55-58.
4.
Asamatdinova, J., and B. Saidboeva. "Diagnosis and Correction of the Development of
Value Orientation in Students in the Process of Moral and Aesthetic Education." JournalNX
9.6 (2023): 274-277.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
499
5.
Turemuratova,
Aziza,
and
Kamola
Yoldasheva.
"PSYCHOLOGICAL
CONFIDENTIALITY OF THE FORMATION OF STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN EDUCATION." Modern
Science and Research 4.4 (2025): 262-269.
6.
Turemuratova, Aziza, Shahlo Matmuratova, and Nargisa Tajieva. "THE DEPENDENCE OF
MULTI-VECTOR
APPROACHES
ON
PEDAGOGICAL
METHODS
AND
PSYCHOLOGICAL TRAINING IN IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL PROGRAM." Modern Science and Research
4.4 (2025): 50-55.
7.
Turemuratova, Aziza, and Marhabo Kenjayeva. "KO’P VEKTORLI YONDASHUVLAR
ASOSIDA
TALABALARNING
KOLLOBORATIV
KO’NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK TRENING USLUBI." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 252-261.
8.
Turemuratova, Aziza, Umida Uzakbaeva, and Dilafroʻz Nuriyeva. "BASIC CONCEPTS OF
FAMILY PSYCHOLOGY AND OVERCOMING PSYCHOLOGICAL PROBLEMS."
Modern Science and Research 4.4 (2025): 104-109.
9.
Turemuratova, Aziza, Maftuna Masharipova, and Ma'mura Atabayeva. "RESEARCH ON
IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR
PSYCHOLOGICAL TRAINING APPROACHES." Modern Science and Research 4.4
(2025): 90-97.
10.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, Kushbaeva Indira Tursinbaevna, and Dawletmuratova
Raxila
Genjemuratovna.
"THE
MAIN
ESSENCE
OF
DEVELOPING
STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS
BASED
ON
MULTI-VECTOR
PEDAGOGICAL APPROACHES IN MODERN EDUCATION." CURRENT RESEARCH
JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.09 (2024): 43-46.
11.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "Program Technology for Choosing an Effective
Educational Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational
System." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 6.02 (2025): 30-33.
12.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON THE
MODERN EDUCATIONAL PROGRAM TO INCREASE THE EFFECTIVENESS OF
EDUCATION." European International Journal of Pedagogics 4.06 (2024): 26-33.
13.
Daribaev, Atabay, and Nazrgiza Sagindikova. "HISTORY OF PSYCHOLOGY." Modern
Science and Research 3.1 (2024): 1162-1166.
2025
APRIL
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 4
500
14.
Turdimuratova, S. B., and N. J. Sagindikova. "PSIXOLOGIK DIAGNOSTIKA." Modern
Science and Research 3.7 (2024).
15.
Polatovna,
Rametullaeva
Nadira,
and
OLIY
TA’LIMDA
INNOVATSION
YONDASHUVLAR ASOSIDA. "PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK METODLARNI
TAHLIL QILISHGA ASOSLANGAN TADQIQOTLAR." TA'LIM VA RIVOJLANISH
TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI 3.12 (2023): 67-70.
