“YANGI O‘ZBEKISTONDA ZAMONAVIY PSIXOLOGIYA VA PEDAGOGIKAGA DOIR
MUAMMOLARNI TADQIQ ETISHNING TRANSFORMATSION IMKONIYATLARI”
Xalqaro ilmiy - amaliy konferensiyasi, 2025-yil 24-aprel
125
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI RAHBARLARINING PERSONALNI
BOSHQARISHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARINI RIVOJLANTIRISH
MUAMMOLARI
Kuralova Nargiza Alijonovna
Qo’qon universiteti Ta’lim muassasalarining boshqaruvi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15268346
Annotatsiya. Maktabgacha ta’lim tashkilotlari rahbarlari faoliyatida personalni
boshqarishning psixologik jihatlari muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada rahbarlarning
personal boshqaruvi bilan bog‘liq psixologik ko‘nikmalarini rivojlantirish muammolari
o‘rganiladi, mavjud kamchiliklar tahlil qilinadi va ushbu muammolarni hal qilish bo‘yicha
amaliy tavsiyalar beriladi.
Kalit so’zlar: Personalni boshqarishning psixologik xususiyatlari, Rahbarlarning
psixologik ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi muammolar, . Kommunikatsiya va muloqotdagi
kamchiliklar, Psixologik yordam tizimini yo‘lga qo‘yish, Motivatsiya tizimini kuchaytirish.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim-tarbiya jarayoni samaradorligi rahbarlarning
boshqaruv qobiliyatlariga, jumladan, personalni boshqarishdagi psixologik yondashuvlariga
bog‘liq. Biroq amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, rahbarlarning ushbu sohadagi bilim va
ko‘nikmalari yetarlicha rivojlanmagan. Bu esa personal bilan ishlashda ziddiyatlar,
motivatsiyaning yetishmasligi va jamoaviy ish muhitining buzilishiga olib keladi.
1. Personalni boshqarishning psixologik xususiyatlari
Rahbarning personal bilan ishlashida quyidagi psixologik xususiyatlar muhim
ahamiyatga ega:
Emotsional intellekt: Rahbarning o‘z his-tuyg‘ularini va boshqalarning hissiyotlarini
tushunish va nazorat qilish qobiliyati.
Samarali kommunikatsiya: Ochiq va tushunarli muloqotni yo‘lga qo‘yish qobiliyati.
Konfliktlarni boshqarish: Tashkilotdagi nizolarni aniqlash va ularni samarali hal qilish.
Motivatsiya berish: Xodimlarni ishga undash va rag‘batlantirish uchun psixologik
vositalardan foydalanish.
Stressni boshqarish: O‘zi va xodimlarning stress darajasini nazorat qilish va kamaytirish.
Rahbarlarning psixologik ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi muammolar
1. Yetarli bilim va ko‘nikmalar yo‘qligi
Rahbarlarning ko‘pchiligi boshqaruvning zamonaviy psixologik usullari va
tamoyillaridan bexabar. Bu esa ularning personalni boshqarish jarayonida qiyinchiliklarga duch
kelishiga sabab bo‘ladi.
Psixologik yordam tizimining yo‘qligi
Ko‘plab maktabgacha ta’lim tashkilotlarida rahbarlar uchun psixologik trening va
maslahatlar tizimi mavjud emas.
Kommunikatsiya va muloqotdagi kamchiliklar
Rahbarlar va xodimlar o‘rtasida o‘zaro tushunmovchiliklar, noto‘g‘ri muloqot
strategiyalari mavjud. Bu tashkilotdagi ish muhitiga salbiy ta’sir qiladi.
Rag‘batlantirish tizimining zaifligi
“YANGI O‘ZBEKISTONDA ZAMONAVIY PSIXOLOGIYA VA PEDAGOGIKAGA DOIR
MUAMMOLARNI TADQIQ ETISHNING TRANSFORMATSION IMKONIYATLARI”
Xalqaro ilmiy - amaliy konferensiyasi, 2025-yil 24-aprel
126
Personalni motivatsiya qilishda psixologik yondashuvlardan foydalanish kam. Bu esa
xodimlarning ishga bo‘lgan qiziqishini pasaytiradi.
Rahbarning o‘z-o‘zini rivojlantirish ehtiyojining pastligi
Ba’zi rahbarlar o‘z bilim va ko‘nikmalarini yangilashga yetarlicha e’tibor bermaydilar, bu
esa ularning boshqaruv jarayonidagi samaradorligini pasaytiradi.
Psixologik xususiyatlarni rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar
1. Rahbarlar uchun maxsus treninglar tashkil etish
• Konfliktologiya, motivatsiya nazariyalari va kommunikatsiya bo‘yicha o‘quv dasturlari
ishlab chiqish.
• Rahbarlar uchun emotsional intellektni rivojlantirish bo‘yicha amaliy seminarlar
o‘tkazish.
2. Psixologik yordam tizimini yo‘lga qo‘yish
• Tashkilotlarda doimiy psixologik maslahat xizmatini tashkil qilish.
• Rahbarlar va xodimlar uchun stressni boshqarish bo‘yicha dasturlarni joriy etish.
3. Samarali kommunikatsiya vositalaridan foydalanish
• Jamoada ochiq muloqot va konstruktiv munozara muhitini yaratish.
• Rahbarlarning faol tinglash va samarali javob qaytarish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
4. Motivatsiya tizimini kuchaytirish
• Xodimlarni moddiy va nomoddiy rag‘batlantirish tizimlarini joriy etish.
• Xodimlarning ehtiyoj va qiziqishlarini muntazam ravishda o‘rganish va ular asosida
strategiyalar ishlab chiqish.
5. Rahbarlarning o‘z-o‘zini rivojlantirishni rag‘batlantirish
• O‘z-o‘zini tahlil qilish va professional o‘sishga qaratilgan dasturlarni ishlab chiqish.
• Rahbarlar uchun mavzu bo‘yicha ilmiy va amaliy adabiyotlar bilan ishlashni yo‘lga
qo‘yish.
Xulosa qilib aytganda, Maktabgacha ta’lim tashkilotlari rahbarlarining personalni
boshqarishdagi psixologik xususiyatlarini rivojlantirish tashkilot samaradorligini oshirish va
ta’lim-tarbiya jarayonining sifatini yaxshilashda muhim o‘rin tutadi. Rahbarlarning psixologik
ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun maxsus treninglar, psixologik yordam tizimlari va samarali
muloqot vositalarini joriy etish lozim. Bu yondashuvlar tashkilotda ijobiy ish muhitini
yaratishga, xodimlarning motivatsiyasi va faolligini oshirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Adiz, I. Tashkilotni boshqarishning asosiy tamoyillari. Toshkent: Ma’naviyat, 2020.
2.
G‘ulomov, S. Psixologiya va ta’lim boshqaruvi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti nashriyoti, 2019.
3.
Maslow, A. Motivatsiya va shaxsiy rivojlanish nazariyalari. New York: Harper & Row,
1987.
