ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1726
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA TURIZM ETIKASINING O‘RNI
Toxirova Munisa Ravshan qizi
Toshkent Kimyo Xalqaro Universiteti, Turizm fakulteti talabasi.
takhirovamunisa@icloud.com
ORCID:0009-0004-6648-6303
Baltaboyev Xudashukur Ruslanbek o’g’li
Toshkent Kimyo Xalqaro Universiteti, Turizm fakulteti talabasi.
x.ruslanbekovich@gmail.com
ORCID:0009-0009-6276-0818
https://doi.org/10.5281/zenodo.15320818
Annotatsiya. Mazkur maqolada turizm etikasi tushunchasi, uning asosiy tamoyillari va
amaliy ahamiyati keng yoritilgan. Turizm etikasi — bu sayyohlar, xizmat ko‘rsatuvchilar,
mahalliy aholi va ekologik muhit o‘rtasidagi axloqiy munosabatlarni tartibga soluvchi me’yorlar
majmui bo‘lib, u o‘zaro hurmat, mas’uliyat, halollik, madaniyatlararo muloqot va adolat
prinsiplariga asoslanadi. Maqolada turizmda etik qadriyatlarning sayyohlar va mezbonlar
o‘rtasidagi ijobiy munosabatlarga, xizmat sifati va mamlakatning xalqaro imijiga ta’siri alohida
ta’kidlangan.
Ushbu maqolada muallif tomonidan tarixiy va madaniy meros ob’ektlariga nisbatan
ehtiyotkorlik,
ekologik
barqarorlikka e’tibor, xizmat ko‘rsatishdagi madaniyat va
mehmondo‘stlik kabi omillar barqaror turizm asosini tashkil etuvchi mezonlar sifatida
ko‘rsatilgan. Shuningdek, etika va barqaror rivojlanish o‘rtasidagi bog‘liqlik, yosh avlodni etik
ong asosida tarbiyalash, ta’lim tizimiga etik me’yorlarni kiritish zaruriyati ham tahlil etilgan.
Maqola natijasida, turizmda etik yondashuv nafaqat axloqiy, balki ijtimoiy, iqtisodiy va
madaniy jihatdan ham rivojlanishning muhim omili ekanligi xulosa sifatida ilgari suriladi.
Kalit so‘zlar: Etik tamoyillar, Sayyohlik madaniyati, Barqaror turizm, Xizmat sifati,
Madaniyatlararo muloqot, Ijtimoiy mas’uliyat.
МЕСТО ТУРИСТИЧЕСКОЙ ЭТИКИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
Аннотация. В данной статье широко освещено понятие этики туризма, его
основные принципы и практическое значение. Этика туризма — это совокупность норм,
регулирующих этические отношения между туристами, поставщиками услуг, местным
населением и экологической средой. Она основывается на принципах взаимного уважения,
ответственности, честности, межкультурного диалога и справедливости.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1727
В статье особо подчеркивается влияние этических ценностей в туризме на
позитивные отношения между туристами и хозяевами, на качество услуг и на
международный имидж страны.
В данной статье автором указаны такие факторы, как бережное отношение к
объектам исторического и культурного наследия, внимание к экологической
устойчивости, культура обслуживания и гостеприимство, как критерии, составляющие
основу устойчивого туризма. Также проанализирована связь между этикой и
устойчивым развитием, необходимость воспитания молодого поколения на основе
этического сознания, а также включение этических норм в систему образования. В
результате статьи делается вывод о том, что этический подход в туризме является
важным фактором развития не только с моральной, но и с социальной, экономической и
культурной точек зрения.
Ключевые слова: Этические принципы, Туристическая культура, Устойчивый
туризм, Качество услуг, Межкультурный диалог, Социальная ответственность.
THE PLACE OF TOURISM ETHICS IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
Abstract. This article widely covers the concept of tourism ethics, its basic principles,
and practical significance. Tourism ethics is a set of norms that regulate ethical relations
between tourists, service providers, the local population, and the ecological environment. It is
based on the principles of mutual respect, responsibility, honesty, intercultural dialogue, and
fairness. The article particularly emphasizes the impact of ethical values in tourism on positive
relations between tourists and hosts, on the quality of services, and on the country's
international image.
In this article, the author highlights factors such as careful treatment of historical and
cultural heritage sites, attention to environmental sustainability, service culture, and hospitality
as criteria that form the basis of sustainable tourism. The connection between ethics and
sustainable development, the necessity of educating the younger generation based on ethical
consciousness, and the inclusion of ethical norms in the education system are also analyzed. As a
result of the article, it is concluded that an ethical approach in tourism is an important factor for
development not only from a moral perspective but also from social, economic, and cultural
viewpoints.
Keywords: Ethical principles, Tourism culture, Sustainable tourism, Service quality,
Intercultural dialogue, Social responsibility.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1728
Kirish.
Zamonaviy jamiyatda inson faoliyatining deyarli barcha jabhalarida axloqiy me’yorlar va
qadriyatlar muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, turizm sohasida bu jihat alohida dolzarblik
kasb etmoqda, chunki sayyohlik jarayonida turli millat, din, madaniyat va qadriyat vakillari
o‘zaro muloqotda bo‘ladi.
Xususan, O‘zbekistonda turizmni barqaror rivojlantirish, uning xalqaro maydondagi
nufuzini oshirish, sayyohlar uchun qulay va xavfsiz muhit yaratish bo‘yicha keng ko‘lamli
islohotlar amalga oshirilmoqda. Shu jarayonda etik tamoyillar va axloqiy me’yorlarning o‘rni
alohida ahamiyatga ega bo‘lib, bu tushuncha turizm xizmatlari sifati, mehmondo‘stlik
madaniyati, professional munosabat va madaniyatlararo muloqot asoslarini belgilaydi.Shu
sababli, turizmda etik tamoyillarni chuqur o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish sohaning
barqarorligi va insoniy munosabatlar sifatini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi.
Etika atamasi qadimgi yunoncha “ethos” (ἔθος) so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, bu so‘z
dastlab “odamning odati, yashash tarzi yoki xarakteri” degan ma’noni bildirgan. Bu tushuncha
qadimgi Yunonistonda kishilarning jamiyatdagi o‘zini tutishi, muomala madaniyati va ijtimoiy
xulq-atvorini ifodalagan. (Qodirov, 2020) Etika fani sifatida birinchi bo‘lib yunon faylasufi
Aristotel tomonidan sistematik shaklda ishlab chiqilgan. U o‘zining “Nikomax etikasi” asarida
axloqiy fazilatlar, o‘rtacha yo‘l va odil xatti-harakatlar haqida bayon qilgan. (Aristotle, 2000)
Shuningdek, Lotin tilida bu tushunchaga mos keluvchi so‘zlar “mos” va “mores” bo‘lib,
ular ham fe’l-atvor, odat va jamiyatdagi axloqiy normalarni bildirgan. Shu so‘zdan “moralitas”
(U., 2018) ya’ni, axloqiylik atamasi shakllangan va bu orqali jamiyatda odob-axloq qoidalarining
shakllanishiga asos bo‘lgan. Etika va axloq tushunchalari ko‘p hollarda sinonim sifatida
qo‘llanilsada, ularning mohiyatidagi nazariy va amaliy farqlar mavjud bo‘lib, etika ko‘proq
nazariy mezonlarni, axloq esa kundalik hayotdagi odob me’yorlarini anglatadi.
Bugungi global va madaniy jihatdan rang-barang turizm makonida etik qadriyatlarning
ahamiyati yanada ortib bormoqda. Turizmda ishtirok etuvchi barcha tomonlar — sayyohlar,
xizmat ko‘rsatuvchi subyektlar, mahalliy aholi va davlat muassasalari — o‘zaro hurmat,
madaniyatlararo bag‘rikenglik, mas’uliyat va halollik kabi tamoyillar asosida harakat qilishi
lozim. Shu jihatdan turizm etikasi — bu nafaqat kasbiy me’yorlar majmui, balki insoniy
qadriyatlar tizimidir.
O‘zbekistonning ko‘p asrlik tarixiy-madaniy merosi, boy madaniyati va mehmondo‘st
xalqi mamlakat turizm salohiyatining asosiy ustunlaridan biri sanaladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1729
Biroq bu salohiyatni to‘liq namoyon qilish uchun nafaqat infrastrukturaviy rivojlanish,
balki xizmat ko‘rsatish madaniyati va undagi etik yondashuvlar ham muhim rol o‘ynaydi.
Xususan, turizm sohasida faoliyat yuritayotgan mutaxassislarning kasbiy etikasi,
sayyohlarga nisbatan hurmatli va xolis munosabati, madaniyatlararo muloqotda bag‘rikenglik
prinsiplariga rioya qilishi xorijiy mehmonlarda mamlakatga nisbatan ijobiy taassurot uyg‘otadi.
Ushbu maqolada O‘zbekiston turizmida etik qadriyatlarning o‘rni, ularning amaliyotdagi
aks etishi, shuningdek, xizmat ko‘rsatish jarayonida axloqiy me’yorlarga amal qilishning
dolzarbligi tahlil qilinadi. Maqola turizm xizmatlarida etik tamoyillarning amaliy qo‘llanilishi,
mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llarini ham ko‘rsatib berishga qaratilgan.
ADABIYOTLAR SHARHI
Turizmda axloqiy qadriyatlar masalasiga oid turli manbalar o‘rganilgan. Ushbu tahlilda
xalqaro tashkilotlarning axloqiy kodekslari, jumladan, BMTning Turizmni Rivojlantirish
Bo‘yicha Jahon Tashkiloti (UNWTO)ning axloqiy qoidalari, shuningdek, UNESCOning
madaniy merosni saqlashga oid tavsiyalari o‘rganildi. Bu manbalar turizmda axloqiy
tamoyillarni joriy etish uchun muhim yo‘l-yo‘riqlarni taklif etadi.
O‘zbekistonning turizm sohasi bo‘yicha qonunchilik normativlari ham o‘rganildi.
O‘zbekiston Respublikasining turizmni rivojlantirishga oid qonunlari, xususan, "Sayyohlik
faoliyati to‘g‘risida"gi qonuni, va turizm xizmatlarini tashkil etishda e’tibor qilinishi kerak
bo‘lgan asosiy axloqiy talablarni belgilovchi me’yorlar tahlil qilindi. Ammo, bu qonunchilik
tizimi hali to‘liq amalga oshirilmayapti va ba’zi axloqiy masalalar o‘z vaqtida hal
etilmayapti.Shu bilan birga, O‘zbekiston olimlarining turizm etikasi bo‘yicha olib borilgan ilmiy
tadqiqotlari ham muhim ahamiyatga ega. Qodirov I. (2020), Yo‘ldoshev H. (2022) va
Normurodov D. (2019)larning ishlarida turizmda axloqiy qadriyatlar va madaniyatning
muhimligi va uni rivojlantirishning zarurligi ta’kidlangan.
O‘zbekistondagi turizmda etik qadriyatlar masalasida dunyo faylasuflarining fikrlarini
qo‘llash ham foydali bo‘lishi mumkin. Masalan, Aristotelning axloqiy qadriyatlar nazariyasi va
Kantning etik tamoyillari turizmda axloqiy yondashuvlarni takomillashtirishda yordam berishi
mumkin.
METODOLOGIYA
Mazkur ilmiy maqolani tayyorlashda kompleks tahliliy yondashuv asos qilib olindi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1730
Tadqiqot davomida sifatli kontent tahlili, hujjatlar asosidagi solishtirma tahlil, mavjud
statistik ma’lumotlarni sharhlash va ilmiy-nazariy manbalarni tahlil qilish metodlaridan
foydalanildi.
Ayniqsa, turizm sohasiga oid xalqaro va milliy huquqiy-me’yoriy hujjatlar — jumladan,
BMT Jahon Turizm Tashkiloti tomonidan qabul qilingan “Global Turizm Etik Kodeksi”,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4095-sonli qarori, “Etik turizm kodeksi” loyihasi
va O‘z DSt ISO 13810:2023 standarti asosiy manba sifatida o‘rganildi.
Tadqiqot jarayonida turizmda etik qadriyatlarning roli va ahamiyatini yoritishda mantiqiy
tahlil, induktiv-deduktiv xulosalash hamda normativ-huquqiy asoslarning amaliyotdagi ifodasi
tahlil qilindi. Shuningdek, O‘zbekiston turizm tizimida etik tamoyillarning joriy etilish darajasi
va bu tamoyillarning xizmat sifati, mehmondo‘stlik madaniyati va xalqaro imijga ta’siri
zamonaviy statistik ko‘rsatkichlar asosida baholandi.
Mazkur metodik yondashuv maqolada ilgari surilgan xulosalar va tavsiyalarni asoslash,
mavjud muammolarni aniqlash hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar
ishlab chiqishda xizmat qildi.
ASOSIY QISM
Turizm etikasi deganda sayyohlar, xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar, mahalliy aholi va
ekologik muhit o‘rtasidagi axloqiy munosabatlarni tartibga soluvchi tamoyillar tushuniladi. Bu
sohada hurmat, mas’uliyat, halollik va adolat kabi axloqiy mezonlar muhim o‘rin tutadi.
Sayyohlar mahalliy urf-odat va qadriyatlarga hurmat bilan qarashlari kerak, xuddi
shuningdek, xizmat ko‘rsatuvchilar ham sayyohlarning huquqlarini hurmat qilishga mas’ul. (N.,
2021)Sayyohlarning o‘zini tutishi va xatti-harakatlari ularning kelib chiqishi hamda millati
haqidagi tasavvurlarni ijobiy yoki salbiy tomonga o‘zgartirishi mumkin. Bu esa, o‘z navbatida,
turli xil stereotiplarning shakllanishiga zamin yaratadi. Xuddi shunday holat mezbonlarga ham
taalluqli bo‘lib, tomonlar o‘rtasidagi munosabatlarning ijobiy yoki salbiy tus olishi har ikki
tarafning o‘zaro muomalasi va madaniy xatti-harakatlariga bevosita bog‘liqdir.
Turizmning barqarorligi ekologik va madaniy merosni saqlash bilan bevosita bog‘liq
bo‘lib, bu ham etik tamoyillar doirasiga kiradi. (R., 2019)
UNWTO tomonidan ishlab chiqilgan Global Code of Ethics for Tourism hujjatida turizm
ishtirokchilari uchun etik qoidalar va javobgarlik mezonlari aniq belgilangan. (UNWTO, 2001)
Turizm sohasida etik qadriyatlar insoniy munosabatlar, madaniyatlararo aloqa va
xizmatlar sifati bilan chambarchas bog‘liqdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1731
Ya’ni, sayyohlarning axloq-odob darajasi, etik qadriyatlari va umumiy munosabati
xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar tomonidan ko‘rsatilayotgan xizmat sifati va darajasiga bevosita
ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Agar turistlarning etik qadriyatlari mezbon mamlakatda faoliyat
yuritayotgan xodimlarning qadriyatlariga mos tushsa, xizmat sifati odatdagidan ham yuqori
bo‘lishi ehtimoli ortadi. Shubhasiz, bu jarayonning muvaffaqiyati faqat sayyohlargagina emas,
balki xizmat ko‘rsatuvchi tomonning professionalligi, madaniyati va qadriyatlariga ham
bog‘liqdir. Faqat etik qadriyatlargina emas, balki umumiy insoniy qadriyatlar — o‘zaro hurmat,
xizmatni qadrlash va madaniy muomala — ham katta ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, barcha
sohalarda xalqaro standartlarga mos ish yuritish muhim bo‘lib, bu ikki tomon uchun ham qulay,
yoqimli va samarali muhit yaratadi. O‘zbekistonning tarixiy shaharlariga — jumladan,
Samarqand, Buxoro va Xivaga tashrif buyurgan sayyohlar mahalliy aholining mehmondo‘stligi,
madaniyati va xulq-atvoridan iliq taassurotlar oladilar. Chunki ushbu hudud aholisi o‘ta
mehmondo‘st, xushmuomala va mehnatsevar bo‘lib, bu fazilatlar e’tirofga loyiqdir. Tarixan,
Buyuk Ipak yo‘li aynan shu mintaqalardan o‘tgan, xususan, Buxoro shahri uzoq yillar davomida
madaniy va iqtisodiy markaz sifatida alohida o‘rin egallagan. (I., n.d.) Bu holat o‘z navbatida
hudud tuprog‘iga, xalqning mentaliteti va qadriyatlariga chuqur singib, avlodlar ongida ham o‘z
aksini topgan. Shu jihatdan, bu fazilatlar zamonlar osha davom etib, bugungi kunga qadar
saqlanib kelmoqda. Bu ijobiy munosabatlarning asosi aynan turizm etikasi prinsiplariga borib
taqaladi.
2019-yil 5-yanvarda Prezident tomonidan qabul qilingan PQ–4095-sonli qarorda turizm
sohasini jadal rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar belgilangan bo‘lib, unda xizmat ko‘rsatish
darajasini oshirish hamda turizm xodimlarining axloqiy salohiyatini yuksaltirish masalalari
alohida ta’kidlangan. (Turizm sohasini jadallik bilan rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida,
2019) Bunday chora-tadbirlar orqali sayyohlar uchun yanada qulay, xavfsiz va mazmunli
sayohat sharoitlarini yaratish mumkin. Natijada, bu holat o‘z-o‘zidan turistik oqimning ortishiga
ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, mamlakatning turizm salohiyatini yuksaltirishga xizmat qiladi.
2020–2024-yillar orasida sayyohlar soni barqaror oshgan bo‘lsa-da, xizmat sifati reytingi
deyarli o‘zgarmagan. Bu esa xizmat ko‘rsatish sohasida sifatiy yondashuv va etik tamoyillarga
amal qilishda muammolar borligini ko‘rsatadi. Turizmda axloqiy me’yorlarga qat’iy rioya qilish
xizmat sifati va sayyohlar mamnunligini oshirishda muhim omil bo‘lib qolmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1732
(Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, 2025)
(1-statistika) 2020-2024-yillar davomida
sayyohlar soni va xizmat sifati
Shuningdek, 2021-yilda Turizm va madaniy meros vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan
“Etik turizm kodeksi” loyihasida mehmonxona, gidlik, transport va boshqa xizmat tarmoqlarida
axloqiy normalarni qo‘llash taklif etilgan. (vazirligi, 2021) Bu hujjat, asosan, xizmat ko‘rsatishda
odob, hurmat va madaniy muomala tamoyillarini belgilab beradi. Turistlarni chuqur o‘rganish,
ularning xulq-atvori va madaniyatini anglash orqali ko‘rsatilayotgan xizmat sifati sezilarli
darajada oshirilishi mumkin. Mehmonlarning ehtiyojlari, urf-odatlari hamda madaniy
xususiyatlarini inobatga olgan holda xizmat ko‘rsatish, ularning qoniqish darajasini oshiradi va
turizm sohasida yuqori samaradorlikka erishishga xizmat qiladi.
Etika, ayni vaqtda, barqaror turizmning ajralmas qismidir. U nafaqat odamlar o‘rtasidagi
muomala madaniyatini, balki ekologik, ijtimoiy va madaniy muvozanatni ta’minlashda ham
muhim rol o‘ynaydi. Misol uchun, tarixiy yodgorliklarga ehtiyotkorlik bilan munosabatda
bo‘lish, chiqindi tashlamaslik, diniy qadriyatlarga hurmat bilan yondashish — bularning barchasi
turizm etikasi mezonlariga kiradi. Turizm etikasi mezonlariga rioya etish orqali sayohat
jarayonini yanada mazmunli, yoqimli va qulay tarzda tashkil etish mumkin. Etik me’yorlarga
amal qilish nafaqat sayyohlar uchun, balki mezbon jamiyat vakillari uchun ham o‘zaro hurmat va
tushunishga asoslangan ijobiy muhit yaratishga xizmat qiladi.
Turizmga oid adabiyotlarda axloqiy nazariyalar, hayvonlar farovonligi, turli xil dunyo
qarashlari, iqlim o'zgarishi va yanada axloqiy va barqaror kelajak uchun ijtimoiy harakatlarga
ko'proq e'tibor qaratish lozim. (Jamol, 2019) Turizm etikasining shakllanishi chuqur falsafiy
tamoyillar va axloqiy qarashlarga borib taqaladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1733
Bu yo‘nalishga amaliy etika, barqaror rivojlanish prinsiplari hamda hayvonlar huquqlari
bilan bog‘liq axloqiy yondashuvlar kiradi. Ana shu nazariy asoslar yordamida turizm sohasida
yuzaga keladigan axloqiy muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish imkoniyati tug‘iladi.
Shu bilan birga, nazariy bilimlar bilan amaliy faoliyat o‘rtasidagi tafovutga e’tibor
qaratilib, ushbu nazariyalarni turizm sohasidagi ta’lim jarayonlariga integratsiya qilishning
dolzarbligi alohida ta’kidlanadi. O‘zbekiston ichki turizmi kengayib borayotgan hozirgi
sharoitda etik madaniyatni mustahkamlash yanada dolzarbdir. Bu xizmat ko‘rsatishdagi odob-
axloq, transport vositalarining tozaligi va turistik ob’ektlarda belgilangan tartib-qoidalar bilan
chambarchas bog‘liq. Etik me’yorlarga rioya qilinmasligi esa sayyohlarning salbiy
taassurotlariga olib kelishi mumkin.
Turizmda axloqiy qadriyatlar nafaqat xizmat ko‘rsatish darajasini, balki mamlakatning
xalqaro imijini belgilaydi. Oxirgi yillarda o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovlar shuni ko‘rsatadiki,
O‘zbekistonga tashrif buyurgan sayyohlarning aksariyati o‘zlarini qadrlangan mehmon sifatida
his qilganini bildirgan. Bu esa ularning mamlakatga qayta tashrif buyurish istagini
va tavsiyalar orqali yangi turistlar jalb etish imkoniyatini kuchaytiradi. Shu boisdan,
turizmda etik yondashuvga amal qilish nafaqat axloqiy talab, balki raqobatbardoshlik omilidir.
O‘zbekiston tajribasi shuni ko‘rsatadiki, turizm sohasi moddiy infratuzilmalar bilan bir
qatorda, axloqiy asoslar ustida qurilishi zarur. Mamlakatda turizm nafaqat iqtisodiy, balki
ijtimoiy va madaniy hayotga ta’sir ko‘rsatadigan muhim vosita sifatida qaraladi.
Rasmiy statistika ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda O‘zbekistonga 6,6 milliondan ortiq
chet ellik sayyoh tashrif buyurgan bo‘lib, bu raqam 2022-yilga nisbatan ancha o‘sishni
ko‘rsatadi. (Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, 2023)
2022
2023
Yil
0
1
2
3
4
5
6
Milli
on
5.2
mln
6.6
mln
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1734
2-statistika. O'zbekistonga tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni
Sayyohlarning mamlakatda qolish muddati ham uzaygan, bu esa xizmatlar sifati va etik
munosabatlarning yuqori darajada ekanini anglatadi. Sayyohlar o‘zlariga hurmat va e’tibor
ko‘rsatilganini sezganlarida, ular nafaqat qayta kelishga, balki boshqalarga ham tavsiya qilishga
moyil bo‘ladilar.
3-statistika. 2022-2023-yilarda sayyohlarning O’zbekistonda o’rtacha qolish
mudddati
(Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, 2023)
2023-yilda qabul qilingan O‘z DSt ISO 13810:2023 standartida turistik xizmat
ko‘rsatuvchi xodimlar uchun axloqiy me’yorlar aniq belgilab berilgan. (qo‘mitasi, 2023) Ushbu
me’yorlar xalqaro standartlarga moslashtirilgan bo‘lib, ularning asosiy yo‘nalishlari — madaniy
hurmat, inson sha’niga e’tibor va ekologik barqarorlikdir.
Turizm etikasining mazmuni turli manfaatdor tomonlar — ya’ni sayyohlar, turizm
sohasi vakillari va mahalliy aholining o‘zaro hamkorligiga asoslanadi hamda ularning har biri
tomonidan ijtimoiy mas’uliyatni anglash va atrof-muhitga ehtiyotkor munosabatda bo‘lishni
talab qiladi. Shu nuqtayi nazardan, ta’lim muassasalari zimmasiga katta mas’uliyat yuklanadi.
Xususan, turizm bo‘yicha o‘quv dasturlariga axloqiy me’yorlar, ekologik ong va iqlim
o‘zgarishi bilan bog‘liq dolzarb bilimlarni kiritish zarur hisoblanadi. Buning natijasida nafaqat
ekologik barqarorlik, balki ijtimoiy tenglik va adolat tamoyillari haqida ham yosh avlodda
xabardorlikni shakllantirish mumkin bo‘ladi. Bu esa, kelajak avlod sayyohlarining va turizm
sohasi mutaxassislarining mas’uliyatli, ongli qarorlar qabul qilishiga zamin yaratadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1735
Statistik ma’lumotlarga ko’ra, sayyohlar ko’proq 2023-yilda qo’shni davlatlar, Tojikistin,
Qirg’iziston, Qozog’iston, Rossiyadan tashrif buyurgan.
3-statistika. 2023-yilda O’zbekistonga kelgan asosiy sayyohlar soni
(Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari, 2023)
O‘zbekistonga kelayotgan sayyohlarning katta qismini qo‘shni davlatlar fuqarolari tashkil
etsa-da, Yevropa mamlakatlaridan ham tashriflar ortib bormoqda. Bu esa turizmda madaniy
xilma-xillikni inobatga olgan holda etik yondashuvlarni kuchaytirishni talab qiladi. Har bir
sayyohning diniy, milliy va madaniy qadriyatlariga ehtirom bilan yondashish turizm etikasi
talablarining ajralmas qismidir.
NATIJA
Turizmda axloqiy qadriyatlarni o‘rganish natijalari shuni ko‘rsatadiki:
Axloqiy tamoyillarni tatbiq qilishda to‘siqlar mavjud: O‘zbekiston turizm sohasida
axloqiy qadriyatlarning amaliyotga joriy etilishi to‘liq amalga oshirilmagan. Xizmat
ko‘rsatishdagi axloqiy me’yorlar va mehmonlarga nisbatan munosabat hali ideal holatga
yetmagan.
Axloqiy kodekslar yo‘qligi: Turizmda axloqiy kodekslar va tamoyillarni qo‘llashda
muammolar mavjud. Bu esa, xizmat ko‘rsatuvchi kompaniyalar va turistlar o‘rtasidagi
munosabatlarga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1736
Milliy va xalqaro qadriyatlarni uyg‘unlashtirish: O‘zbekistonning turizm sohasida milliy
qadriyatlarni jahon talablari bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan harakatlar mavjud, ammo hali
to‘liq amalga oshirilmagan.
Sifatli xizmat ko‘rsatish: Xizmat ko‘rsatish sohasida axloqiy tamoyillarni kuchaytirish,
mehmonlarga hurmat va ularning huquqlarini ta’minlash zarur.
Malaka oshirish va ta’lim: Turizm xodimlarini axloqiy qadriyatlar bo‘yicha ta’limlash va
malakasini oshirish zarur. Bu, ularning sifatli xizmat ko‘rsatishiga va axloqiy tamoyillarga rioya
qilishiga yordam beradi.
TAKLIFLAR
O‘zbekiston turizmida axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish uchun quyidagi chora-tadbirlar
muhimdir:
1.
Etik kodeksning joriy etilishi: Turizmda axloqiy qadriyatlarni qo‘llab-quvvatlash uchun
maxsus etik kodeks ishlab chiqilishi zarur. Bu kodeksda mehmonlarga hurmat, axloqiy xizmat
ko‘rsatish tamoyillari mustahkamlangan bo‘lishi kerak.
2.
Qonunchilikni mustahkamlash: O‘zbekistonda turizm sohasida mavjud qonunlar va
reglamentlarni kuchaytirish, amaliyotda ularni samarali qo‘llash muhim ahamiyatga ega.
3.
Xodimlarni malakasini oshirish: Turizm xodimlarining axloqiy savodxonligini oshirish
uchun o‘quv dasturlari va treninglar tashkil etilishi lozim.
4.
Milliy qadriyatlarni rivojlantirish: O‘zbekiston turizmida milliy an’analar va qadriyatlarni
rivojlantirish, bu orqali mamlakatning xalqaro turistik imidjini yaxshilash zarur.
5.
Agar yuqoridagi choralar amalga oshirilsa, O‘zbekiston turizm sohasi nafaqat milliy,
balki xalqaro miqyosda ham muvaffaqiyatga erishishi mumkin.
XULOSA
Maqolada O‘zbekistonda turizm etikasining ahamiyati, uning nazariy va amaliy jihatlari
tahlil qilindi. Turistik faoliyatda axloqiy tamoyillarning, xususan mehmonnavozlik, madaniyatga
hurmat va halollik kabi qadriyatlarning roli ochib berildi. Shuningdek, mavjud qonunchilik
asosida turizmda etik me’yorlarga amal qilish tartiblari ko‘rib chiqildi. Olingan tahlillar asosida
aytish mumkinki, etikaga asoslangan turizm nafaqat xizmatlar sifatini oshiradi, balki mamlakat
obro‘sini mustahkamlashga ham xizmat qiladi. Kelgusida bu yo‘nalishda ilmiy yondashuv,
xodimlar malakasi va axloqiy madaniyatni oshirish zarur.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1737
REFERENCES
1.
Aristotle. (2000). Nicomachean Ethics.
cambridge university press
.
2.
Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari. ( 2023).
3.
Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari. (2025).
4.
I.,
N.
A.
(n.d.).
Retrieved
from
Wikipedia:
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Buxoro#cite_ref-4
5.
Jamol, T. (2019). Turizm etikasi: Istiqbolli maqola.
Tourism Review
, 221-224.
6.
N., X. (2021). Turizmda xizmat ko‘rsatish madaniyati va etika. Toshkent: Iqtisodiyot.
7.
qo‘mitasi, O. R. (2023). Xizmat sifati bo‘yicha yo‘riqnomalar. Toshkent , O'zbekiston.
8.
Qodirov, M. (2020). In
Etika va estetik tarbiya asoslari
(pp. 14-15). Samarqand: SamDU.
9.
R., T. M. (2019).
Barqaror turizm asoslari.
Toshkent:: Toshkent: Fan va texnologiya.
10.
Turizm sohasini jadallik bilan rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida, PQ–4095-sonli
qarori (prezidant yanvar 5, 2019).
11.
U., B. (2018).
Etika: nazariya va amaliyot.
Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi
nashriyoti.
12.
UNWTO. ( 2001). Global Code of Ethics for Tourism.
World Tourism Organization
.
13.
vazirligi, O. R. (2021). “Etik turizm kodeksi”. o'zbekiston.
