7
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
SUYAKLARNING O`SISHI VA RIVOJLANISHIGA TA`SIR ETUVCHI OMILLAR
Meylonova Chehroza
Termiz Iqtisodiyot va Servis universiteti Davolash ishi fakulteti
Tibbiyot yo`nalishi 3/24-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15350692
Annotatsiya. Ushbu maqolada suyaklarning o‘sishi va rivojlanishiga ta’sir etuvchi
asosiy omillar yoritilgan. Genetik, gormonal, oziq-ovqat, jismoniy faollik va atrof-muhit
omillarining suyak to‘qimasi shakllanishidagi o‘rni tahlil qilingan. Sog‘lom suyaklar uchun
zarur bo‘lgan moddalar va ularning manbalari haqida ma’lumot berilgan. Mazkur maqola
biologiya, tibbiyot va pedagogika yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun foydali bo‘lishi
mumkin.
Kalit so‘zlar: suyaklar, o‘sish, rivojlanish, gormonlar, kalsiy, vitamin D, genetik omillar,
jismoniy faollik, suyak to‘qimasi, bolalar salomatligi.
Аннотация. В данной статье рассматриваются основные факторы, влияющие на
рост и развитие костей. Подробно описано влияние генетики, гормонов, питания,
физической активности и окружающей среды на формирование костной ткани. Также
приведены сведения о необходимых микроэлементах и витаминах для здоровья костей.
Материал может быть полезен студентам медицинских и биологических направлений.
Ключевые слова: кости, рост, развитие, гормоны, кальций, витамин D,
физическая активность, генетика, костная ткань, здоровье детей.
Abstract. This article explores the key factors that influence the growth and development
of bones. It provides an overview of genetic, hormonal, nutritional, physical, and environmental
influences on bone tissue formation. The article also highlights the essential nutrients and
vitamins required for healthy bone development. It can be useful for students studying medicine,
biology, or related fields.
Keywords: bones, growth, development, hormones, calcium, vitamin D, physical activity,
genetics, bone tissue, child health.
Suyaklar organizmning tayanch-harakat tizimining asosiy qismini tashkil etadi. Ular
faqatgina harakatni ta’minlabgina qolmay, balki ichki organlarni himoya qiladi, qon ishlab
chiqarishda va minerallar almashinuvida ishtirok etadi. Suyaklarning o‘sishi va rivojlanishi
murakkab biologik jarayon bo‘lib, u bir qancha ichki va tashqi omillar ta’sirida sodir bo‘ladi.
Suyaklarning o‘sish jarayoni
Inson suyaklari homiladorlik davridan boshlab shakllanadi va balog‘at yoshigacha faol
o‘sishda davom etadi. Bu jarayon suyak to‘qimalarining yangilanishi, hujayralarning bo‘linishi
va kalsiy tuzlarining to‘planishi orqali amalga oshadi. Asosan epifiz plastinkalari (o‘sish
zonalari) orqali suyaklar uzunlikka o‘sadi.
O‘sish va rivojlanishga ta’sir etuvchi omillar:
Genetik omillar:Suyaklarning tuzilishi, shakli va uzunligi ko‘p jihatdan irsiylikka bog‘liq.
Ota-onasining bo‘yi uzun bo‘lgan bolalarda, odatda, o‘xshash jismoniy xususiyatlar kuzatiladi.
Gormonal omillar:O‘sish gormoni (somatotropin) gipofiz bezidan ajraladi va
suyaklarning uzunlikka o‘sishini rag‘batlantiradi.
Qalqonsimon
bez
gormonlari
metabolizm
tezligini
oshirib,
suyaklarning
mineralizatsiyasiga yordam beradi.
Jinsiy gormonlar (estrogen va testosteron) pubertat davrida suyaklar o‘sishini
8
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
tezlashtiradi, ammo bu davr oxirida epifiz zonalarining yopilishiga olib keladi.
Oziqlanish
Suyaklar sog‘lom va to‘liq rivojlanishi uchun quyidagi moddalar zarur:
Kalsiy – suyak to‘qimasining asosiy tarkibiy qismi.
Fosfor, magniy – kalsiy bilan birga suyakning mustahkamligini ta’minlaydi.
Vitamin D – kalsiyning ichakdan so‘rilishini yaxshilaydi.
Protein – suyak kollagen to‘qimasining hosil bo‘lishi uchun muhim.
Jismoniy faollik: Doimiy jismoniy mashqlar suyak to‘qimasining mustahkamlanishiga
yordam beradi. Og‘irlik bilan bog‘liq mashg‘ulotlar suyak zichligini oshiradi va osteoporozning
oldini oladi.
Atrof-muhit omillari: Yorug‘lik (ayniqsa quyosh nuri) organizmda vitamin D sinteziga
yordam beradi. Shu sababli ochiq havoda vaqt o‘tkazish suyak salomatligiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi.
Xulosa
Suyaklarning sog‘lom o‘sishi va rivojlanishi uchun organizmda muvozanatli gormonal
fon, yetarli oziqlanish, faol turmush tarzi va ijobiy genetik omillar bo‘lishi lozim. Shu omillarni
hisobga olish, ayniqsa, bolalik va o‘smirlik davrida juda muhim bo‘lib, kelajakda mustahkam
tayanch-harakat tizimini shakllantirishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич, Абдуназаров Миржалол Худойшукур угли,
Тогаев Азизбек Алиёр угли, & Ашурова Шахноза Ортик кизи. (2023). Витамин А
Лучшие интеллектуальные исследования, 10(3), 92–94. Retrieved from https://web-
journal.ru/journal/article/view/1923
2.
Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич, Абдуназаров Миржалол Худойшукур угли,
Тогаев Азизбек Алиёр угли, & Ашурова Шахноза Ортик кизи. (2023).
Мочевина Лучшие интеллектуальные исследования, 10(3), 85–87. Retrieved from
https://web-journal.ru/journal/article/view/1919
3.
3.Bekmirzayev , E. R., Xalilov , D. B., & Aminova , M. N. qizi. (2023). Bugungi kundagi
transport vositalarining atmosferaga kimyoviy chiqindi gazlarini tarqatishining dolzarb
muommolari. Golden
brain, 1(2),
325–328.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/1362
4.
Bekmirzayev , E., & Allaberdiyev , H. (2024). Kaliforniya qizil chuvalchangidan olingan
ekstraktining tarkibi, xususiyati va odam terisiga ta’sir mexanizmini o’rganish. Synapses:
Insights
across
the
Disciplines, 1(4),
275–279.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63957
5.
Нарзиева , Ф., Saidov , J., & Bekmirzayev , E. (2024). Невро-онкология: мия
ўсмалари,
уларни
даволаш
ва
уларга
қарши
курашда
замонавий
ёндашув. ACUMEN: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 281–287.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63599
6.
Xolmurodov , I., Bekmirzayev , E., & Tilloyev , S. (2024). Bakteriyalarning
bioplenkasi. ACUMEN: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 210–
216. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63585
7.
Ахмадова, Д. К. к., & Бекмирзаев, Э. Р. (2023). Морфология желчного пузыря и
желчного сфинктера при верхней дуоденоеюнальной обструкции. Scholar, 1(18),
9
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
189–195.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/openscholar/article/view/4244
8.
ДК кизи Ахмадова, ЭР Бекмирзаев. SCHOLAR 1 (18), 189-195, 2023.
2023. БИЛИРУБИН. ИР Бекмирзаев. PEDAGOGS jurnali 32 (2), 27-31, 2023. 2023.
Muscle Biochemistry.
9.
Eshnazarovich, Y. X., Ro‘ziboyevich, B. E., Faxriddinovna, K. M., Raxmatovna, X. Y.,
& o‘g‘li, S. O. B. (2022). Muscle Biochemistry. Central asian journal of mathematical
theory
and
computer
sciences, 3(11),
32-34.
Retrieved
from
https://cajmtcs.centralasianstudies.org/index.php/CAJMTCS/article/view/274
10.
Imamov, E., & Bekmirzaev, E. (2022). Causes and prevention of early post-pregnant
bleeding. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 2(4), 60–63.
извлечено от https://in-academy.uz/index.php/EJMNS/article/view/3006
11.
Bekmirzaev Eshquvvat Ro‘ziboevich, Sanoev Bakhtiyor Abdurasulovich, & Namozov
Farrukh Jumayevich. (2025). Morphometric Indicators of the Prostate Gland After
Hormoneal Therapy of Scar Processes in Experimental Intestines. American Journal of
Pediatric Medicine and Health Sciences (2993-2149), 3(2), 1–3. Retrieved from
https://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/6786.
12.
BE Ro‘ziboevich. Morphometric Indicators of the Prostate Gland After Hormoneal
Therapy of Scar Processes in Experimental Intestines. International Congress on
Biological, Physical And Chemical Studies (ITALY).
13.
Бекмирзаев
Эшкувват
Рузибоевич,
Хусанов
Саидбек
Алмат
Угли
EKSPERIMENTAL
ICHAKLARDAGI
CHANDIQLI
JARAYONLARNING
GORMONAL TERAPIYADAN KEYINGI PROSTATA BEZI MORFOMETRIK
KOʻRSATKICHLAR // Биология и интегративная медицина. 2025. №. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/eksperimental-ichaklardagi-chandiqli-jarayonlarning-
gormonal-terapiyadan-keyingi-prostata-bezi-morfometrik-ko-rsatkichlar
(дата
обращения: 24.04.2025).
