ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
636
O‘ZBEKISTONDA “OPEN BANKING” BANK BIZNES MODELIDAN FOYDALANISH
ISTIQBOLI
Otajonov Otamurod Erkinboyevich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
otajonovotamurod1010@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15389722
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy maqola O‘zbekiston Respublikasi bank tizimida zamonaviy
raqamli transformatsiya jarayonlari doirasida “Open Banking” — ochiq bank xizmatlari
modelining joriy etilishi va rivojlanish istiqbollarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Maqolada
avvalo Open Banking modelining nazariy mohiyati, funksional komponentlari, global moliyaviy
texnologiyalar bilan aloqasi va mijoz markazlashgan yondashuvga asoslanganligi chuqur tahlil
qilinadi.
Xususan, Yevropa Ittifoqida PSD2 direktivasi asosida shakllangan tizim, Osiyo
mamlakatlarida bank-fintech integratsiyasi va AQShda bozor asosida rivojlangan ochiq
moliyaviy ekotizim misollarida xalqaro amaliyot o‘rganiladi. O‘zbekiston kontekstida Open
Banking’ning huquqiy asoslari, infratuzilmaviy tayyorgarlik holati, Markaziy bank tomonidan
olib borilayotgan raqamli moliya siyosatlari, shuningdek, tijorat banklarining — jumladan
“O‘zmilliybank” AJning — raqamli platformalarga o‘tish tajribasi muhokama qilinadi. Mijoz
ma’lumotlarini himoya qilish, kiberxavfsizlik, API almashinuvi, fintech startaplar bilan
hamkorlik va banklararo raqobat kabi elementlar tizimli tarzda tahlil etiladi.
Kalit so‘zlar:
Open Banking, ochiq bank xizmatlari, raqamli transformatsiya, API
(Application Programming Interface), fintech, moliyaviy texnologiyalar, mijoz ma’lumotlari
xavfsizligi, banklararo raqobat, O‘zbekiston bank tizimi, elektron moliya, Markaziy bank
siyosati, ma’lumot almashinuvi, kiberxavfsizlik, mobil bank ilovalari, moliyaviy inklyuziya,
“O‘zmilliybank” AJ tajribasi.
PROSPECTS FOR USING THE “OPEN BANKING” BANKING BUSINESS MODEL IN
UZBEKISTAN
Abstract. This scientific article is devoted to the analysis of the implementation and
development prospects of the Open Banking model in the framework of modern digital
transformation processes in the banking system of the Republic of Uzbekistan. The article first of
all deeply analyzes the theoretical essence of the Open Banking model, its functional
components, its connection with global financial technologies and its basis on a customer-
centric approach. In particular, international practice is studied in the examples of the system
formed on the basis of the PSD2 directive in the European Union, bank-fintech integration in
Asian countries and the open financial ecosystem developed on a market basis in the USA. In the
context of Uzbekistan, the legal framework of Open Banking, the state of infrastructural
readiness, digital financial policies pursued by the Central Bank, as well as the experience of
commercial banks — including Uzmilliybank — in transition to digital platforms are discussed. \
Elements such as customer data protection, cybersecurity, API exchange, cooperation
with fintech startups and interbank competition are systematically analyzed.
Keywords: Open Banking, open banking services, digital transformation, API
(Application Programming Interface), fintech, financial technologies, customer data security,
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
637
interbank competition, banking system of Uzbekistan, electronic finance, Central Bank policy,
information exchange, cybersecurity, mobile banking applications, financial inclusion,
experience of Uzmilliybank JSC.
Kirish:
Raqamli transformatsiya global moliya sektorining ustuvor yo‘nalishiga aylanib
borayotgan bir paytda, bank xizmatlarini ko‘rsatish uslublarida ham tub o‘zgarishlar yuz
bermoqda. Shulardan eng e’tiborga loyiqi bu – Open Banking modeli bo‘lib, u banklar, fintech
kompaniyalar va boshqa uchinchi tomon xizmat ko‘rsatuvchilari o‘rtasida mijoz ruxsati asosida
ma’lumot almashinuvi va integratsiyani nazarda tutadi. Ushbu model an’anaviy yopiq bank
tizimlaridan farqli ravishda, raqobatni kuchaytiradi, innovatsion moliyaviy xizmatlarni
rivojlantiradi va mijozlarning moliyaviy qarorlarni mustaqil qabul qilish imkoniyatini
kengaytiradi.
Yevropa Ittifoqida PSD2 direktivasi asosida, Osiyo mamlakatlarida davlat va xususiy
sektor o‘rtasidagi hamkorlik orqali, AQShda esa bozor tamoyillari asosida keng joriy etilayotgan
Open Banking tajribasi, bugungi kunda ko‘plab rivojlanayotgan mamlakatlar uchun ham dolzarb
masalaga aylanmoqda. O‘zbekiston ham ushbu global tendensiyadan chetda qolmagan holda,
moliyaviy sektorni modernizatsiyalash, mijozga yo‘naltirilgan xizmatlar ko‘lamini kengaytirish
va fintech kompaniyalar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish bo‘yicha muhim islohotlarni boshladi.
Mazkur maqolada O‘zbekiston bank tizimida Open Banking’ning joriy etilishi, uni
tartibga soluvchi me’yoriy-huquqiy asoslar, texnologik infratuzilma va banklarning raqamli
transformatsiyaga tayyorlik darajasi o‘rganiladi. Xususan, “O‘zmilliybank” AJ tajribasi misolida,
ushbu modelni joriy etishning amaliy jihatlari va mavjud imkoniyatlar tahlil qilinadi. Shu bilan
birga, Open Banking modelining afzalliklari bilan bir qatorda yuzaga chiqadigan xavflar va
muammolar ham ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
So‘nggi yillarda bank tizimining raqamli
transformatsiyasi va Open Banking modelining joriy etilishi ko‘plab mamlakatlarda moliyaviy
xizmatlar sektorida tub o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Ushbu jarayon global miqyosda ko‘plab
olimlar tomonidan nazariy, empirik va amaliy jihatdan chuqur tadqiq qilinmoqda. Xususan,
ushbu masalada so‘ngi yillarda turli mintaqaviy olimlarning ishlari bank-mijoz munosabatlarini
qayta shakllantiruvchi omillarni ochib bergan.
O‘zbekistonlik olimlardan Nazarov A. o‘zining “O‘zbekiston bank tizimining raqamli
transformatsiyasi: muammolar va imkoniyatlar” nomli maqolasida raqamli moliya
xizmatlarining joriy etilishi bilan bog‘liq infratuzilmaviy va regulyatorlik masalalarga e’tibor
qaratadi. U Open Banking modelini fintech bilan hamkorlik doirasida tahlil qilgan. Khashimov
B. va Tursunov M. esa innovatsion bank xizmatlari orqali mijozlarga xizmat ko‘rsatish tizimini
yoritib, raqamli interfeyslar va API asosidagi ishlovchi xizmatlarning imkoniyatlarini ochib
bergan.
Tadjibayeva S. o‘z tadqiqotida O‘zbekiston bank tizimida raqamli integratsiyaning
huquqiy asoslarini chuqur o‘rganadi. U tijorat banklarining API joriy etishdagi qonunchilik
bo‘shliqlari va raqamli xavfsizlik tahdidlarini tahlil qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
638
Shuningdek, Akhmedov D. Open Banking’ni milliy miqyosda joriy etishning iqtisodiy va
ijtimoiy afzalliklarini yoritgan holda, O‘zbekiston moliyaviy tizimida ushbu modelni bosqichma-
bosqich amaliyotga tatbiq etish yo‘llarini ko‘rsatadi.
Rossiyalik olima Berезина А.В. o‘zining “Открытое банковское обслуживание в
условиях цифровизации экономики” asarida Open Banking’ning Rossiya sharoitida qanday
joriy etilayotgani, regulyatorlarning roli va mijoz ma’lumotlarining xavfsizligi haqida tahliliy
fikrlar bildiradi. U Rossiya Markaziy bankining API standarti bo‘yicha tavsiyalarini alohida
tahlil qiladi.
Yevropalik iqtisodchi X. Vives “Digital Disruption in Banking” nomli asarida PSD2
direktivasi asosida Yevropa Ittifoqida bank tizimi qanday ochiqlikka erishganini va ushbu model
orqali raqobat muhiti qanday o‘zgarayotganini ko‘rsatadi. U monopoliyalarning zaiflashuvi va
fintechlarning roli ortganini asosli dalillar bilan ko‘rsatib bergan.
Buyuk Britaniyadagi olimlar Zetzsche D.A., Buckley R.P. va Arner D.W. fintech’ning
yuksalishini, Open Banking’ning moliyaviy inklyuziyani kengaytirishdagi rolini va xavf-
xatarlarga qarshi regulyatorlik siyosatini keng qamrovli o‘rgangan. Ularning izlanishi
regulyatorlarning texnologik innovatsiyalarni qanday qo‘llab-quvvatlash kerakligini ko‘rsatadi.
BIS va Harvard vakillari Gambacorta L., Rau R., Zhang J. tomonidan olib borilgan
tadqiqotda Open Banking modeli asosida bank xizmatlarining narxlari, foydalanuvchilar roziligi
va xizmat sifati bo‘yicha empirik tadqiqotlar taqdim etilgan. Ular mijoz foydasi va raqobatni
o‘lchash indikatorlarini aniqlagan.
Janubiy Koreyalik olimlar Lee, I. va Shin, Y.J. fintech ekotizimini o‘rganib, Open
Banking asosida banklar va startaplar o‘rtasida qanday sinergiya yuzaga kelishini chuqur tahlil
qilgan. Ularning ishi O‘zbekiston uchun ayniqsa qiyosiy yondashuv jihatidan muhim.
Xitoy olimlari Chen L. va Li X. Open Banking’ning iste’molchi ishonchiga qanday ta’sir
ko‘rsatishini o‘rgangan. Ular strategik joylashuv va texnologik quvvat jihatidan Xitoy banklari
qanday raqobat ustunligiga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Ozarbayjonlik olim Mammadov A. Kavkaz mintaqasida Open Banking modelining joriy
etilishi va uni sinov tariqasida qo‘llash natijalarini tahlil qiladi. U ayniqsa O‘zbekiston sharoitiga
o‘xshash raqamli va qonunchilik infratuzilmasini solishtirishga e’tibor qaratgan.
AQShlik iqtisodchi Johnson K. esa Open Banking’ning AQShda texnologik
kompaniyalar
tashabbusi
bilan
shakllanganini,
ammo
regulyatorlar
o‘rtasidagi
kelishmovchiliklar natijasida modelda fragmentatsiya yuzaga kelganini asoslaydi. Bu esa u yerda
xavfsizlik va maxfiylik muammolarini yanada keskinlashtirgan.
Evans D. & Schmalensee R. o‘zlarining “Matchmakers: The New Economics of
Multisided Platforms” asarida Open Banking tizimini ko‘p tomonlama platforma sifatida talqin
qilgan. Ular bank va fintech o‘rtasidagi interfeyslar orqali yaratilgan qiymat zanjiri va xizmatlar
diversifikatsiyasini tahlil qilgan.
Ayadi R. tomonidan olib borilgan izlanishlar Yevropa Ittifoqi davlatlarida Open Banking
regulyatsiyasi va mijozlarning rozilik asosidagi ma’lumot almashinuvi tajribalarini solishtiradi.
Muallif foydalanuvchi huquqlari va ularning real himoyasi orasidagi tafovutlarga urg‘u
beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
639
Tadqiqot metodologiyasi.
Bank sektorining raqamli transformatsiyasi va “Open
Banking” modelining joriy etilishi – O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun
murakkab, ko‘p qirrali va zamonaviy ilmiy yondashuvlarni talab qiluvchi sohaga aylanib
bormoqda. Shu sababli, ushbu ilmiy tadqiqotda bir nechta metodologik yondashuvlar sintezidan
foydalanildi. Metodologik asos sifatida tizimli yondashuv, komparativ (taqqoslov) tahlil,
huquqiy-normativ tahlil va empirik-analitik usullar qo‘llanildi. Tizimli yondashuv asosida
O‘zbekiston bank tizimining raqamli transformatsiyasi jarayoni bosqichma-bosqich o‘rganildi.
Ushbu yondashuv orqali banklar, regulyatorlar, fintech kompaniyalar va mijozlar
o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar o‘rganilib, Open Banking modelining milliy moliyaviy ekotizimga
integratsiyalashuvi tahlil qilindi. Bu metod orqali bank xizmatlarini ko‘rsatishdagi mavjud
amaliyot va Open Banking’ning innovatsion model sifatidagi farqlari aniqlashtirildi.
Komparativ (qiyosiy) tahlil yondashuvi orqali O‘zbekiston holati Yevropa Ittifoqi (PSD2
modeli), AQSh, Xitoy va Janubiy Koreya kabi ilg‘or davlatlar tajribasi bilan taqqoslandi. Bu
tahlil orqali O‘zbekiston bank tizimi Open Banking uchun qaysi sohalarda yetarlicha tayyor,
qaysi infratuzilmaviy yoki qonunchilik jihatlarida orqada ekanligi aniqlanishi mumkin bo‘ldi.
Xususan, API standarti, autentifikatsiya protokollari, foydalanuvchi ma’lumotlarining
himoyasi va uchinchi tomon xizmat ko‘rsatuvchilar bilan aloqalarni tartibga soluvchi qonuniy
asoslar solishtirma tahlilga tayanib baholandi.
Huquqiy-normativ tahlil metodikasi asosida Open Banking’ni joriy etish uchun zarur
bo‘lgan qonunchilik, regulyativ hujjatlar, Markaziy bank ko‘rsatmalari va xalqaro huquqiy
standartlar o‘rganildi. Bu usul orqali ayni paytda O‘zbekistonda mavjud bo‘lgan regulyatoriy
tuzilma qanday bosqichda ekani va uni qanday takomillashtirish zarurligi aniqlashtirildi. PSD2,
GDPR kabi xalqaro hujjatlar asosida shaffoflik, rozilik asosida ma’lumot uzatish va
foydalanuvchi huquqlarini himoya qilish mexanizmlari O‘zbekiston qonunchiligi bilan qiyosiy
asosda tahlil qilindi.
Empirik-analitik metod doirasida yirik tijorat banklarining (xususan, “O‘zmilliybank”
AJ) so‘nggi yillarda amalga oshirgan raqamli loyihalari, mobil ilovalar, elektron to‘lovlar
statistikasi, mijozlar sonining o‘sishi, API xizmatlarining test ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Ushbu
empirik asos orqali Open Banking’ga tayyorgarlik darajasi amaliy ko‘rsatkichlar bilan isbotlandi.
Statistik ma’lumotlar, moliyaviy hisobotlar, Markaziy bank ochiq manbalari va tijorat
banklarining raqamli platformalari orqali olingan faktlar tahlil qilindi.
Ushbu tadqiqot metodologiyasi o‘zaro bog‘langan bir nechta uslublar asosida tuzilgan
bo‘lib, bu yondashuv O‘zbekiston bank tizimining Open Banking modeliga o‘tish jarayonini
kompleks baholash, real imkoniyat va xavflarni aniqlash, va eng muhimi – ilmiy asoslangan
strategik tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qildi.
Tahlil va natijalar.
Raqamli transformatsiya jarayonida banklarning moliyaviy
salohiyati, xizmat ko‘rsatish hajmi va investitsiya imkoniyatlari muhim ahamiyatga ega.
Open Banking’ning muhim natijalaridan biri — bu mijozlar uchun qulay, tezkor va
raqamlashtirilgan xizmatlarni taqdim etishdir. Quyidagi jadvalda “O‘zmilliybank” AJ
foydalanuvchilarining mobil va internet-banking xizmatlaridan foydalanish bo‘yicha statistik
ma’lumotlar keltirilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
640
1-jadval
“O‘zmilliybank” AJ mijozlarining raqamli faoliyati
Ko‘rsatkichlar
2020
2021
2022
2023
2024
Mobil ilova foydalanuvchilari soni (mln)
1.20
2.00
2.99
3.16
3.74
Internet-banking foydalanuvchilari soni (mln)
0.60
1.00
1.20
1.50
1.80
Tranzaksiyalar soni (mln)
0.45
0.70
1.00
0.98
0.97
Tranzaksiyalar hajmi (mln $)
320.0 500.0 866.9 669.1 776.4
Onlayn xizmatlardan foydalanganlik foizi (%)
21
30
38
52
65
O‘rtacha tranzaksiya miqdori ($)
711.1 714.3 866.9 682.7 800.4
API orqali tranzaksiyalar ulushi (%)
0.0
5.0
12.0
18.5
26.0
Yangi raqamli xizmatlar soni
1
2
4
6
9
Mobil ilova orqali kredit rasmiylashtirish soni
(ming)
2.1
4.6
6.8
8.9
11.3
Raqamli tranzaksiyalarning umumiy ulushi (%)
10
25
40
58
72
Mobil banking orqali to‘lovlar soni (mln)
0.3
0.8
1.5
2.6
4.2
Manba: https://nbu.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
So‘nggi besh yillikda “O‘zmilliybank” AJ raqamli transformatsiya jarayonida izchil
yutuqlarga erishgan bo‘lib, bu jarayon Open Banking modeliga bosqichma-bosqich
integratsiyalashuvni
tayyorlamoqda.
1-jadvaldagi
statistik
ko‘rsatkichlar
ushbu
transformatsiyaning asosiy jihatlarini yoritib beradi.
Avvalo, mobil ilova va internet-banking foydalanuvchilari sonining ortishi bank
xizmatlaridan foydalanish odatlarining keskin o‘zgarayotganini ko‘rsatadi. Agar 2020-yilda
mobil ilova foydalanuvchilari 1,2 millionni tashkil etgan bo‘lsa, 2024-yilga kelib bu ko‘rsatkich
3,74 millionga yetgan. Internet-banking foydalanuvchilari soni esa 0,6 milliondan 1,8
milliongacha o‘sgan. Bu — bank mijozlarining raqamli xizmatlarga ishonchi ortganidan dalolat
beradi.
Shuningdek, tranzaksiyalar soni va hajmi bo‘yicha ko‘rsatkichlar ham barqaror o‘sishga
ega. 2020-yilda atigi 0,45 million tranzaksiya amalga oshirilgan bo‘lsa, 2024-yilga kelib bu
ko‘rsatkich 0,97 millionga yetgan. Tranzaksiya hajmi esa 320 million AQSh dollaridan 776
million AQSh dollarigacha o‘sdi. Bunda o‘rtacha tranzaksiya miqdorining o‘sishi (2024-yilda
800,4 dollar) ham Open Banking orqali amalga oshirilayotgan yuqori qiymatli moliyaviy
operatsiyalarning kengayganidan darak beradi.
API orqali tranzaksiyalar ulushi 2020-yildagi 0% darajadan 2024-yilda 26% gacha
oshgan bo‘lib, bu “O‘zmilliybank” AJ tomonidan Open Banking infratuzilmasi bosqichma-
bosqich joriy etilayotganining aniq belgisi hisoblanadi. Bank tomonidan taqdim etilgan yangi
raqamli xizmatlar soni ham 5 yil davomida 1 tadan 9 taga yetgani bu yo‘nalishdagi faol
innovatsion siyosatni tasdiqlaydi.
Boshqa muhim ko‘rsatkichlardan biri — mobil ilova orqali kredit rasmiylashtirish soni
bo‘lib, u 2020-yildagi 2,1 mingdan 2024-yilda 11,3 minggacha o‘sgan. Bu esa bank
xizmatlarining nafaqat to‘lovlar, balki kreditlash segmentida ham to‘liq raqamli ko‘rinishga
o‘tayotganini anglatadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
641
Shu bilan birga, raqamli tranzaksiyalarning umumiy ulushi 2020-yilda 10% bo‘lgan
bo‘lsa, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 72% ga yetgan. Bu esa bank mijozlarining deyarli to‘rtdan uch
qismi an’anaviy xizmatlar o‘rniga raqamli yechimlardan foydalanayotganini anglatadi. Mobil
banking orqali amalga oshirilgan to‘lovlar soni 2020-yildagi 0,3 milliondan 2024-yilda 4,2
millionga yetgan. Bu tendensiya foydalanuvchilarning real vaqtli operatsiyalarni afzal
ko‘rayotganini ko‘rsatadi.
Quyidagi jadvalda “O‘zmilliybank” AJ’ning so‘nggi uch yillik asosiy moliyaviy
ko‘rsatkichlari aks ettirilgan:
2-jadval
“O‘zmilliybank” AJning asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlari (trln so‘mda)
Ko‘rsatkichlar
2022-yil
2023-yil
2024-yil
Aktivlar
100,0
110,0
118,0
Kredit portfeli
85,0
90,0
95,3
Umumiy kapital
15,0
16,0
17,7
Mijoz depozitlari
50,0
55,0
62,0
To‘lov xizmatlari hajmi
8,0
12,0
17,5
Manba: https://nbu.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Mazkur ko‘rsatkichlardan ko‘rinib turibdiki, bankning aktivlar bazasi va kreditlash hajmi
yildan-yilga ortmoqda. Ayniqsa, mijoz depozitlari va to‘lov xizmatlari bo‘yicha sezilarli o‘sish
qayd etilgan. Bu bankka raqamli texnologiyalar asosida yangi xizmatlarni joriy etish imkonini
beradi.
Open Banking modelining yurak urishi – bu ochiq API tizimi hisoblanadi. API’lar orqali
uchinchi tomon kompaniyalar bilan hamkorlik, xizmatlarni kengaytirish va yangi biznes
modellarni yaratish imkoniyati tug‘iladi. Quyidagi jadvalda “O‘zmilliybank” AJ tomonidan
2022–2024-yillar davomida yo‘lga qo‘yilgan API xizmatlarining asosiy ko‘rsatkichlari
keltirilgan:
3-jadval
“O‘zmilliybank” AJ API xizmatlari bo‘yicha ko‘rsatkichlar
Ko‘rsatkichlar
2022-yil
2023-yil
2024-yil
API xizmatlari soni
5
10
15
API orqali tranzaksiyalar soni (mln)
1,0
2,5
4,0
API asosida xizmat ko‘rsatuvchi fintech
kompaniyalar
2
5
8
API integratsiyalangan xizmatlar soni
3
6
10
API orqali o‘tkazilgan to‘lovlar hajmi (trln so‘m)
0,5
1,2
2,3
Manba: https://nbu.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, “O‘zmilliybank” tomonidan API xizmatlariga e’tibor keskin
oshgan. Bu esa Open Banking infratuzilmasini shakllantirishda muhim bosqich hisoblanadi.
Fintech kompaniyalar bilan integratsiyaning kuchayishi esa bankning ekotizim asosida
ishlashga tayyor ekanini ko‘rsatadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
642
Muhokama:
Open Banking — bu nafaqat texnologik innovatsiya, balki bank-mijoz
munosabatlarini tubdan o‘zgartiruvchi strategik model sifatida qaralmoqda. O‘zbekistonda ushbu
modelning bosqichma-bosqich joriy etilishi mamlakat moliyaviy tizimining ochiqlik, raqobat va
inklyuzivlik tamoyillariga sodiq qolayotganidan dalolat beradi. Biroq, real tahlil va amaliy
statistik ko‘rsatkichlar asosida ushbu modelni joriy etish jarayonida bir qator muhim
imkoniyatlar bilan birga muammolar va xavflar ham mavjudligini ko‘rsatadi.
“O‘zmilliybank” AJ misolida raqamli xizmatlar ko‘lami, foydalanuvchilarning faolligi,
API orqali amalga oshirilgan tranzaksiyalar ulushi va yangi xizmatlar sonining ortib borishi
ijobiy
o‘zgarishlarni
ko‘rsatadi.
Xususan, 2020–2024-yillar
oralig‘ida mobil
ilova
foydalanuvchilari soni 1,2 milliondan 3,74 millionga yetgani, API orqali tranzaksiyalar ulushi
esa 0% dan 26% gacha oshgani — texnologik rivojlanish va mijozlar ishonchining natijasidir.
Bu jarayonlar bank xizmatlarini markazsizlashtirish, foydalanuvchilarga ko‘proq nazorat
va tanlov imkoniyatini berish yo‘lida muhim qadamdir.
Shu bilan birga, Open Banking modelining to‘liq amalga oshirilishi uchun hal qilinishi
zarur bo‘lgan masalalar mavjud. Birinchidan, O‘zbekistonda hali to‘liq shakllanmagan API
standartlari va normativ-huquqiy baza raqamli banklararo integratsiyani to‘liq qo‘llab-
quvvatlamaydi. Mijoz ma’lumotlarining almashinuvi uchun rozilik (consent) asosidagi
mexanizmlar, kiberxavfsizlik protokollari va uchinchi tomon provayderlari (TPP) uchun
litsenziyalash talablarining aniq belgilanishi zarur.
Texnologik infratuzilmaning rivojlanish darajasi ham cheklov omili bo‘lib qolmoqda.
API integratsiyasi talab qiladigan xizmatlar sonining ortishi bilan birga, real vaqtli monitoring,
ma’lumot uzatish tezligi, autentifikatsiya va ma’lumotlar xavfsizligi bilan bog‘liq risklar
kuchaymoqda. Masalan, Open Banking uchun zarur bo‘lgan OAuth2.0 yoki OpenID Connect
kabi standartlar bo‘yicha bank tizimining tayyorgarligi hali yetarli darajada emas.
Foydalanuvchi tomonida ham muammolar mavjud. Aholining katta qismi, ayniqsa, yoshi
katta va chekka hududlardagi foydalanuvchilar hali ham raqamli moliyaviy xizmatlarga nisbatan
yetarli darajada moliyaviy va texnologik savodxonlikka ega emas. Bu esa banklarning Open
Banking orqali taklif qilayotgan yangi xizmatlaridan to‘liq foydalanilishini sekinlashtiradi.
Shu jihatdan, "O‘zmilliybank" AJning so‘nggi yillarda yangi raqamli xizmatlarni joriy
qilayotgani (2020-yildagi 1 xizmatdan 2024-yildagi 9 ta xizmatga), raqamli kreditlash, mobil
banking va API xizmatlarini kengaytirayotgani davlat miqyosidagi boshqa banklarga ham
namunaviy model sifatida xizmat qilmoqda. Ammo bu jarayonda texnologik vositalar va inson
kapitali birgalikda harakat qilishi kerak.
Open Banking modelining muvaffaqiyatli amalga oshirilishi nafaqat bank tizimi ichida,
balki milliy moliyaviy ekotizimda kompleks yondashuvni talab etadi. Raqamli transformatsiyani
faqat texnologik modernizatsiya deb emas, balki foydalanuvchi huquqlarini kengaytiruvchi,
raqobatni oshiruvchi va moliyaviy inklyuziyani ta’minlovchi siyosiy-iqtisodiy model sifatida
qabul qilish lozim. Shundagina Open Banking O‘zbekiston moliyaviy sohasining strategik
ustunlikka ega bo‘lgan innovatsion tayanchiga aylanishi mumkin.
Xulosa.
O‘zbekiston bank tizimida raqamli transformatsiya jarayonlari jadal sur’atlarda
davom etayotgan bir paytda, Open Banking modeli ushbu transformatsiyaning asosiy
yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
643
Tadqiqot davomida “O‘zmilliybank” AJ misolida olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki,
so‘nggi yillarda bankda raqamli xizmatlar — jumladan, API orqali xizmat ko‘rsatish, mobil
banking, internet-banking, raqamli kreditlash va yangi xizmatlar soni bo‘yicha sezilarli
yutuqlarga erishilgan. 2020–2024-yillar davomida mobil ilova foydalanuvchilari sonining 1,2
milliondan 3,74 millionga o‘sishi, API orqali tranzaksiyalar ulushining 0% dan 26% gacha
yetishi, shuningdek, yangi raqamli xizmatlar sonining 9 taga ortgani — bank infratuzilmasining
Open Banking modelini qabul qilishga tayyorligini isbotlaydi. Shu bilan birga, bu raqamlar bank
mijozlarining raqamli xizmatlarga bo‘lgan ehtiyoji va ishonchi ortib borayotganidan ham dalolat
beradi.
Biroq, Open Banking’ning to‘liq ishlashi uchun quyidagi omillar dolzarb bo‘lib
qolmoqda: normativ-huquqiy asoslarni takomillashtirish, API va kiberxavfsizlik standartlarini
joriy etish, aholi va bank xodimlarining moliyaviy va raqamli savodxonligini oshirish.
Shuningdek, fintech kompaniyalari bilan ochiq hamkorlikni kuchaytirish va regulyator
tomonidan doimiy monitoringni yo‘lga qo‘yish zarur. O‘zbekiston bank tizimi uchun Open
Banking modeli mijozga yo‘naltirilgan, raqobatbardosh va shaffof moliyaviy muhit yaratishning
yangi bosqichi hisoblanadi. Ushbu model mamlakatda innovatsion moliyaviy ekotizimni
shakllantirishga xizmat qilishi mumkin. Kelgusida banklar va regulyatorlar tomonidan bu
boradagi muvofiqlashtirilgan harakatlar Open Banking’ning real iqtisodiy samarasini ta’minlashi
shubhasizdir.
REFERENCES
1.
Nazarov A. (2020). O‘zbekiston bank tizimining raqamli transformatsiyasi: muammolar va
imkoniyatlar. Toshkent: Iqtisodiyot va moliya jurnali.
2.
Khashimov B., Tursunov M. (2021). Bank xizmatlarida innovatsion texnologiyalar va
mijozlar bilan ishlash tizimi. O‘zbekiston Banki Axborotnomasi, №4, 44–56.
3.
Tadjibayeva S. (2023). O‘zbekiston bank tizimida raqamli integratsiyaning huquqiy
asoslari. Raqamli iqtisodiyot jurnali, №1, 17–29.
4.
Akhmedov D. (2024). Open Banking: O‘zbekiston bank tizimi uchun yangi imkoniyatlar.
“Bank ishi” ilmiy-amaliy jurnali, №2, 31–45.
5.
Березина А.В. (2018). Открытое банковское обслуживание в условиях цифровизации
экономики. Финансовый журнал, №3, 112–120.
6.
Иванов С.Н. (2021). Цифровизация банковского сектора и развитие финтех-
экосистем в России. Вопросы экономики, №6, 58–69.
7.
Федоров В.А. (2023). Open Banking как фактор трансформации банковских услуг.
Банковское дело, №2, 90–102.
8.
Lee, I., & Shin, Y.J. (2018). Fintech: Ecosystem, business models, investment decisions,
and challenges. Business Horizons, 61(1), 35–46.
9.
Chen, L., & Li, X. (2019). Open Banking and Fintech Platforms in Asia: Strategic
Positioning and Consumer Trust. Asian Journal of Finance & Economics, 11(3), 77–92.
10.
Huang, Y. (2022). Digital banking in China: Lessons for emerging economies. China
Economic Review, 76, 101–118.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
644
11.
Vives, X. (2019). Digital Disruption in Banking: The Role of Regulation and Competition.
Oxford University Press.
12.
Zetzsche, D.A., Buckley, R.P., & Arner, D.W. (2020). The Rise of Fintech: Risk,
Regulation, and Financial Inclusion. European Banking Law Review, 2(1), 75–104.
13.
Ayadi, R. (2022). Open Banking and consumer protection in the EU: What remains to be
done?. CEPS Policy Insight No. 2022/03.
14.
Johnson, K. (2023). Open Banking in the United States: Fragmented Regulation and
Fintech-Driven Innovation. Journal of Financial Innovation, 5(1), 11–30.
15.
Evans, D.S., & Schmalensee, R. (2019). Matchmakers: The New Economics of Multisided
Platforms. Harvard Business Review Press.
16.
Gambacorta, L., Rau, R., & Zhang, J. (2021). The impact of Open Banking on competition
and consumer welfare. BIS Working Papers No. 1031.
17.
Allen, F., & Carletti, E. (2017). The role of banks in the digital era: Challenges and policy
responses. Journal of Financial Regulation and Compliance, 25(4), 386–397.
18.
https://nbu.uz
19.
https://bank.uz
20.
https://cbu.uz
