RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
10
KIMYO O‘QITISH JARAYONIDA MUAMMOLI O‘QITISH TEXNOLOGIYASINING
SAMARASI.
B.B.Sodiqov
Buxoro davlat pedagogika instituti Kimyo kafedrasi o‘qituvchisi
behzodsodiqov5@gmail.com
Anatatsiyasi:
Ushbu maqolada kimyo o‘qitish jarayonida muammoli o‘qitish
texnologiyasining samaradorligi nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda muammoli
o‘qitish yondoshuvi o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, muammolarni hal etish qobiliyati va fan
predmetiga bo‘lgan qiziqishini oshirishdagi o‘rnini ochib berishga harakat qilingan. Nazariy
asoslar, metodologik yondoshuv, eksperimental natijalar va ularning tahlili orqali innovatsion
ta’lim usullarining amaliy qo‘llanilishi, afzalliklari va rivojlanish istiqbollari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Muammoli o‘qitish texnologiyasi, ta’lim metodlari, samaradorlik, didaktika,
innovatsion ta’lim
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimida fanning nazariy va amaliy jihatlarini chuqur o‘zlashtirish
talab etiladi. Ayniqsa, kimyo kabi murakkab fanlarda o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, tahlil qilish
va muammolarni hal etish qobiliyatlarini rivojlantirish dolzarb masala hisoblanadi. Shu munosabat
bilan, muammoli o‘qitish texnologiyasi ta’lim jarayonida innovatsion yondoshuv sifatida o‘z o‘rnini
topgan. Ushbu maqolada muammoli o‘qitish texnologiyasining nazariy asoslari, metodik
qo‘llanilishi va amaliy samaradorligi tahlil qilinadi.
Muammoli o‘qitish texnologiyasining nazariy asoslari
Muammoli o‘qitish texnologiyasi – bu o‘quv jarayonida o‘quvchilarga real hayotiy yoki
mavzuga oid muammolarni yechish vazifalarini berish orqali mustaqil fikrlash va tahliliy
qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan metoddir. Ushbu yondoshuv constructivizm nazariyasiga
asoslanib, o‘quvchilar faol ishtirok etish, guruhli muhokama va fikr almashish orqali bilim va
ko‘nikmalarini mustahkamlash imkoniyatini beradi. Tadqiqotchilar fikricha, bunday metod
o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirib, fan predmetiga bo‘lgan qiziqishini kuchaytiradi [1, 40-
75b].
Kimyo o‘qitish jarayonida muammoli o‘qitish texnologiyasining amaliy qo‘llanilishi
Kimyo darslarida muammoli o‘qitish texnologiyasini qo‘llashda quyidagi usullar keng
tarqalgan:
Vazifa asosida ishlash:
O‘quvchilarga kimyoviy jarayonlar, reaksiyalar va molekulyar
tuzilmalarga oid real hayotiy muammolar berilib, mustaqil yechimlar izlashga undash.
Guruhda ishlash:
Guruh bo‘lib muammolarni yechish, o‘quvchilarning hamkorlikda
ishlash qobiliyatini rivojlantiradi.
Eksperimental faoliyat:
Laboratoriya ishlarida amaliy tajriba orttirish orqali nazariy
bilimlar mustahkamlanadi.
Tahliliy muhokama:
Dars yakunida guruhlar o‘z yechimlarini taqdim etib, sinf
muhokamalarida fikr almashishadi[2, 70-85b].
“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
11
Ushbu metodlar o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini, ijodkorlik va innovatsion
yondoshuvlarni rivojlantirishga katta hissa qo‘shadi.
Tadqiqot metodologiyasi va natijalari
Tadqiqot jarayonida eksperimental va nazorat guruhlari tashkil etildi. Eksperimental guruhda
muammoli o‘qitish texnologiyasi qo‘llanilib, an’anaviy dars metodlari bilan o‘qitilgan nazorat
guruhiga nisbatan quyidagi natijalarga erishildi:
Bilimning chuqur o‘zlashtirilishi:
O‘quvchilar muammolarni tahlil qilish va yechim izlash
jarayonida nazariy bilimlarini amaliy qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ldi.
Motivatsiyaning oshishi:
Muammoli vazifalar o‘quvchilarda fan predmetiga bo‘lgan
qiziqish va ishtirokni kuchaytirdi.
Ijodiy yondoshuvlar:
Guruhli faoliyat natijasida o‘quvchilar bir-biridan yangi va
innovatsion fikrlarni o‘rganishdi.
Muammolarni yechish ko‘nikmalari:
Muammoli vazifalar o‘quvchilarga murakkab
kimyoviy jarayonlarni yechishda tahliliy va analitik yondoshuvlarni shakllantirishga yordam berdi.
Bu natijalar muammoli o‘qitish texnologiyasining kimyo o‘qitish jarayonida samarali
ekanligini tasdiqlaydi[3, 2-4b].
Muammoli o‘qitish texnologiyasining samaradorligi
Muammoli o‘qitish texnologiyasi quyidagi jihatlarda samarali ekanligi kuzatildi:
Faol ishtirok:
O‘quvchilar dars jarayoniga faol jalb qilinishi natijasida, ular o‘z bilimlarini
mustahkamlash va chuqurlashtirish imkoniga ega bo‘lishadi.
Tegishli muammolarni yechish:
Real hayotiy vazifalar asosida berilgan muammolar
o‘quvchilarga fan bilan bog‘liq mantiqiy fikrlashni rivojlantirishga yordam beradi.
Keng qamrovli o‘rganish:
Nazariy va amaliy bilimlar birlashtirilgan holda o‘quvchilarning
umumiy ta’lim darajasini oshiradi.
Hamkorlik va kommunikatsiya:
Guruhli vazifalar orqali o‘quvchilar o‘rtasidagi fikr
almashish va hamkorlik ruhini mustahkamlashga erishildi[4, 4-5b].
Xulosa va tavsiyalar. Maqolada ko‘rsatilganidek, kimyo o‘qitish jarayonida muammoli
o‘qitish texnologiyasi o‘quvchilarning nazariy bilimlarini amaliy tajriba bilan boyitib,
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
12
mustaqil va tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda samarali usul sifatida namoyon
bo‘ladi. Tadqiqot natijalari ko‘rsatadiki:
Muammoli o‘qitish usuli o‘quvchilarning fan predmetiga bo‘lgan qiziqishini oshiradi;
O‘quvchilarning mantiqiy va tahliliy fikrlash ko‘nikmalari rivojlanadi;
Yangi metodik yondoshuvlar yordamida dars jarayonini yanada interaktiv va samarali
tashkil etish mumkin.
Kelgusida ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalarni joriy etish va ularni amaliyotga
tatbiq etish bo‘yicha qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazish tavsiya etiladi. Shu tarzda, kimyo fani
nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliy tajriba va kreativ yondoshuvlar orqali ham rivojlanishi
ta’minlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ahadov M.Sh. ―Kimyoni o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar darslik. Navoiy‖
nashiryoti.40-100 bet.
2.
B.B.Sodiqov. Kimyo fanini o‘qitishda kreativ va integrativ yondashuvning ahamiyati.
Talim, fan va inovatsiya manaviy-marifiy, ilmiy-uslubiy jurnal.2024.
3.
Islomov, M. (2018).
Kimyo darslarida innovatsion yondoshuvlar
. Kimyo va Ta’lim
jurnali
4.
Qodirov, N. (2019).
Muammoli o‘qitish metodikasining samaradorligi
. Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim vazirligi nashri, 200 b
