RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
18
UGLEVОDLАR MAVZUSINI OʻQITISHDA «MUAMMOLI TEXNOLOGIYA»
USULIDAN FOYDALANISH
Jaksilikova J., Djumanova Z.
Qoraqalpoq davlat universiteti
Annotatsiya.
Kimyo darsida interfaol usullardan foydalanish orqali oʻqituvchi mavzu haqidagi
tushinchalarni shakllantirish va rivojlantirish, fanga tegishli muammolarni mustaqil echish,
shuningdek, fanga boʻlgan qiziqishlarini oʻygʻatishi mumkin. Ushbu texnologiya oquvchilardan
talabchanlikni, ijodiy fikrlashni va oʻz fikrini himoya qila olishga orgatadi.
Kalit sozlar:
interfaol usullar, uglevodlar, muammoli texnologiya usuli.
Fan va texnikaning rivojlanishida kimyo faninning ahamiyati katta, chunki xalq xoʻjaligining
barcha sohalarida, tibbiyotga kerakli dori-darmonlar, qishloq xoʻjaligi uchun kerakli mineral
oʻgʻitlar,
oʻsimliklarni
zararkunandalarga
qarshi
kurashuvchi,
oʻsimlikning
oʻshishini
tezlashtiruvchi moddalar va boshqa da preparatlar ishlab chiqish kimyo fanining rivojlanishi bilan
bogʻliq [1].
Pedagog oʻqituvchilarning har tomonloma bilim berishwi uchun barcha sharoilar yaratilgan,
oʻquvchilarni oʻqishga qiziqtirish uchun har xil interfaol usullar, qiziqarli oʻyinlar ishlab
chiqarilmoqda.
Uglevodlar mavzusin toʻliq oʻzlashtirishda, shuningdek tizimli, ijodiy, analiz qilish
koʻnikmalarin rivojlantirish maqsadida amaliy va laboratoriya mashgʻulotlatida Klaster, Venn
diagrammasi, T-jadval, Kichik guruhlarga ajratish, Aqliy hujum, Nilufar guli, “SWOT” tahlili,
“Assisment” va «Baliq skeleti” singari organayzarlar keng qoʻlaniladi. Chunki, bu usullar
oʻquvchilarga yangi bilimlarni olishda mustaqil fikrlashga oʻrgatadi, jamaoviy faollikning yoqari
darajasin egallashga imkon beradi, shuningdek oʻquvchilarning ijodiy ishcjanligin kuchaytirai va
oʻquv jarayoninin kundalikli hayotiy tajribaga yaqinlashtirishga yordam beradi. Darslarda texnik
jihozlardan, ekspress-savollar, test savollari, amaliy mashgʻulotlar, Aqliy hujum, kichik guruhlar
bilan birga ishlashish va boshqa interfaol talim usullaridan foydalanish nazarda tutiladi [2].
Kimyo fanin oʻqitishda «Muammoli texnologiya» usulin qoʻllashning afzalligi shunda,
oʻquvchi dars mobaynida mavzu yuzasidan kelbp chiqadigan muammoli holatlarni echishda oʻzida
mavjud boʻlgan imkoniyatlarin koʻrsata olish, shuningdek ma’lumotlarni eslab qolish va uni qay
darajada oʻzlashtirganligi anıqlanadı.
Muammoli texnologiyani dars mobaynida qoʻllash texnikasi.
Texnologiyaning maqsadi: Talabalarga oʻquv darapredmetining mavzusidan kelib chiqqan
turli muammoli masala yoki holatlarning echimin toʻgʻri topishlariga oʻrgatish, ularda muammoni
echishning ayrim usullari bilan tanishtirish va muammoni echishda qoʻlay usullarni toʻgʻri
tanlashga oʻrgatish, muammoning kelib chiqish sabaplarin va muammoni echishdagi harakatlarin
toʻgʻri aniqlashga oʻrgatishdan iborat.
Darsni oʻtkazish tartibi: Oʻqituvchi oʻquvchilarni guruhlarga ajratib, ularni qoʻlay oʻrinlarga
joylashtirganidan song, darsni oʻtkazish tartib-qoiydalarin va talablarin tushintiradi, ya’ni u darsni
boshqichli boʻlishin va har bir boshqichda oʻquvchilardan diqqat e’tibor talab qilinishin, dars
davomida ungar yakka, guruh va jamoa boʻlib bajarilishin aytadi. Bunday kayfiyat oʻquvchilarga
berilgan topshiriqlarni bajarishga tayyor boʻlishlariga yordam beradi va qiziqishq oʻgʻatadi.
“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
19
Oʻquvchilar mavzu boʻyicha koʻrsatilgan muammoni aniqlashda plakat, rasm yoki biron bir
muammo bayon qilingan matn, kitobdagi oʻquv materialidan foydalanishi mumkin. Guruhlar
aniqlangan muammoni qogʻozga yozib chiqadi. oʻqituvchi guruhlarning tanlagan muammolar
yozilgan qogʻozlarin almashtirgan holda guruhlarga tarqatiladi, guruhlar tomonidan yozilgan
muammolardan har bir guruh a’zosi oʻzining qiziqtirgan muammoning bittasin tanlab oladi.
Oʻqiruvchi tomonidan tarqatilgan quyidagi jadvalga har bir guruh a’zosi tanlab olgan muammosini
yozib, mustaqil tahlil qiladi.
Muammoli texnologiya usuli jadvalini quyidagi koʻrinishida toʻltirish mumkin.
Muammo
Muammoning
kelib
chiqish
sabablari
Muammoni echish yollari
va harakatlar
Inson
organizimida
uglevodlar olmashinu-vining
buzilishi
(qantli
diabet
kasalligining kelib chiqishi)
Uglevod
va
suv
olmashinuvining
buzilishi,
oshqozan
osti
bezi
funktsiyasining
buzilishi,
semizlik, stress va h.
Toʻgʻri
ovqatlanish,
parhez qilish, qondagi qant
miqdorin tekshirish
Shunday qilib, «Uglevodlar» mavzusin oʻqitish jarayonida «Muammoli texnologiya» usulidan
foydalanish oʻzgashalikka ega. Ta’lim amaliyotida foydalanilayotgan har bir interfaol usulni diqqat
bilan oʻrganish va amalda qoʻllash oʻqituvchilar oʻquvchilarning fikrlashin kengaytiradi va
muammoning toʻgʻri echimin topishlariga ijobiy tasir koʻrsatadi. Oʻqituvchi oʻquvchilarning
ijodiyligin va faolligin orttiradi. Har xil nazariy va amaliy masalalar interfaol usullar orqali analiz
qilinganida oʻquvchilarning bilim, koʻnikma, ilmiy tajribalari kengayishiga erishiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Толипов Ў., Усмонбоева М. Педагогик технологияларнинг татбиқий асослари. – Т.:
«Фан», 2006.
2. Rahmatullayev N., Omonov H., Mirkomilov Sh., Kimyo o‘qitish metodikasi. T., Iqtisod-
Moliya nashriyoti. 2013.
