RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
60
NEFT VA GAZ TURBA PROVODLARINING POLIETILEN QOPLMALAR
KARROZIYASINI TAXLIL QILISH
Bo’riyev Nosirdin Mavlon o’g’li
1
, Yodgorov Nurmuhammad
2
,
Nurqulov Fayzulla Nurmo’minovich
3
, Djalilov Abdulahat Turapovich
4
,
1
Toshkent kimyo-texnologiya ilmiy tadqiqot instituti, doktorant
E-mail:nosriddinboriyev@gmail.com
2
Umumiy va noorganik kimyo instituti,k.f.d., professor
3
Toshkent kimyo-texnologiya ilmiy tadqiqot instituti,t.f.d.,professor
4
Toshkent kimyo-texnologiya ilmiy tadqiqot instituti, O’zRFA akademigi,k.f.d.,professor
Annotatsiya:
Quvurlar qoplamalarining korroziyasi neft va gaz sanoatining asosiy
muammolaridan biri bo'lib, har yili katta miqdorda mablag' sarflanadi. Quvurlarga qoplamani
qo'llash ancha qimmatga tushadi, shuning uchun qoplamani tanlash va qo'llash katta ahamiyatga
ega. Shuningdek, yer osti ko'milgan quvurlar uchun boshqa tuzilmalardan farqli o'laroq, ularning
qoplamalarini qisqa vaqt ichida o'zgartirish mumkin emas. Shuning uchun qoplama kamida 20 yil
davomida hizmat qilishi kerak. Ushbu maqolada uch qatlamli polietilen po'lat quvurlarda
korroziyaning sabablari o’rganildi
Kalit so'zlar
: korroziya , dastlabki yopishqoqlik,polietilen qoplama.
Quvurlar qoplamalarining korroziyasi neft va gaz sanoatining asosiy muammolaridan biri
bo'lib, har yili katta miqdordagi mablag' sarflanadi. Ishlab chiqarishni to'xtatish uglevodorod ishlab
chiqarish yoki texnik xizmat ko'rsatish xarajatlari nuqtai nazaridan juda katta yo'qotishlarni keltirib
chiqaradi. Shuning uchun asbob-uskunalarning yaroqlilik muddati davomida nuqsonsiz bo'lishi
asosiy muammo hisoblanadi [1]. Mamlakatimiz neft, gaz va neft-kimyo sanoati korroziya muhitda
joylashganligi sababli ushbu hodisani o'rganish va uni oldini olish favqulodda muhim ahamiyatga
ega. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, korroziya quvurlarning eng muhim zarar etkazuvchi mexanizmi
hisoblanadi. Ichki va tashqi korroziyalar quvurlarning xavfsizligi va yaxlitligiga uzoq vaqt
davomida juda samarali ta'sir ko'rsatadi, shuning uchun quvurlar doimiy tekshirishni talab qiladi
[2].
Shuningdek, tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, oqishning eng muhim sabablaridan biri sirt
quvurlarining tashqi korroziyasidir. Shuning uchun, odatda, barcha gaz quvurlari katodli himoya
tizimi bilan himoyalangan, ammo quvur liniyasining shikastlanishining boshqa sabablari ham bor,
masalan, mos bo'lmagan qoplamadan foydalanish, qoplamaning oqishi, katodli himoya tizimidagi
nuqsonlar va yoriqlar [3]. Shuningdek, zilzila, yerning siljishi va mexanik shikastlanishlar kabi
mexanik vositalar gaz quvurida mahalliy oqib chiqishga olib kelishi mumkin. Demak, quvurlar oqib
chiqishi va atrof-muhitga, odamlar hayotiga zarar etkazishi mumkin[4].
Shuningdek, er osti ko'milgan quvurlar uchun ularning qoplamasini boshqa tuzilmalar kabi
qisqa muddatlarda almashtirishni imkoni yo’q ,qoplama kamida 20 yildan ortiq hizmat qilishi
kerak. Quvurlarning tuproq ostida joylashtirilishi ,quvur va tuproq orasida kantaktni yuzaga
keltiradi bu esa quvurning karroyiyalanishiga olib kelishi mumkin. Hatto quruq tuproqda ham oz
bo’lsada namlik bo’ladi bu esa quvur qoplamasining nam bo’lishiga olib keladi.Qoplama namlikni
“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
61
o’ziga singdirmasligi kerak, sababi bu og’irlikning oshishiga olib keladi va elektr to’kiga
qarshiligining pasayishiga olib keladi.
Quvurlarni tuproq ostida joylashtirish quvurlarni bosim ostida bo'lishiga olib keladi.
Shuningdek, tuproqda shag'alning mavjudligi, namlik tufayli tuproqning harakatlanishi va boshqa
mavjud bo'lgan zarralar yuqorida aytib o'tilgan o'zgaruvchan va uyg'un bo'lmagan bosimni keltirib
chiqaradi. Aslida qoplama jismoniy himoya bo'lishi kerak va sirtdan ajratilmasligi kerak.
Xulosa.
Odatda, mamlakatda karroziya bilan bog‘liq xarajatlarga katta miqdordagi milliy
mablag‘ sarflanadi. Boshqa mamlakatlar tajribasini qisqacha ko‘zdan kechirganda, ularning
aksariyati karroziya tufayli yuzaga keladigan zararlarning oldini olish usullarini ishlab chiqqanligi
va amalda qo‘llaganligini ko’rish mumkin.
Qoplamaning yaxshi ishlashi uning metall yuzasiga yopishqoqlik darajasi yuqori bo’lishiga
bog‘liq. Dastlabki yopishqoqlik va uning kontakt holatidagi chidamliligi uzoq muddatli istiqbolda
qoplamaning yuqori samaradorligiga olib keladigan omillardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Amir Samimi, Soroush Zarinabadi. An Analysis of Polyethylene Coating Corrosion
in Oil and Gas. Journal of American Science, 2011; 7(1). 1032-1036.
2.
Wong D.T, Holub J.F, Lemenn L, Johnston R.A. Method of Cooling Coated Pipe,
U.S.Patent, Patent Number: 6. 847. 2001.
3.
Rainwater Hartono, Ali Mansoori, Aryadi Suwono. Prediction of solubility of
bimolecular in supercritical solvents. Journal of Chemical Engineering Science, 2001; Vol 56,
6949-6958.
4.
Manan.Z.A, Lim.C.S, Abd Rahman.N.S, Wan Alwi.S.R. Modeling of a new
supercritical fluid extraction process for Palm oil refining. International Conference on science &
Technology, 2008.
