“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
127
Cd
3
[P(Mo
3
O
10
)
4
]
2
×2H
2
O IONOFORI ASOSIDA PLASTIFIKATSIYALANGAN KADMIY
METAL IONI SELEKTIV ELEKTROD YARATISH
Ergashboy Abdurakhmanov
1
, Eldor Ismoilov
2
, Shokhista Salimova
2
1
kimyo fanlari doktori, professor, analitik kimyo kafedrasi, Biokimyo instituti, Samarqand
2
tayanch doktorant, analitik kimyo kafedrasi, Biokimyo instituti, Samarqand
3
magistr, analitik kimyo kafedrasi, Biokimyo instituti, Samarqand
Email: salimovashohista98@gmail.com
Hozirgi kunda ion selektiv elektrodlar turli sohalarda keng qo‘llanilmoqda. Shuning uchun
ion selektiv elektrodlar yaratish sohasida ko‘plab tadqiqotlar olib borilmoqda. Bu elektrodlarni
qulayligi aralashmalar tarkibidagi ayrim komponentlarni selektiv aniqlash imkoniyatining
mavjudligidir [1]. Elektrodlar 5·10
8
dan 1·10
-1
mg/l gacha bo’lgan konsentratsiya oralig‘ida
eritmadagi kadmiy ionlarini aniqlashning past chegarasi bilan tavsiflanadi. Elektrodlarning ishlash
ko‘rsatkichlari 25 dan 45°C gacha bo‘lgan harorat oralig‘ida barqaror ekanligi ko‘rsatilgan [2-4].
Ikkita yangi kadmiyli qattiq holatdagi ion-selektiv elektrodlar grafit sim elektrodi yuzasini
to‘g‘ridan-to‘g‘ri PVX, setilpiridinyum-tetraiodokadmat (I) yoki setilpiridinyum-tetrabromokadmat
(II), dioktil sodifenat va tetrahidrofuran eritmasi bilan qoplash orqali tayyorlangan. Ikki datchik
keng diapazondagi pH dan mustaqil ravishda -29,8 va -25,1 mV/konsentratsiyali qiyaliklarini
ko‘rsatdi va mos ravishda 3 va 7 s juda tez javob beradi. Tetrayodokadmat (TIC) va
tetrabromokadmat (TBC) elektrodlari 1,5·10
-6
-1·10
-1
va 1.0·10
-6
-1·10
-1
M chiziqli diapazonga va
6·10
7
va 8·10
-7
M mos ravishda pastroq aniqlash chegaralariga (PACh) ega. Membrananing tarkibi,
plastifikator turi va namuna eritmasining pH qiymatiga ta’siri to‘liq o‘rganildi [5-6].
Rasm 1.
Plastifikatsiyalangan membranali suyuq ISE ni qurish
Membrana taytorlash uchun ishlatildi: 3 ml TGF, 0.6 ml DBF, 0.315 PVX, 0.05 gr Kadmiy
forfornomolibdat tuzi.
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
128
Hosil bo‘lgan membranalardan elektrod tayyorlanib, yana 3 sutka quritildi.
Xulosa
Nazariy qismda biz geteropolikislotalar, ularning ochilishi, tuzilishi va metallar bilan hosil
qiladigan komplekslari haqida gaplashadigan bo‘lsak, amaliy qismda esa yuqorida ta’kidlab o‘tilgan
og‘ir metal ionlarining ion assotsiatlarining olinishi va ionlariga sezgir ion selektiv elektrod
membranasining qurulishi haqida so‘z yuritildi.
Yuqoridagi tajribalardan xulosa qilish mumkinki Cd(NO
3
)
2
×4H
2
O tuzining fosfomolibdat va
fosfovolframat tuzlari asosida olingan ionofor tuzlarining membranalari yetarli darajada sezgirligi
va selektivligi aniqlandi va ular asosida tahlilllar olib borish uchun maqbul deb hisoblandi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdurakhmanova Z.E., Muradova Z.B., Abdurakhmanov E.A., Salimova Sh.,
Suvonkulov Sh., Ismoilov E., Eshkobilova M.E., Development of selective electrodes for drug
detection // The Author(S), Under Exclusive License to Springer Nature, 2024. Vol. 3. –P. 307-315.
2.
Eshkobilova, M., Abdurakhmanov, E., Abdurakhmanov, I., Begimkulov, J.,
Kholmirzaev, F. Laws of the oxidation process of methane and ammonia involving certain metal
oxides // Lecture Notes in Networks and Systems., 2024, 1118 LNNS, P. 355–362.
3.
Abdurakhmanov E.A., Muradova Z.B., Abdurakhmanova Z.E., Salimova Sh.
Develоpment оf а thermоcаtаlytic sensоr fоr mоnitоring ethyl аlcоhоl vаpоrs in humаn exhаled аir
аnd
prоcess
gаses
//
E3S
Web
of
Conferences
486,
05015
(2024)
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202448605015 AGRITECH-IX 2023
4.
Eshkabilova, M., Abdurakhmanov, I.E., Muradova, Z., Abdurakhmanov, E.,
Abdurakhmanova, Z. Development of selective gas sensors using nanomaterials obtained by sol-gel
process // Journal of Physics: Conference Series., 2022, 2388(1), 012155.
5.
Abdurakhmanov, E., Sidikova, K.G., Muradova, Z.B., Abdurakhmanova, Z.E.
Development of a selective carbon monoxide sensor // IOP Conference Series: Earth and
Environmental Science, 2021, 839(4), 042078.
6.
Eshkobilova, M., Smanova, Z., Begimqulov, J., Suvankulov, S., Abdurakhmanov, E.
Template Synthesis of Gas-Sensitive Nanocomposite Thin Surfaces Based on Metal Oxides for
Natural Gas Detection Semiconductor Sensors // AIP Conference Proceedings., 2024, 3244(1),
050007.
