“TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI”
145
MOCHEVINA ASOSIDA OLINGAN GMK TERMOBARQAROR QOPLAMANING
ISHLAB CHIQARISH PIRINSIPIAL TEXNOLOGIK SXEMASI
Kamolova Zaynura Mehriddin qizi, Axmedov Vohid Nizomovich, Beshimov Islom Akmaljonovich
Buxoro muhandislik texnologiya institute Email: zaynura.kamolova@inbox.ru
Anatatsiya:
Ushbu maqolada mochevina asosida olingan termobarqarot qoplama ya’niy
GMKning ishlab chiqarish uchun taklif etilayotgan texnologik sxemasi maqida malumot berilgan.
Olingan termobarqaror qoplaning olinishida qanday moddalardan foydalanilganligi va necha
gradus harorat, bosim, necha mol nisbatta jarayonga kiritilgani haqida ma’lumot berildi. Uretan
saqlagan oligomerlarning olishning tavsiya etilgan usulining ajralib turadigan xususiyatlari
shundaki, ishlab chiqarish di- yoki poliizotsianatlardan foydalanishning istisno qiladi. Olingan
termobarqaror qoplaplama o’t o’chiyucchilar kiyimiga, uylarning tashqi qavatiga surka yoki
purkash yo’li bilan ishlatiladi.
Kalit so’zlar:
mochevina, uretan, GMK, termobarqaror, harorat, bosim, etilen
GMK termobarqaror qoplamani olish uchun reaktor 2 sig’imga karbamid 5- sig’im orqali
yetkazib beriladi va istgich ulanadi. Reaktorda harorat 70 gradus ga yetganda reaktorning
aralashtirish mexanizmini ishga tushiradilar va aralashtirib 1-sig’imidan etilenglikolni tomchilab
quyiladi. Etilenglikolni quyib bo’lgandan keyin 10 minut davomida aralashtirishni davom etadilar
va 80 minut davomida reaksion massa haroratini 140 gradus gacha ko’tarildi. Bu vaqtda karbamid
va formaldegidning suvdagi eritmasini 4- sig’imda tayyorlandi. So’ngra reaksion massa harorati
140 gradusga yetganda reaktorga karbamid va formaldegidning tayyorlangan suvdagi eritmasini
quyadi. Eritmani kolbaga solayotgan vaqtda reaksiya harorati 120 gradus gacha pasayadi. Eritmani
quygandan keyin reaksiyani shu haroratda davom ettirildi va 150 minut davomida aralashtirib
turildi.
Oligouretanlarni ishlab chiqarishning texnoligik sxemasi.
RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL
146
1-etilenglikol uchun sig’im; 2- mochevina uchun sig’im; 3- natriy gidroksid eritmasi uchun
sig’im; 4- formamin uchun sig’im; 5-issiqlik almashtiruvchi g’ilofli reaktor; 6- smolani sekin
sovitish uchun sig’im; 7-teskari sovutgich ; 8-vakuum nasos ; 9- sovitgich; 10- absorber; 11- nasos ;
Reaksiya tugagandan keyin erituvchini reaksion massadan vakuumli nasos 8 yordamida
haydab olindi va tayyor smolani sig’imi 15 ga sekin sovitish uchun qo’yildi. Sig’im 15 dan tayyor
smola qadodlash stexiga yuborildi. Ikkala uretan oligomerni ishlab chiqarishda ammiak ajralib
chiqadi .Atmosferaga zararli gazlarning chiqmasligi uchun reaktorga qo’shimcha jihozlar
ulangan.Teskari sovutgichli absorber 10 ammiakni suvga absorbstiyalash uchun xizmat qiladi.
Ammiakdan tashqari absorber sig’imiga reaksiyaga kirishmagan formaminni va reaksion massadan
ammiak qoldig’ini saqlagan suv vakuumli nasos 8 yordamida haydaladi. Ammiak va reaksiyaga
kirishmagan formamin bilan to’yingan suv absorber sig’imidan nasos 11 yordamida
rektifikastiyalash stexiga haydab o’tkaziladi.
Xulosa:
Olingan uretan guruhli termobarqarot qoplamaning pirinsipial texnologiyasi
maqolada ko’rsatib o’tildi. Mochevina asosida taklif etilayotgan GMK termobarqaror qoplamaning
etilenglikol bilan mol nisbatlarda aralashtirilib kerakli harorat taminlandi. Jarayonda chiqayotgan
ammiak teskari sovutgichdan foydalanib absorbsiyalandi.
Olingan GMK termobarqaror qoplama
uchun erituvchi sifatida suvdan foydalanib ishlatiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Beshimov I.A. Poliuretan asosida termobarqaror qoplama olish «Kimyoning dolzarb
muammolari» mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. (2024-yil 21-22-iyun),
338-340 bet.
2. Beshimov I.A. Mahalliy xom ashyolar asosida uretan guruxli termo, fotobarqaror
qoplamalarning olinish texnologiyasi. Models and medhonds for increasing the efficiency of
innovative research conference, part 33 february 2024, 268-270 bet.
3. Beshimov I.A. Differential thermal analysis of thermostable coating based on local raw
materials, Scientific Collection «InterConf+» 2024. № 49(217), 197-201 bet.
4. Beshimov I.A., Temirov A., Axmedov V.N. Tiomochevina asosidagi ingibitorlarning
xossalari. Kimyo va tibbiyot: nazariyadan amaliyotgacha. – 2022. – S. 136-139 бет
