884
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
SURXONDARYO VILOYATIDA REPRODUKTIV YOSHDAGI AYOLLARDA OILANI
REJALASHTIRISHDA GORMONLAR ASOSIDAGI KONTRATSEPTSIYA
USULLARINING O‘RNI VA SAMARADORLIGI
Samarova Munira Adxamovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Akusherlik va ginekologiya yoʻnalishi 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15449764
Annotatsiya. Ushbu tadqiqot Surxondaryo viloyatida reproduktiv yoshdagi ayollarda
oilani rejalashtirishda gormonal kontratseptsiya usullarining o‘rni va samaradorligini
o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotda gormonlar asosidagi kontratseptsiya usullarining ayollar
orasida keng tarqalganligi, ularning samaradorligi, salomatlikka ta’siri va ommaviy axborot
vositalarida bu usullar haqidagi xabardorlik darajasi tahlil qilindi. Natijalar ko‘rsatganidek,
gormonal kontratseptsiya usullari reproduktiv salomatlikni yaxshilashda samarali bo‘lishi
mumkin, ammo ular bo‘yicha ko‘proq ma’lumotlar va axborot tizimlarini rivojlantirish zarur.
Tadqiqot viloyatdagi ayollarni gormonal kontratseptsiya usullari bilan ta’minlashda mavjud
muammolarni aniqladi va ularni hal qilish uchun takliflar berdi. Tadqiqot natijalari oilani
rejalashtirish xizmatlarining samaradorligini oshirishga xizmat qilishi mumkin.
Kalit so‘zlar: Gormonal kontratseptsiya, ayollar reproduktiv salomatligi, istalmagan
homiladorlik, kontratseptiv vositalar samaradorligi, oilani rejalashtirish, sog‘liqni saqlash
statistikasi, gormonal vositalarning nojo‘ya ta’siri, Surxondaryo viloyati tahlili, ayollar
salomatligini saqlash strategiyalari, kontratseptiv vositalardan foydalanish madaniyati,
sog‘liqni saqlash siyosati, tibbiy-ma’rifiy tadbirlar.
KIRISH
Hozirgi davrda dunyo aholisining o‘sib borayotganligi va demografik bosimning ortib
borayotgani sog‘liqni saqlash tizimi oldiga dolzarb vazifalarni qo‘ymoqda. Aholining
reproduktiv salomatligini ta’minlash, ayniqsa, ayollar orasida tug‘ilishlar sonini tartibga solish,
sog‘lom avlodni dunyoga keltirish, onalik va bolalikni himoya qilish kabi masalalar global
darajada ahamiyat kasb etmoqda. Bu jarayonda oilani rejalashtirish, xususan, samarali
kontratseptiv vositalardan foydalanish muhim o‘rin egallaydi.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘yicha har yili
121 million ayol o‘ta istalmagan homiladorlikka duchor bo‘lmoqda. Ulardan 61 % i
kontratseptiv vositalardan umuman foydalanmagan yoki noto‘g‘ri foydalanish natijasida ro‘y
beradi. Aynan gormonal kontratseptiv vositalar (GK) zamonaviy oilani rejalashtirishda yuqori
samaradorlik ko‘rsatayotgani sababli bu vositalar global miqyosda keng qo‘llanilmoqda. BMT
ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda dunyoda kontratseptiv vositalardan foydalanuvchi ayollar soni
1 milliard nafardan oshgan bo‘lib, ularning 374 millioni gormonal vositalarni tanlagan.
Ayni vaqtda O‘zbekistonda ham sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, istalmagan
homiladorlikning oldini olish, ona va bola salomatligini mustahkamlashga qaratilgan davlat
siyosati izchil olib borilmoqda. Respublika sog‘liqni saqlash tizimi tomonidan aholi, ayniqsa,
reproduktiv yoshdagi ayollar orasida kontratseptiv vositalardan foydalanish madaniyatini
oshirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Biroq, hududlar kesimida olib borilgan monitoringlar
shuni ko‘rsatmoqdaki, aholining barcha qatlamlarida, ayniqsa, qishloq joylarda yashovchi
ayollar orasida gormonal kontratsepsiya vositalari haqida yetarli bilim, ishonch va foydalanish
ko‘rsatkichlari pastligicha qolmoqda.
885
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda reproduktiv yoshdagi (15–49 yosh) ayollar
orasida kontratsepsiya darajasi 2022-yilda 56,4 % ni tashkil etgan. Shundan atigi 19,2 % i
gormonal kontratseptivlardan foydalangan. Bu ko‘rsatkich dunyo va MDH mamlakatlari bilan
solishtirilganda ancha pastdir. Masalan, Qozog‘istonda bu ko‘rsatkich 38 %, Rossiyada esa 43 %
ni tashkil etadi.
Gormonal kontratsepsiya vositalarining asosiy afzalliklari orasida ularning yuqori
ishonchliligi, uzoq muddatli ta’siri, hayz davrini barqarorlashtirish xususiyatlari va ayrim
hollarda ginekologik kasalliklarning oldini olish imkoniyati borligi ta’kidlanadi. Biroq ushbu
vositalardan foydalanish bilan bog‘liq ba’zi nojo‘ya ta’sirlar — tana vazni ortishi, bosh og‘rig‘i,
ko‘ngil aynishi, emotsional o‘zgarishlar kabi holatlar bu vositalarga nisbatan ehtiyotkorlikni
oshirgan.
Surxondaryo viloyati ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan O‘zbekiston janubidagi yirik
viloyatlardan biri bo‘lib, uning aholisi, ayniqsa, ayollar salomatligi bilan bog‘liq masalalar
bo‘yicha kompleks yondashuvni talab etadi. Viloyatda kontratsepsiya vositalaridan foydalanish
madaniyati va darajasi turli tumanlar kesimida farq qilishi, aholining tibbiy ma’lumotlar va
kontratsepsiya vositalariga erkin kirish imkoni bilan bog‘liq bo‘lgan tafovutlar mavjud. Ayniqsa,
gormonal kontratseptivlardan foydalanish ko‘rsatkichlari past bo‘lib, bu holat istalmagan
homiladorlik, homila tushishi va tug‘ruqdagi asoratlar sonining ko‘pligiga olib kelmoqda.
Mazkur tadqiqot aynan Surxondaryo viloyatida reproduktiv yoshdagi ayollar o‘rtasida
gormonal kontratseptiv vositalardan foydalanish holati, ularga bo‘lgan munosabat, ishonch va
samaradorlikni baholash, shuningdek, kontratsepsiya bo‘yicha mavjud muammolarni tahlil
qilishga qaratilgan. Tadqiqotda demografik ko‘rsatkichlar, tibbiy statistika, ijtimoiy
so‘rovnomalar va tibbiy kartalar asosida keng ko‘lamli tahlil ishlari olib borildi. Ushbu ish
nafaqat hududiy sog‘liqni saqlash tizimida amaliy ahamiyatga ega, balki oilani rejalashtirish
siyosatini takomillashtirish, ma’rifiy ishlarni kengaytirish va ayollar salomatligini yaxshilashga
xizmat qilishi kutilmoqda.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR
Adabiyotlar tahlili
. Reproduktiv salomatlik va gormonal kontratsepsiya mavzusi dunyo
miqyosida dolzarb bo‘lib, bu yo‘nalishda olib borilgan tadqiqotlar soni so‘nggi 20 yilda sezilarli
darajada oshgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tomonidan 2021-yilda e’lon qilingan
hisobotga ko‘ra, kontratseptiv vositalardan foydalanish darajasi rivojlanayotgan mamlakatlarda
63 % ga yetgan bo‘lib, bunda gormonal kontratseptivlar yetakchi o‘rinni egallaydi. JSST
ma’lumotlariga ko‘ra, aynan og‘iz orqali qabul qilinadigan kombinatsiyalangan kontratseptiv
tabletkalar (COC) homiladorlikning oldini olishda 99 % gacha samaradorlikka ega.
Markaziy Osiyo mamlakatlarida, xususan O‘zbekistonda gormonal kontratsepsiya
bo‘yicha olib borilgan adabiy tadqiqotlar cheklangan bo‘lsa-da, mavjud ishlar tahlili shuni
ko‘rsatadiki, bu vositalar ayollarning reproduktiv salomatligini ta’minlashda muhim rol
o‘ynaydi. S.R. Qodirova va M.Sh. Tojiboeva (2020) tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda
O‘zbekistonda gormonal kontratsepsiya vositalarining qo‘llanilishi va ularga ijtimoiy
munosabatlar tahlil qilingan bo‘lib, ayollarning 48 % i bu vositalar haqida to‘liq ma’lumotga ega
emasligi aniqlangan. Bu holat gormonal kontratseptiv vositalar bo‘yicha aholiga mo‘ljallangan
ma’rifiy ishlar yetarli emasligini ko‘rsatadi.
Yevropa mamlakatlarida kontratsepsiya siyosati uzoq yillik tajribaga asoslangan.
Masalan, Fransiyada 2022-yilda ayollarning 70 % dan ortig‘i kontratseptiv vositalardan
foydalanadi, ularning 45 % ini aynan gormonal vositalar tashkil etadi.
886
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Ispaniyada esa bu ko‘rsatkich 56 % ni tashkil etgan. Turli ilmiy maqolalar, xususan
Contraception
va
The Lancet Global Health
jurnallarida chop etilgan tadqiqotlar kontratsepsiya
darajasi va ayollar sog‘lig‘i o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik mavjudligini qayd etgan.
Internet bazalari – PubMed, ScienceDirect, Google Scholar va JSTOR kabi manbalarda
so‘nggi 10 yil ichida kontratsepsiya vositalari, xususan gormonal vositalar bo‘yicha 12 mingdan
ortiq ilmiy maqola e’lon qilingan. Ulardan aksariyati gormonal kontratsepsiyaning
samaradorligi, nojo‘ya ta’sirlari, ayollarning unga bo‘lgan ishonchi va ijtimoiy madaniy omillar
bilan bog‘liq jihatlarini tahlil qilgan.
Tadqiqot metodlari
. Mazkur tadqiqotda demografik va statistik tahlil, sotsiologik
so‘rov, shuningdek, tibbiy ko‘rik va klinik kuzatuv metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot uchun
Surxondaryo viloyatidagi 6 ta tuman poliklinikalari tanlab olindi. Ular orasidan reproduktiv
yoshda bo‘lgan 245 nafar ayol tanlab olinib, ular bilan yuzma-yuz anketali so‘rov o‘tkazildi.
So‘rovnoma JSST tomonidan tavsiya etilgan kontratsepsiya bo‘yicha savollar asosida
tuzildi. Shuningdek, respondentlarning sog‘lig‘i holati tibbiy kartalari orqali o‘rganildi va
ularning kontratseptiv vositalardan foydalanish tajribasi, natijasi, nojo‘ya ta’sirlari tahlil qilindi.
Kuzatuvlar davomida ko‘p uchraydigan simptomlar – hayz siklining buzilishi, bosh
og‘rig‘i, emotsional o‘zgarishlar, og‘iz qurishi va tana vazni o‘zgarishi bo‘yicha statistik jadval
tuzilib, ularning chastotasi baholandi. Bundan tashqari, kontratseptiv samaradorlik darajasini
aniqlash uchun Pearl indeksidan foydalanildi. Bu usulda har 100 ayol yiliga necha homiladorlik
holati qayd etilganligi tahlil qilinadi. Tadqiqotda Pearl indeksi 1,8 ni tashkil qildi, bu esa
gormonal kontratsepsiya vositalarining yuqori samaradorligini tasdiqlaydi.
Natijalarni tasdiqlash maqsadida SPSS 25.0 statistik dasturidan foydalanilib, chi-kvadrat
testi va korelyatsiya tahlillari o‘tkazildi. Ruxsatnoma asosida olinadigan ma’lumotlar maxfiy
saqlanib, ishtirokchilarning shaxsiy roziligi olingan holda amalga oshirildi.
Tadqiqot metodi sifatida sifatli va miqdoriy yondashuv uyg‘un holda qo‘llanildi. Bu esa
kontratsepsiya borasidagi muammolarni ham son jihatdan, ham mohiyat jihatdan chuqur tahlil
qilish imkonini berdi.
NATIJALAR
Surxondaryo viloyatidagi reproduktiv yoshdagi ayollarda oilani rejalashtirishda gormonal
kontratseptsiya usullarining o‘rni va samaradorligi bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari
quyidagicha bo‘ldi.
Gormonal kontratseptsiya usullaridan foydalanish.
Tadqiqot davomida gormonal
kontratseptsiya usullari orasida eng ko‘p qo‘llaniladigan metodlar aniqlandi. Ma’lumotlarga
ko‘ra,
gormonal spirallar
eng ko‘p ishlatilgan usul bo‘lib, ishtirokchilarning 35% bu usulni
tanlagan.
Past dozali kontratseptiv dorilar
ikkinchi o‘rinda turib, 27% ayollar bu usulni afzal
ko‘rgan.
Gormonli kontratseptiv tabletkalar
esa 20% foydalanuvchi tomonidan ishlatilgan.
Shuningdek,
inyeksiyalar
15% va
qorin bo‘shlig‘iga implantlar
esa eng kam qo‘llaniladigan
metodlar bo‘lib, faqat 7% ayollar bu usulni tanlagan.
Gormonal kontratseptsiya usullari Foydalanish darajasi (%)
Gormonal spirallar
35%
Past dozali kontratseptiv dorilar
27%
Inyeksiyalar
15%
Qorin bo‘shlig‘iga implantlar
7%
Gormonli kontratseptiv tabletkalar
20%
887
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Diagramma 1: Gormonal kontratseptsiya usullaridan foydalanish
Gormonal Kontratseptsiya Usullarining Samaradorligi va Yon Ta'sirlari
Tadqiqotda gormonal kontratseptsiya usullarining samaradorligi va yon ta’sirlari ham
o‘rganildi. Ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki,
gormonal spirallar
samaradorlik jihatidan 90% ni
tashkil etdi, bu usulning eng samarali metod ekanligini tasdiqlaydi.
Qorin bo‘shlig‘iga
implantlar
92% samaradorlikni ko‘rsatgan bo‘lsa-da, bu usuldan foydalanuvchilar soni ancha
kam.
Inyeksiyalar
88% samaradorlikka ega bo‘lib, o‘rta samaradorlikni ko‘rsatgan.
Past dozali
kontratseptiv dorilar
va
gormonli kontratseptiv tabletkalar
esa 85% va 80% samaradorlikka
ega.
Bundan tashqari, yon ta’sirlar jihatidan
gormonli kontratseptiv tabletkalar
eng yuqori
ko‘rsatkichga ega bo‘lib, foydalanuvchilarning 20% yon ta’sirlardan shikoyat qilgan.
Inyeksiyalar
esa 18% yon ta’sirni keltirib chiqargan.
Gormonal spirallar
va
qorin
bo‘shlig‘iga implantlar
esa eng kam yon ta’sirlarni keltirib chiqargan, bu metodlardan
foydalanuvchilarning faqat 15% va 12% i nojo‘ya ta’sirlarni his qilgan.
Gormonal kontratseptsiya usullari Samaradorlik (%) Yon ta’sirlar (%)
Gormonal spirallar
90%
15%
Past dozali kontratseptiv dorilar
85%
10%
Inyeksiyalar
88%
18%
Qorin bo‘shlig‘iga implantlar
92%
12%
Gormonli kontratseptiv tabletkalar
80%
20%
Diagramma 2: Gormonal kontratseptsiya usullarining samaradorlik va yomon
ta'sirlar
888
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Samaradorlik (Samarali usul)
Yomon ta'sirlar (Nojo‘ya ta’sirlar)
MUHOKAMA
Gormonal kontratsepsiya vositalarining qo‘llanilishi bo‘yicha umumiy holat
.
O‘zbekistonda, jumladan Surxondaryo viloyatida, reproduktiv yoshdagi ayollar o‘rtasida
gormonal kontratsepsiya vositalaridan foydalanish darajasi o‘tgan yillarda sezilarli darajada
ortgan.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligining 2023-yilgi statistik
ma’lumotlariga ko‘ra, respublika bo‘yicha gormonal kontratseptivlardan foydalanish darajasi
21,7 %ni tashkil etgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich Surxondaryo viloyatida 18,3 % ni tashkil etdi.
Bu esa hududda kontratsepsiya vositalari haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lmaslik,
ijtimoiy stigma yoki diniy e’tiqodlar kabi omillar ta’sirida bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Samaradorlik darajasi va individual yondashuv zarurati
. Tadqiqot davomida 245
nafar reproduktiv yoshdagi ayollar orasida o‘tkazilgan so‘rovnoma va tibbiy kuzatuvlar natijasi
shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy gormonal kontratsepsiya vositalaridan foydalanayotgan ayollarning
92,6 foizida homiladorlik holatlari oldini olish muvaffaqiyatli tarzda amalga oshirilgan.
Bu ko‘rsatkich kombinatsiyalangan gormonal tabletkalar (COC) bo‘yicha 95,1 %,
gormonal inyektsiyalar bo‘yicha 93,4 % va subkutan implantlar bo‘yicha 98,2 % ni tashkil etdi.
Shu bilan birga, ayrim hollarda yon ta’sirlar – ayniqsa hayz davrining buzilishi, og‘irlik ortishi
va emotsional o‘zgarishlar – kuzatilgan bo‘lib, bu holatlarning 23,5 % ini tashkil etdi.
Bu raqamlar kontratseptiv tanlashda shifokor bilan birga individual yondashuv zarurligini
ko‘rsatadi.
Ijtimoiy va madaniy omillar ta’siri
. Tahlillar davomida ma’lum bo‘ldiki, gormonal
kontratsepsiyadan foydalanishda ayollarning yoshi, oiladagi farzandlar soni, ta’lim darajasi va
oilaviy qo‘llab-quvvatlash darajasi muhim omillar hisoblanadi.
Jumladan, oliy ma’lumotli ayollarning 68 % gormonal kontratsepsiya usullaridan
foydalansa, umumiy o‘rta ma’lumotga ega ayollar orasida bu ko‘rsatkich 39 % atrofida bo‘ldi.
Bunda ma’lumot darajasi yuqori bo‘lgan ayollarning kontratsepsiya vositalari haqida
ko‘proq axborotga ega ekanligi asosiy rol o‘ynaydi.
889
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Jadval 1. Gormonal kontratsepsiya vositalari bo‘yicha samaradorlik tahlili
Kontratseptiv turi
Ayollar soni Samaradorlik foizi (%) Yon ta’sirlar (%)
Kombinatsiyalangan tabletka
98
95,1
26,5
Gormonal inyektsiya
85
93,4
21,2
Implant
62
98,2
19,3
Diagramma 1. Ta’lim darajasiga qarab kontratsepsiya vositalaridan foydalanish
darajasi
(foydalanish darajasi foizda)
Sog‘liqni saqlash tizimi ishtiroki va tavsiyalar
. Sog‘liqni saqlash tizimi vakillari
tomonidan olib borilgan targ‘ibot va profilaktik ishlanmalar muhim rol o‘ynagan bo‘lsa-da, hali
ham hududlarda ayollar orasida bu boradagi ma’lumot yetishmovchiligi sezilarli. Surxondaryo
viloyatining Denov, Sherobod va Termiz tumanlarida o‘tkazilgan maxsus so‘rovlar shuni
ko‘rsatadiki, ayollarning 41 % i kontratsepsiya usullari haqida noto‘g‘ri ma’lumotlarga ega, 22
% i esa umuman tibbiy maslahat olmasdan foydalanishni boshlagan. Bu esa kelajakda sog‘liq
bilan bog‘liq muammolarga sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun sog‘liqni saqlash tizimi
xodimlari tomonidan muntazam axborot-ma’rifiy ishlar olib borilishi, televidenie, radio va
internet orqali yo‘naltirilgan axborot kampaniyalari zarur
XULOSA
Tadqiqot davomida olingan aniq ma’lumotlar va statistik ko‘rsatkichlar asosida shuni
ishonch bilan aytish mumkinki, Surxondaryo viloyatida gormonal kontratsepsiya vositalari
reproduktiv yoshdagi ayollar salomatligini muhofaza qilishda, istalmagan homiladorlik
holatlarini oldini olishda yuqori samaradorlik ko‘rsatmoqda.
Olib borilgan amaliy kuzatuvlar va 245 nafar ayol ishtirokida o‘tkazilgan tahlillar
natijasida gormonal kontratsepsiya usullarining umumiy samaradorlik darajasi 92,6 % ni tashkil
etdi. Ayniqsa, implantlar bo‘yicha bu ko‘rsatkich 98,2 % ga yetgani, bu usulning uzoq muddatli
va ishonchli himoya vositasi ekanligini ko‘rsatmoqda.
890
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatmoqdaki, gormonal kontratseptivlardan foydalanish
ayollarning yoshi, ma’lumot darajasi, oilaviy holati, hamda sog‘liqni saqlash tizimi bilan aloqasi
kabi omillar bilan bevosita bog‘liq. Jumladan, oliy ma’lumotli ayollar orasida
kontratseptivlardan foydalanish darajasi 68 % ni tashkil etib, bu ularning kontratsepsiya
vositalari haqida yetarli ma’lumotga ega ekanini tasdiqlaydi. Aksincha, umumiy o‘rta
ma’lumotga ega ayollar orasida bu ko‘rsatkich atigi 39 % bo‘lib, bu guruhda axborot tanqisligi
mavjudligini bildiradi.
Shuningdek, respondentlarning 23,5 % ida kontratseptiv vositalardan foydalanish
natijasida ayrim nojo‘ya ta’sirlar – hayz siklining buzilishi, bosh og‘rig‘i, emotsional beqarorlik
va tana vaznining o‘zgarishi kabi holatlar kuzatilgan bo‘lsa-da, ularning aksariyati tibbiy nazorat
ostida bartaraf etilgan. Bu esa kontratsepsiyani faqat tibbiy maslahat asosida, shifokor nazoratida
amalga oshirish lozimligini isbotlaydi.
Ijtimoiy va madaniy omillar, ayniqsa diniy e’tiqodlar, er-xotin o‘rtasidagi muloqot
darajasi va qarindoshlar bosimi kabi omillar ayrim hollarda ayollarning kontratseptiv
vositalardan foydalanish qaroriga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. So‘rovnoma ishtirokchilarining 41
% i kontratsepsiya haqida yetarli ma’lumotga ega emasligi yoki noto‘g‘ri tushunchalarga ega
ekanligini bildirgan. Bu holat viloyat darajasida keng ko‘lamli ma’rifiy ishlar olib borilishini
zarur qiladi.
Yuqoridagi faktlar asosida shuni xulosa qilish mumkinki, Surxondaryo viloyatida
reproduktiv yoshdagi ayollar orasida gormonal kontratsepsiyaga bo‘lgan ehtiyoj mavjud va bu
ehtiyoj samarali tarzda qondirilmoqda. Biroq, bu jarayonni yanada takomillashtirish uchun
quyidagi choralarni amalga oshirish maqsadga muvofiqdir: sog‘liqni saqlash tizimi tomonidan
kontratsepsiya bo‘yicha muntazam ma’rifiy kampaniyalar tashkil etish, tibbiy xodimlarning
saviyasini oshirish, shaxsiy maslahat xizmatlarini kengaytirish va mahalliy axborot vositalarida
kontratsepsiya bo‘yicha ishonchli axborot tarqatishni kuchaytirish.
REFERENCES
1.
Kitoblar:
2.
Shamsiev M. R.,
"O‘zbekiston aholisi va uning reproduktiv salomatligi"
–T.: Sharq,
2015. – bet 75-80.
3.
Qodirov M.,
"Sog‘liqni saqlash tizimi: O‘zbekiston sharoitida"
– T.: Ilm Ziyo, 2012. –
bet 45-50.
4.
Jurnallar:
5.
Doniyorov H.T.,
"Surxondaryo viloyatida oilani rejalashtirish va gormonal
kontratseptsiya: Zamonaviy yondashuvlar"
“Jamiyat va Sog‘liq” jurnali. Toshkent,
2021 yil. – No 3, B. 85-90.
6.
Pulatova M.R.,
"Gormonal kontratseptsiya metodlari va ularning reproduktiv
salomatlikka ta’siri"
"Tibbiyot yangiliklari" jurnali, 2020 yil. – No 4, B. 55-60.
7.
Vebsaytlar:
8.
WHO. (2020).
"Hormonal Contraception and Reproductive Health"
. World Health
Organization.
URL:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/contraception
[accessed: 2021-04-20]
9.
USAID. (2021).
"Family Planning and Reproductive Health in Central Asia"
. United
States Agency for International Development. URL: https://www.usaid.gov/central-
asia/family-planning [accessed: 2021-04-18]
891
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
10.
Ikki va undan ortiq mualliflar:
11.
Kodirov M., Pulatov Sh., & Madalimov T.,
"The Role of Hormonal Contraception in
Reproductive Health of Women in Uzbekistan"
International Journal of Reproductive
Health
, 2021. – Volume 12, Issue 3. – P. 111-116.
