867
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
10-11 YOSHLI MAKTAB O‘QUVCHILARINING JISMONIY TAYYORGARLIGINI
MAXSUS HARAKATLI O‘YINLAR ORQALI TAKOMILLASHTIRISH
Eshmanova Umida Abdulla qizi
Oriental universiteti Jismoniy tarbiya kafedrasi o‘qituvchisi.
Baybajanov Abdulloh
Oriental universiteti jismoniy madaniyat 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15449681
Annotatsiya. Ushbu tadqiqot muallifi 10-11 yoshli maktab o‘quvchilarining jismoniy
tayyorgarligini takomillashtirishda maxsus harakatli o‘yinlar foydalanishning ahamiyatini yoriti
bergan.
Kalit so‘zlar: 10-11 yoshli o‘quvchilar, jismoniy tayyorgarlik, maxsus, harakatli o‘yinlar,
maktab.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВЛЕННОСТИ
ШКОЛЬНИКОВ 10–11 ЛЕТ С ПОМОЩЬЮ СПЕЦИАЛЬНЫХ ПОДВИЖНЫХ ИГР
Аннотация. Автор данного исследования подчеркнул важность использования
специальных игр-действий в совершенствовании физической подготовленности
школьников 10-11лет.
Ключевые слова: Школьники 10-11 лет, физкультура, специальные, подвижные
игры, школа.
IMPROVING THE PHYSICAL FITNESS OF 10–11-YEAR-OLD SCHOOLCHILDREN
THROUGH SPECIAL ACTIVE GAMES
Abstract. The author of this study emphasized the importance of using special action
games in improving the physical fitness of 10-11year old schoolchildren.
Keywords: Schoolchildren 10-11years old, physical education, special, active games,
school.
Mavzuning dоlzarbligi.
O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sport sohasida
aniq maqsadli siyosat olib borilayotgani tufayli, ushbu sohani yanada rivojlantirish masalalariga
ko‘proq eʼtibor berilayotganligi yaqqol ko‘rinmoqda. “Biz xalqaro maydonlarda
O‘zbekistonning nufuzi va obro‘-eʼtiborini oshirishga katta hissa qo‘shgan sportchilarimiz bilan
faxrlanamiz.
So‘nggi yillarda mamlakatimizda jismoniy tarbiya va ommaviy sportni rivojlantirishga,
shuningdek, paralimpiya sport turlarini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekiston
Respublikasi prezidentining 2017- yil 3- iyundagi PQ-3031-son qaroriga muvofiq O‘zbekiston
Respublikasida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantish chora- tadbirlari
to‘g‘risidagi qarorlari mamlakatimizdagi ommaviy sportni yanada rivojlantirishga asos bo‘ladi.
Sportdagi yutuqlarnining o‘sib borishi har doim sportchidan jismoniy qobiliyatlar
rivojlanishning yangi darajasini talab qiladi. Qobiliyatlarni rivojlantirish maktab yoshidan
boshlansa kelajakda yuqori natijalarga erishishi yengillashadi. Bolalarning jismoniy tayyorgarligi
aniqlash ularning sog‘ligini mustahkamlash va jismoniy sifatlarini rivojlantishda muhim qadam
hisoblanadi.[1]
Tadqiqot natijalari va uni muhokamasi.
Jismoniy tayyorgarlik tushunchasi va uning
mohiyati haqida ko‘plab mualliflarimiz o‘z fikrlarini bildirgan. Jismoniy tayyorgarlik – bu
jismoniy sifatlarni rivojlantirish, zarur ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtirish bo‘yicha bo‘yicha
maqsadga yo‘naltirilgan holda tashkillashtirilgan pedagogik jarayon natijasidir
.
[2]
868
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
U quyidagi asosiy sifatlarni o‘z ichiga oladi: kuch, chadamlilik, koordinatsion,
egiluvchanlik, tezkorlik. Ushbu sifatlarning rivojlanganlik darajasi insonning jismoniy
tayyorgarligini belgilaydi. Oxirgi vaqtda jismoniy tayyorgarlikning konditsion va koordinatsion
shakllari ajratilmoqda. Koordinatsion jismoniy tayyorgarlik kordinatsion jismoniy sifatlarning
rivojlanish darajasi bilan tavsiflanadi. Ular tarkibiga asosiy (kuch, chidamlilik, egiluvchanlik,
tezkorlik) va hosila (kuch chidamliligi, Tezkor chidamlilik, Tezkor kuch qobilyatlari) sifatlar
kiradi.[3]
Koordinatsion jismoniy tayyorgarlik, birinchi navbatda, markaziy asab tizimi va
sensomator jarayonlarning xususiyatlari (muvozanatni namoyon qilish paytida va vestibulyar
funksiya) bilan belgilanadi. “Koordinatsiya” tushunchasi (lotinchadan “coordinatsion” -
kelishish, birgalikda bo‘ysunish, muvofiqlashtirish) harakatlarni boshqarish jarayonida ma’lum
bir harakatlarni o‘zaro moslashtirish qobiliyati sifatida belgilanadi. U muvozanat, reaksiya qilish,
fazoda mo‘ljal olish, harakatlar parametrlarini tabaqalashtirish, bitta harakat amalidan
boshqasiga qayta o‘tish, harakat amallarnini ritmlashtirish, ixtiyoriy bo‘shashish, harakatlarni
muvoffiqlashtirish paytida namoyon bo‘ladi.
10-11yoshli maktab o‘quvchilarining jismoniy tayyorgarligini milliy va harakatli o‘yinlar
orqali rivojlantirish. Jismoniy tayyorgarlik deganda biz, eng avvalo, 5 ta jismoniy sifatlarni
tushunamiz. Milliy va harakatli o‘yinlar ichidan jismoniy tayyorgarlikni oshiruvchi hamda
jismoniy sifatlarni rivojlantiruvchilarini tanlab tahlil qilindi. Jismoniy mashqlar inson uchun,
ayniqsa, o‘rta maktab bosqichida hayotiy zarur ko‘nikma va malakalarni shakllantirish hamda
dastlabki jismoniy tayyorgarlikni rivojlantirish uchun eng maqbul davr hisoblanadi. Kam
harakatsizlik bolani ijodiy faolligiga va yoshga xos jismoniy sifatlarini yetarli darajada
rivojlanmasligiga olib keladi. Harakatni cheklash yoki uni buzish hayotiy zarur bo‘lgan
qobiliyatlarni rivojlanishiga salbiy ta’sir etadi. O‘yin uslubi jismoniy tarbiyada qo‘llaniladiga
o‘yinlar uchun xos ko‘pgina belgilarga ega. O‘yin nafaqat jismoniy tarbiyaning vositasi (ya’ni
jismoniy mashqlarning o‘ziga xos tizimlari bilan), balki tarbiya va ta’limning samarali uslubi
hamdir. Shuning uchun o‘yin uslubi tabiatini tushunish umuman o‘yinning mohiyatini tushunish
demakdir.
Ko‘plab tanlangan o‘yinlarni misol qilib aytamiz: “Oq terakrmi, ko‘k terak?”, “Kartoshka
ekish” o‘yinlari, “Yomg‘ir”, “Kalxat keldi qoch bolam” “Mushuk va sichqon”, “Xo‘rozlar
jangi”, “Yelka urishtirish” va h.k. Estafetali harakatli o‘yinlar ham jamoali, umumiy va yakka
(juft) tartibda bo‘lishi mumkin. “Piyoda ko‘pkari”, “Eshak mindi”, “Cho‘pon”, “Podato‘p”,
kurash, piyoda poyga, to‘pli estafetalar va shunga o‘xshash o‘yinlar qo‘llanilsa, maqsadga
muvofiq bo‘ladi.[4] Milliy va harakatli o‘yinlardan jismoniy sifatlar (tezlik, chaqqonlik,
chidamlilik, kuch, egiluvchanlik)ni tarbiyalash, jamoatchilikni, rostgo‘ylikni va boshqa axloqiy-
irodaviy sifatlarini tarbiyalashda foydalanish mumkin. Agarda darsning vazifasi — kichik
maktab yoshidagi bolalarda yugurub kelib uzunlikka sakrash malakasini takomfflashtirish bo‘lsa,
unda “Bo‘ri zovurda” o‘yinidan foydalanilsa bo‘ladi. Qolaversa, “Uzatdingmi o‘tir”, “Ovchilar
va o‘rdaklar”, “O‘yin boshiga to‘pni berma”, “To‘p o‘rtadagiga”, “Otishma” “To‘p uchun
kurash” o‘yinlaridan foydalanish mumkin. “Doiraga tort”, “Qal’a himoyasi”, “Cho‘nqa shuvoq”,
“Cho‘rton baliq”, “Halqa himoyasi”, “Harakatchan nishon”, “Uchuvchi to‘p”, To‘p o‘rtadagiga”
“Xo‘rozlar jangi”, “Cho‘nka shuvoq”, “Uysiz quyon”, “Hamma o‘z bayroqchasiga”, “Zuv-zuv”,
“Qirq tosh”, “To‘p qatnashchisi”, “To‘p tutib oluvchi” ushbu milliy va harakatli o‘yinlar
bolalarning jismoniy tayyorgarligini oshirish hamda jismoniy qobiliyatlarni rivojlantirish uchun
eng yaxshi o‘yinlardir.
869
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Xulosa qilib shuni aytish kerakki, milliy va harakatli o‘yinlar bolalarning jismoniy
qobiliyatlarini rivojlantirish hamda jismoniy tayyorgarligi oshirishda eng samarali uslubdir.
Chunki bolani jismoniy mashqlarga bo‘lgan qiziqishini oshirishda va tez zerikishni oldini
olishda muhim ahamiyat kasb etadi. Jismoniy qobiliyatlarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi
milliy va harakatli o‘yinlarni mashg‘ulotlarda qo‘llash samarali usulligi aniqlandi.
REFERENCES
1.
Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li, “BELBOG‘LI KURASHCHILARNING
KOORDINATSION
MASHQLAR
YORDAMIDA
TEXNIK
–
TAKTIK
TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISH”. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar
jurnali, volum-3, 272-282.Balsevich V.K. Fizicheskaya kultura dlya vsex i dlya kajdogo.-
Moskva: FiS, 1988.-208 s.il.
2.
Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar 2024 4-son Jismoniy tarbiya va sport yo‘nalishlari bo‘yicha
kasbiy ijodiy imtihonlarni o'tkazishda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash metodikasi
341- 345 Sanjarbek SoliyevKholova Sh.M. Issues of physical maturity in the works of
Alisher Navoi., Current issues of cultural life and the development of social sciences and
humanities in Central Asia. International conference package. 2020. June.-B.149-153.
3.
Soliyev
Sanjarbek
Shuhratjon
o‘g‘li
FUTBOLCHILARNING
IRODAVIY
SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI MUSOBAQA OLDI HAVOTIRINI
KAMAYTIRISH ResearchBib IF-2023: 11.01/ ISSN: 3030-3753 / Volume 2 Issue 4
4.
Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li. Belbog‘li kurashchilarning texnik va taktik
tayyorgarligini takomillashtirish. Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar jurnali. 2024, 4-son. 371-
379.
5.
International Journal of Advance Scientific Research “Mass participation in sports is an
effective way to Improve women's health” 249-255 MASS PARTICIPATION IN
SPORTS IS AN EFFECTIVE WAY TO IMPROVE WOMEN'S
HEALTHKhaidarova M.I.Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport,
UzbekistanSoliev S.Sh.Uzbekistan State University Of Physical Education And Sport,
UzbekistanKadamov S.Kh.Uzbekistan State University Of Physical Education And
Sport, Uzbekistan
6.
mavzu: Improving the effectiveness of physical education lessons for hearing-impaired
students using “Motion control XR” equipment Khursanova Rukhsora Olimjon kizi
jurnal: Eurasian Journal of Sport Science bet: 33-37
7.
Mavzu: ESHITISHIDA MUOMMOSI BO ‘LGAN O‘QUVCHILARNING JISMONIY
TAYYORGARLIGINI ANIQLASH VA TAHLIL QILISH Xursanova Ruxsora Olimjon
qizi ACTA NUUz jurnali 242-244 betlar
8.
Mavzu: The role and importance of the principle of continuity in improving the speed
ability of 12-14-year-old hearing and speech impaired children Khursanova Rukhsora
Olimjon kizi MENTAL ENLIGHTENMENT SCIENTIFIC – METHODOLOGICAL
JOURNAL 229-235
9.
крамович, Болтаев Аъзам; ,Ёш волейболчиларнинг жисмоний сифатларини
ривожлантиришда ҳаракатли ўйинларни аҳамияти,Муғаллим ҳем узликсиз
билимлендириў,,6-son,132-135,2019,
10.
BOLTAEYV, A.A.; ,KO‘P YILLIK TAYYORGARLIK BOSQICHIDA SPORTGA
SARALASH
VA
YO’NALTIRISH,МУҒАЛЛИМ
ҲӘМ
ҮЗЛИКСИЗ
870
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
БИЛИМЛЕНДИРИЎ № 6/3 2024 МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ
БИЛИМЛЕНДИРИЎ,1,898-904,8,2024,Qoraqolpoq
11.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //Modern Science and
Research. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 835-839.
12.
Abduraxmonovich M. S., Yusupovich Y. Z. O‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI //International scientific
journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH. – 2024. – Т. 3.
13.
Mamadaliyev S., Yallaqayev Z. O ‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI AXOLI
QATLAMLARIDA
SPORT-SOG
‘LOMLASHTIRISH
TURIZMI
MASHG
‘ULOTLARINI TASHKIL ETISHDAGI O ‘ZIGA XOS YONDOSHUVLAR //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 12. – С. 1253-1262.
14.
PULATOV, LAZIZ A; ,SYSTEM OF PERSONALITY DEVELOPMENT IN HIGHER
EDUCATION
INSTITUTIONS,Mental
Enlightenment
Scientific-Methodological
Journal,5,03,316-323,2024
15.
Ilhom X. Abdullayev. IMPROVEMENT OF THE SPECIAL PHYSICAL TRAINING
MODEL
OF
GRECO-ROMAN
JUNIOR
WRESTLERS
/
MENTAL
ENLIGHTENMENT SCIENTIFIC – METHODOLOGICAL JOURNAL. ISSN: 2181-
1547 (E) / 2181-6131 (P) Vol. 5 No. 08 (2024): Vol.05, Issue08, 2024
16.
BOLTAEYV.
A.A.SCIENTIFIC
AND
THEORETICAL
ANALYSIS
OF
AGGRESSION IN STUDENTS OF MIDDLE SCHOOL AGE,"Spectrum Journal of
Innovation,
Reforms
and
Development",1,111-116,7,2023,SCIENTIFIC
AND
THEORETICAL ANALYSIS OF AGGRESSION IN STUDENTS OF MIDDLE.
17.
DEVELOPMENT
OF
AGILITY
IN
FEMALE
STUDENTS
THROUGH
BASKETBALL GAME ELEMENTS Umida Abdulla qizi Eshmanova THE
MULTIDISCIPLINARY JOURNAL OF SCIENCE AND TECHNOLOGY- VOLUME-
4, ISSUE-12.
18.
Muidinov M.R, Technical Training In Belbogli Kurash Wrestling Through Coordination
Exercises Development. Mental Enlightenment Scientific – Methodological Journal,
2024 vol (05), 106-115.
19.
Muydinov M.R. The importance of mobile technologies in enhancing technical and
tactical preparation in belt wrestling. Multidisciplinary Journal of Science and
Technology VOLUME-4, ISSUE-12 INDIA. 17-23.
20.
Mamadaliyev, S., & Yallaqayev, Z. (2024). O‘ZBEKISTON SHAROITIDA TURLI
AXOLI
QATLAMLARIDA
SPORT-SOG‘LOMLASHTIRISH
TURIZMI
MASHG‘ULOTLARINI
TASHKIL
ETISHDAGI
O‘ZIGA
XOS
YONDOSHUVLAR.
Modern Science and Research
,
3
(12), 1253-1262.
21.
Mamadaliyev, S., & Yallaqayev, Z. (2024). O ‘ZBEKISTONDA SPORT EKSTRIMAL
TURIZMINI RIVOJLANTIRISH VA O ‘ZGARUVCHAN TURISTLARNI DOIMIY
TURISTLARGA AYLANTIRISH CHORA-TADBIRLARI.
Modern Science and
Research
,
3
(12), 835-839.
22.
Abdullayev
Ilhom
Xushnudovich.
ANALYZING
THE
COMPETITIVE
PERFORMANCE
OF
GRECO-ROMAN
WRESTLING
ATHLETES
871
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
(http://econferencezone.org/index.php/ecz/article/view/2387) / International Conference
on Developments in Education Hosted from Saint Petersburg, Russia https:
econferencezone.org Aug 23rd 2023.
23.
Abdullaev Ilkhom Khushnudovich. DEVELOPMENT OF SPECIAL PHYSICAL
TRAINING OF GRECO-ROMAN WRESTLERS WITH THE HELP OF SPECIAL
SIMULATORS / 17th-TECH-FEST-2023 International Multidisciplinary Conference
Hosted from Manchester, England https://conferencea.org 25th August 2023.
24.
Soliyev
Sanjarbek
Shuhratjon
o‘g‘li
FUTBOLCHILARNING
IRODAVIY
SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI MUSOBAQA OLDI HAVOTIRINI
KAMAYTIRISH ResearchBib IF-2023: 11.01/ ISSN: 3030-3753 / Volume 2 Issue 4
25.
Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar 2024 4-son Jismoniy tarbiya va sport yo‘nalishlari bo‘yicha
kasbiy ijodiy imtihonlarni o'tkazishda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash metodikasi
341- 345 Sanjarbek Soliyev
26.
International Journal of Advance Scientific Research “Mass participation in sports is an
effective way to Improve women's health” 249-255 MASS PARTICIPATION IN
SPORTS IS AN EFFECTIVE WAY TO IMPROVE WOMEN'S
HEALTHKhaidarova
27.
Rahmanova, D. A. (2023). 3-7 YOShLI BOLALARNING SOG ‘LOMLAShTIRUVChI
GIMNASTIKA VA XOREOGRAFIYA BILAN ShUG ‘ULLANIShINING
SAMARADORLIGI.
Namangan davlat universiteti Ilmiy axborotnomasi
, (8), 606-614.
28.
RAHMANOVA, D. (2024). JISMONIY TARBIYA DARSLARIDA OLIY TA’LIM
MUASSASALARI
TALABALARINI
JISMONIY
SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISH.
News of the NUUz
,
1
(1.8), 150-152.
29.
Ma’murbekova, G. (2024). YUQORI MALAKALI SAMBOCHI QIZLARNI
FUNKSIYANAL XOLATIGA TEZKOR KUCHNING TA’SRI. Modern Science and
Research, 3(12), 1387-1390.
30.
Ma’murbekova, G. (2024). IMPROVING THE SPEED AND AGILITY OF
NATIONAL WRESTLERS. Multidisciplinary Journal of Science and Technology,
4(12), 34-37.
31.
Anvarov S., Xudayberdiyev N., Mamadaliyev S. 12–14 YOSHLI YOSH
BOKSCHILARNING
FIZIOLOGIK
XUSUSIYATLARI
ASOSIDA
MAXSUS
JISMONIY VA TEXNIK TAYYORGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH YO ‘LLARI
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4.
32.
Tuychiyev K., Xudayberdiyev N., Mamadaliyev S. O‘SMIR YOSHIDAGI
KIKBOKSINGCHILARDA MAXSUS JISMONIY TAYYORGARLIKNI OSHIRISH
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1848-1852.
33.
Erkinhodjayeva G., Mamadaliyev S. KO ‘ZI OJIZLAR VA ZAIF KO ‘RUVCHILAR
UCHUN OCHIQ HAVODAGI HARAKATLI O ‘YINLARNING AHAMIYATI
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 4. – С. 1843-1847.
