2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
456
TERMIK JABRLANISHDA HOMILADORLIKDA YUZAGA KELADIGAN
ASORATLAR
Nasirdinova Shahloxon Baxtiyorjon qizi
Farg‘ona Jamoat Salomatligi Tibbiyot Instituti 1- kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15480236
Annotatsiya: Ushbu ishda homiladorlik davrida termik jabrlanishning salbiy ta’siri va
unga bog‘liq yuzaga keladigan asoratlar tahlil qilinadi. Termik jabrlanish – bu yuqori
haroratning inson organizmiga salbiy ta’siri natijasida yuzaga keladigan kuyish holatidir.
Homilador ayollarda termik jabrlanish organizmda bir qator fiziologik va patologik
o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin, bu esa homilaning rivojlanishiga va onaning sog‘lig‘iga
xavf soladi. Tadqiqotda homiladorlikning birinchi va uchinchi trimestrlarida termik zarb
ta’sirining jismoniy va psixologik jihatlari, shuningdek, buning natijasida yuzaga keladigan
qiyinchiliklar va xavf-xatarlar yoritilgan.
Kalit so’zlar: Termik jabrlanish, Homiladorlik, Asoratlar, Gipoksiya, Gemodinamik
buzilishlar, Suviysizlanish, Infeksiya xavfi.
Kirish
Kuyish eng keng tarqalgan termik jaroxatlardan biridir. Termik jabrlangan
xomiladorlarda o‘limning asosiy sababi infektsiya hisoblanib, ba’zi mualliflarning fikriga
ko‘ra, kuyish bilan jabrlanganlarda, bu 76,3% ni tashkil. Odatda, alanga bilan shikastlanish
keng va chuqur kuyishga sababchi bo‘ladi.. Ayniqsa, kiyim yonuvchi suyuqlik (benzin, kerosin)
bilan shimilganda, shuningdek, tabiiy gazning yonishi natijasida kelib chiqqan juda og‘ir
jaroxatlarni ham o‘z ichiga oladi. Shu bilan birga, so ‘nggi yillarda o‘zini yoqishga urinishlar
(“tirik mash’al”) sezilarni darajada ko‘paygan. Homilador ayollarda kuyish kasalligini ona va
homila holatiga ta’sirini o‘rganishga, kelib chiqishi mumkin bo‘lgan asoratlarni erta
tashxislash, bu holatda davolashning eng maqbul usullarini ishlab va oldini olishga qaratilgan
qator ilmiy tatqiqotlar olib borilmoqda. Homilador bachadon pastki kovak venani qisilishi
natijasida, venoz qon qaytishini kamayadi, bu yurakdan qon qon otilishini kamaytirib,
gemorragik shokni namoyon bo‘lishini oshiradi. Shuning uchun bemorni chap yonga yotgan
holatda transportirovka va tekshirish lozim. Onaning ahvolini barqarorlashtirilgandan so‘ng,
homila holati baholanadi.
Agarda, o‘tkazilgan reanimatsiya choralariga qaramay, Homila hayotiga xavf soluvchi
belgilar yuzaga kelsa, tug‘ruqni hal qilish zarur. Homilaning antenatal o‘limi kuzatilganda,
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
457
onaning ahvoli barqarorlashgunga qadar, tug‘ruqni konservativ tarzda olib boorish mumkin.
Kuygan homilador ayollarni davolash usullarida hal qilinmagan muammolar mavjudligi, termik
jarahatlangan homiladorlarni olib borish taktikasi munozarali bo‘lib bunday bemorlarni
boshqarishda tor mutaxassislarning ishtirokini talab etadi. Homiladorlik davrida termik
shkastlanish ta’siri ostida sodir bo‘ladigan o‘zgarishlarning patogenetik mexanizmlari, kuyish
kasalligida homiladorlikning o‘ziga hos xususiyatlari haligacha to‘liq o‘rganilmagan, termik
shikastlanish bilan homilador ayollarni olib boorish taktikasida kuyish darajasiga va
homiladorlik muddatiga ko‘ra, sezilarni farqlar mavjud. Kuygan homiladorlarda kuyish
kasalligi asoratlarning rivojlanishi, ularning termik shikastlanishdan keyin qancha vaqt
oralig‘ida shifoxonaga kelish tushganliklariga bog‘liq. Shuning uchun, termik kuyish vaqti
bilan davolashni boshlash oralig‘i qanchalik qisqa bo‘lsa, shunchalik asoratlar kam rivojlanadi.
Tuman markaziy kasalxonasiga og‘ir ahvolda termik shikastlangan 20 yoshli homilador
ayol F. shaxsiy mashinasida olib kelingan (kasallik tarixi №6223/529). Turmush o‘rtog‘ining
so‘ziga qaraganda, homilador ayol uyida 45 daqiqa oldin gaz balonini portlashi natijasida
kuyish jarohatini olgan. Bemorni ko‘zdan kechirganda kuyish yaralari: yuzi, qoshlari va burun
ichi tuklari kuygan, bo‘ynida, tanani old va orqa yuzasida, oyoq va qo‘llarida kuyishlar,
shuningdek gapirganda xirillash eshitiladi. Tashxis: homiladorlik III, 36 hafta. II-IIIA darajali
yuz, bo‘yin, oyoq va qo‘llarning, tana old va orqa yuzalarining 55% kuyishi TISH. Og‘ir
darajali temik shok. Kombustiolog, akusher-ginekolog va anesteziologdan iborat konsium
tashkil etildi va shoshilinchravishda tug ‘riqni hal qilish maqsadida kesar kesish amaliyoti
o‘tkazildi. Tirik o‘g‘il jinsli homila og‘irligi-2650gr., uzunligi-46 sm, Apkar shkalasi bo‘yicha
6-7 ball bilan tug‘dirildi. Operatsiyadan keying davr asoratsiz o‘tdi. Tuqqan ayol 10-kun bilasi
bilan uyiga javob berildi. Shunday qilib, shifoxonaga kuygan homilador ayolni tezda
yetkazilishi, o‘z vaqtida hisoblangan infusion-transfuzion terapiyani boshlanishi va akusherlik
taktikani to‘g‘ri tanlanishi, bu holatda muvaffaqiyatning asosiy elementlari bo‘ladi.
Ikkinchi klinik holat: 30 yoshli bemor M. og‘ir ahvolda tez yordam mashinasida
shifoxonaga olib kelingan. Onasining so‘zlariga ko‘ra, eri bilan janjallashgan qizi o‘ziga benzin
sepib gururt chaqib o‘t qo‘ygan. Tez yordam mashinasida shifoxonaga olib kelguncha kuygan
homilador ayolga tomir ichiga 500 ml natriy xlorid va og‘riq qoldiruvchi vositalar yuborilgan.
Obyektiv: umumiy ahvoli og‘ir, savollarga zo‘rg‘a javob beradi, teri ranglar, terini ushlaganda
sovuq. Bachadon tonusi oshganligi sababli homila qismlarini aniq palpatsiya qilish va
homilaning yurak urishini eshitishni iloji bo‘lmadi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
458
Qon bosimi 80/50 mm.sim.ust., puls daqiqasiga 125 zarba, nafas olish tezligi bir
daqiqada 26ta; Fibrobronxoskopiya amaliyotida og‘ir shikastlanish belgilari: bronxlarda
qizarish, shish, eritema va ko‘p miqdorda qurumlar aniqlandi. Tashxis: IIIb darajali yuz bo ‘yin
tananing old va orqa yuzalari, qo‘l-oyoqlarnig 65% kuyishi. TISH kuyish shokining III darajasi.
Frank indeksi 195. Homiladorlik 26 haftalik. Homilaning antenatal o‘limi. Kuygan
homiladorning ahvoli og‘irligini hisobga olgan holda homiladorlikni hozircha to‘xtatmaslikga
qaror qilindi, chunki homiladorlikni uzish ayolni ahvolini yanada og‘irlashtirishi mumkin.
Gemodinamika beqaror bo‘lib, homiladorda siydik ajralishi to‘xtagan. Ko‘rsatilgan barcga
reanimatsiya tadbirlariga qaramay, jabrlangan homilador ayol termik shikastlanishning 4-kuni
yurak-o‘pka va o‘tkir buyrak yetishmovchiligidan vafot etdi. Shunday qilib, kuyish qanchalik
keng qamrovli va termoingalyatsion shikastlanish bilan birga kechsa, shunchalik salbiy natijalar
ko‘p bo‘lganini taqdimotimizda kuzatdik. Kuygan homiladorlarni olib boorish muammosi
to‘liq hal qilinmaganligi, termik shikastlanish homiladorlikni kechishida ko ‘plab asoratlarolib
kelishi, ushbu muammoli xavfli holatni chuqurroq o‘rganish va standartlashtirish lozimligini
ko‘rsatadi.
Xulosa
Homiladorlikda termik jabrlanish va uning asoratlari ayol va uning homilasi uchun
jiddiy xavf tug‘diradi. Yuqori haroratning organizmga ta’siri bir qator fiziologik o‘zgarishlarga
olib kelib, homilador ayollarda stress va salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Kuyish va boshqa
termik zarbalardan keyin paydo bo‘ladigan asoratlar nafaqat onaning, balki homilaning
sog‘lig‘iga ham tahdid solishi mumkin. Termik jabrlanishning oldini olish uchun profilaktik
chora-tadbirlar, ayniqsa, homiladorlik davrida juda muhimdir. Shu bilan birga, homilador
ayollarda termik zararlarni davolashda zamonaviy tibbiyot usullari, jumladan, samarali
reabilitatsiya va terapiya yondashuvlari qo‘llanilishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Brezinski, R. (2019). "Thermal injury and its impact on pregnancy." Journal of
Maternal-Fetal and Neonatal Medicine, 32(7), 1150-1156.
2.
Cochrane, S. (2017). "Effects of heat exposure during pregnancy: A review of clinical
outcomes." Environmental Health Perspectives, 125(9), 1014-1021.
3.
Harrison, R. (2020). "The role of temperature in pregnancy-related complications."
Obstetrics and Gynecology Clinics of North America, 47(1), 55-63.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
459
4.
Kovacevic, A., & Surai, P. (2021). "Effects of thermal stress on pregnancy and fetal
development: A comprehensive review." Journal of Thermal Biology, 98, 102923.
5.
Simpson, E., & Monea, A. (2018). "Thermal injuries and complications in pregnancy:
A case study review." American Journal of Obstetrics and Gynecology, 220(4), 372.e1-
372.e7.
6.
Thompson, A., & Reynolds, M. (2020). "Pregnancy and extreme environmental
conditions: Understanding the impacts of thermal stress." Pregnancy and Health, 22(3),
213-221.
7.
Van der Meer, P., & Svensson, A. (2019). "Thermal stress and maternal health:
Investigating the consequences of exposure to extreme temperatures." Journal of
Reproductive Health, 42(2), 79-88.
