2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
476
SHAXS RAWAJLANIWINIŃ INDIVIDUALLIQ QÁSIYETLERINIŃ TIYKARǴI
ÁHMIYETI
Shavkatova Mumtozbegim Jamaladdin qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studenti:
Masharipova Umida Egamboy qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studenti
Ibrogimova Sohiba Kenja qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
Shukurillayeva Adolat Anvar qizi
Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti student
https://doi.org/10.5281/zenodo.15481704
Annotatsiya:
Bul izertlewde shaxs insannıń pikirleri, sezim-sezimleri hám minez-
qulqların xarakteristikalaytuǵın quramalı túsinik. Hár bir shaxs ayriqsha jeke dúzılıwǵa iye
jáne bul struktura onı basqa adamlardan ajıratıp turatuǵın tiykarǵı ayrıqshalıqlardı óz ishine
aladı. Shaxs túsinigin túsiniw hám túsindiriw psixologiyanıń tiykarǵı tarawlarınan biri bolǵan
shaxs psixologiyasinıń predmeti bolıp tabıladı.
Gilt sózler:
Kognitiv teoriya, gumanistik teoriya, iskerlik teoriyası, analitik teoriya,
shaxs, social -psixologiyalıq ayrıqshalıqlar.
SHAXS RIVOJLANISHINING INDIVIDUALLIK XUSUSIYATLARINING ASOSIY
AHAMIYATI
Annotatsiya:
Ushbu tadqiqotda shaxs
insonning fikrlari, his-tuyg’ulari va xatti-
harakatlarini tavsiflovchi murakkab tushuncha. Har bir shaxs o’ziga xos shaxsiy tuzilishga ega
va bu tuzilma uni boshqa odamlardan ajratib turadigan asosiy xususiyatlarni o’z ichiga oladi.
Shaxs tushunchasini tushunish va tushuntirish psixologiyaning asosiy sohalaridan biri bo’lgan
shaxs psixologiyasining predmetidir
.
Kalit so'zlar:
Kognitiv nazariya, gumanistik nazariya, faoliyat nazariyasi, analitik
nazariya shaxs, ijtimoiy-psixologik xususiyatlar.
КЛЮЧЕВОЕ ЗНАЧЕНИЕ ХАРАКТЕРИСТИК ИНДИВИДУАЛЬНОСТИ В
РАЗВИТИИ ЛИЧНОСТИ
Аннотация:
В данном исследовании личность — это сложное понятие,
описывающее мысли, чувства и поведение человека. Каждый человек имеет уникальную
личностную структуру, и эта структура включает в себя основные характеристики,
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
477
которые отличают его от других людей. Понимание и объяснение понятия личности
является предметом психологии личности, одного из основных разделов психологии.
Ключевые слова:
Когнитивная теория, гуманистическая теория, теория
деятельности,
аналитическая
теория,
личность,
социально-психологические
характеристики.
Kirisiw
Insan, bárinen burın, málim bir dáwirdiń zamanlası bolıp, bul onıń kóplegen social -
psixologiyalıq qásiyetlerin belgileydi. Arnawlı bir dáwirde shaxs jámiettiiń klaslıq dúzilisinde
málim bir poziciyanı iyeleydi. Shaxstıń málim bir klasqa tiyisliligi onıń taǵı bir tiykarǵı
tariypini quraydı, bunıń menen shaxstıń jámiyettegi poziciyasi tikkeley baylanıslı. Bul erdan,
sonıń menen birge, ekonomikalıq mártebesi hám iskerlik túri, sociallıq-siyasiy iskerlik subekti
retinde (shólkem aǵzası retinde) siyasiy mártebesi hám iskerlik túrin gúzetip baradı ; shaxstıń
puqara retindegi huqıq hám minnetlemeleriniń huqıqıy dúzilisi hám dúzilisi, etikalıq turpayı
hám sanasın (ruwxıy qádiriyatlardıń dúzilisi). Buǵan sonı qosımsha qılıw kerek, shaxs mudamı
málim bir áwladtıń qatarlası retinde háreket qılıw qásiyetleri, shańaraq dúzilisi hám bul
strukturadaǵı poziciyasi (áke yamasa ana, ul hám qız hám basqalar ) menen belgilenedi.
Zamanagóy ózlik psixologiyasi - bul insan tábiyaatı haqqındaǵı oy-pikirlerdi ózgertiretuǵın
ilimiy pán bolıp, onı eksperimental túrde tastıyıqlaw múmkin, olar sezim, folklor yamasa saw
pikirge tayanadi. Adamlar shaxs retinde tuwılmaydı, bálki bolıw hám islew processinde shaxs
bolıp, ushırasıw hám óz-ara qatnasda bolǵanda, ózin basqalar menen salıstırıwlap, óziniń "
men" ni anıqlaydı, dep ishoniladi. Insannıń psixologiyalıq qásiyetleri (páziyletleri) iskerliginde,
baylanısinde, qatnaslarında hám hátte insannıń sırtqı kórinisinde tolıq hám jaqtı kórinetuǵın
boladı. Shaxs teoriyası, insan qanday ekenligi, ol ózin qanday tutıwı hám ne ushın ol sonday
háreket etiwi haqqındaǵı juwmaq yamasa boljaw. Shaxs túsinikleri, olardıń tariypleri kóp
bolıwına qaramay, keń talqılaw etiletuǵın másele. Psixologiya insan turpayıdaǵı
ayırmashılıqlarǵa áhmiyet beredi, olar temperament, minez-qulıq, ayriqsha qızıǵıwshılıqlar
arqalı ańlatıladı. Shaxs teoriyası - bul shaxs rawajlanıwınıń tábiyaatı hám mexanizmleri
haqqındaǵı boljawlar yamasa shamalar kompleksi. Ózlik teoriyası tekǵana túsindiriwge, bálki
insan xattiharakatlarini boljawǵa da háreket etedi. Zamanagóy psixologiyada shaxstı
úyreniwdiń segizta tiykarǵı jantasıwı bar. Hár bir jantasıw óz teoriyasına, shaxstıń qásiyetleri
hám dúzilisi haqqındaǵı óz ideyalarına, olardı ólshewdiń ayriqsha usıllarına iye. Sol sebepli biz
tek tómendegi sxematik tariypni usınıwımız múmkin: shaxs - bul individual ayriqshalıqtı, insan
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
478
xattiharakatlarining waqtınshalıq hám jaǵday turaqlılıǵındı támiyinleytuǵın kóp ólshewli hám
kóp basqıshlı psixologiyalıq ayrıqshalıqlar sisteması. Hár bir teoriya shaxstıń bir yamasa bir
neshe strukturalıq modellerin jaratıwǵa múmkinshilik beredi. Modellerdiń kópshiligi
spekulyativ bolıp, tek bir neshesi, tiykarlanıp, dispozitsiyaviy, zamanagóy matematikalıq usıllar
járdeminde qurılǵan. Shaxstıń psixodinamik teoriyası. “Klassik psixoanaliz” atı menen de
belgili shaxstıń psixodinamik teoriyasınıń tiykarlawshisi Avstriyalıq alım Z. Freyd bolıp
tabıladı (1856 -1939). Freydning pikrine qaraǵanda, shaxs rawajlanıwınıń tiykarǵı dáregi
tug'ma biologiyalıq faktorlar (instinktlar), tuwrırog'i, ulıwma biologiyalıq energiya - libido
(latınsha libido - tartıw, qálew) esaplanadı. Bul energiya, birinshiden, násil beriw (jınıslıq
tartıw), ekinshiden, apat (agressiv tartısıw) ga baǵdarlanǵan. Shaxs turmıstıń birinshi altı jılında
qáliplesedi. Shaxs dúzilisinde ongsizlik húkimranlıq etedi. Libidoning tiykarǵı bólegin
quraytuǵın jınıslıq hám basqınshı háreketler insan tárepinen ámelge asırilmaydi. Freyd shaxstıń
shıdamlılıq erkinshegi joq ekenligin aytıp ótdi. Insannıń turpayı onıń jınıslıq hám basqınshı
motivları menen tolıq belgilenedi, ol bunı “id” dep ataǵan. Shaxstıń ishki dúnyasına kelsek, bul
jantasıw sheńberinde ol pútkilley sub'ektiv bolıp tabıladı. Insan óz ishki dúnyasınıń asiri,
motivdıń haqıyqıy mazmunı minez-qulqlardıń " iskerlik tarawı" arqasında jasırınǵan. hám tek
onıń ármanları, sonıń menen birge, arnawlı usıllar insannıń ózligi haqqında kóbirek yamasa
kemrek anıq sıpatlama beriwi múmkin. Ózlik teoriyası psixologiyalıq kózqarastan insan minez-
qulqı haqqındaǵı túsinikmizdi ilgeri jıljıtıw ushın uyushgan umtılıw-háreketlerdi ańlatadı.
Shaxstıń tiykarǵı teoriyaleri:
- Shaxstıń psixoanalitik teoriyası (klassik psixoanaliz), bul shaxs teoriyasınıń
tiykarlawshisi Z. Freyd bolıp tabıladı. Bul ózlik teoriyası sheńberinde bul basqınshı hám jınıslıq
motivlar hám qorǵaw mexanizmleriniń kombinatsiyası. Áwele, ózlik dúzilisi individual
ayrıqshalıqlar hám qorǵaw mexanizmleriniń túrli qatnasların ańlatadı.
- Adlerning shaxstıń individual teoriyası, bul shaxstı basqalar menen ajıralmas
baylanısqan social sistemanıń bir bólegi retinde qaraydı. Adler hár bir shaxstıń ayriqshalıǵın
aytıp, óz teoriyasın individual psixologiya dep atadi.
- Shaxstıń analitik teoriyası K. G. Jungning sózlerine kóre, ol klassik psixoanaliz
teoriyasına jaqın, sebebi ol júdá kóp uqsas túbirlerge iye. Bul jantasıwǵa kóre, shaxs - bul
ámelge asırılǵan hám tug'ma arxetiplar jámááti hám shaxstıń dúzilisi - sanalı hám ongsizning
bólek blokları qatnaslarınıń individual ayriqshalıǵı.
- Shaxstıń gumanistik teoriyası, onıń wákillerinen biri Avraam Maslou tárepdarları
shaxstı " men" dıń ishki dúnyasınan basqa zat dep biliwmeydi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
479
- Shaxstıń kognitiv teoriyası tábiyaatan gumanistik kózqarasqa jaqın, onıń
tiykarlawshisi Jorj Kelli, ol insan bilejaq bolǵan birden-bir zat ol menen ne júz bergenligi hám
keleshekte júz bolıwı dep esaplaǵan. Bul sistemadaǵı ózlik jeke strukturalar sisteması bolıp,
onıń járdeminde jeke shaxstı qayta islew júz boladı.
Juwmaq
Juwmaq etip sonı aytıw múmkin, shaxs turmıs dawamında qáliplesedi. Shaxstıń
shıdamlılıq erkinshegi sheklengen. Insannıń minez-qulqı tiykarınan onıń tug'ma arxetiplariga
yamasa kollektiv ongsizligiga boysunadı. Insannıń ishki dúnyası, bul teoriya sheńberinde,
pútkilley sub'ektiv bolıp tabıladı. Insan óz dúnyasın tek ármanları, mádeniyat hám kórkem óner
tımsallarına bolǵan qatnası arqalı ashıwǵa ılayıq. Shaxstıń haqıyqıy mazmunı sırtqı gúzetshinen
jasırınǵan. Sonday eken, shaxs jáne onıń dúzilisi qásiyetlerin uyreniwshi teoriyaler haqqında
kóbirek bilip, izertlewshilerdiń shaxs psixologiyasini qanday yoritganligini jaqsılaw túsinip,
keleshekte izertlewlerdi aparıwda psixologiya pánindegi shaxs dúzılıw qásiyetlerin uyreniwshi
teoriyalerge shaqırıq qılıw maqsetke muwapıq bolıp tabıladı. Sebebi shaxstıń bólek qásiyetlerin
analiz qilsak, olardıń ayriqsha tárepin kórsetip bere almaymız.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
2.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK
TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global
study 9 (2024): 114-121.
3.
Jarasovna, Kurbanova Rita. "The Role of National Values in Shaping the Aesthetic
Worldview of Schoolchildren." International Journal of Pedagogics 5.03 (2025): 55-58.
4.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON
THE
MODERN
EDUCATIONAL
PROGRAM
TO
INCREASE
THE
EFFECTIVENESS OF EDUCATION." European International Journal of Pedagogics
4.06 (2024): 26-33.
5.
Jarilkapovich, Matjanov Aman. "Program Technology for Choosing an Effective
Educational Methodology Based on Modern Pedagogical Research in The Educational
System." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 6.02 (2025): 30-33.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
480
6.
Turemuratova, Aziza, Shahlo Matmuratova, and Nargisa Tajieva. "THE
DEPENDENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES ON PEDAGOGICAL
METHODS
AND
PSYCHOLOGICAL
TRAINING
IN
IMPROVING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL
PROGRAM." Modern Science and Research 4.4 (2025): 50-55.
7.
Aziza, Turemuratova. "KONFLIKT VA UNING KELIB CHIQISH SABABLARI."
Новости образования: исследование в XXI веке 3.32 (2025): 457-459.
8.
Begibaevna, Turemuratova Aziza. "PSYCHOLOGICAL CONFIDENTIALITY OF
THE FORMATION OF STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON
MULTI-VECTOR APPROACHES IN EDUCATION." (2025).
9.
Turemuratova, Aziza, Azamat Utambetov, and Rinat Seytimov. "PSIXOLOGIK
TRENING ASOSLARI TUSHUNCHASI VA O’SMIRLARNING KOLLOBORATIV
KO’NIKMALARINI OSHIRUVCHI PSIXOLOGIK TRENINGLAR." Modern
Science and Research 4.4 (2025): 135-141.
10.
Turemuratova, Aziza, Farogʻat Seytmambetova, and Nazokat Masharipova.
"PSIXOLOGIK
TRENINGLARNING
USLUBIY
MUMMOLARI
VA
KOLLOBORATIV TA’LIMDA GURUH MUAMMOLARI." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 100-106.
11.
Begibaevna, Turemuratova Aziza, and Turganbayeva Amina Quanishbayevna.
"PSIXOLOG TRENERNING KASBIY KO’NIKMALARI VA PSIXOLOGIK
SALOHIYATINI OSHIRUVCHI AMALIY TRENINGLAR." (2025).
12.
Turemuratova, Aziza, Aynisa Jaqsimuratova, and Ramiza Mustapaeva. "SELF-
CONTROL RULES OF A PSYCHOLOGIST-TRAINER." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 217-221.
13.
Muratbayevna, Dauletova Gozal, and Madaminova Nargiza Qurbanbayevna.
"BOLANING RIVOJLANISH DAVRI PSIXOLOGIYASI." Scientific Impulse 1
(2022): 33-35.
14.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Jumabayeva Marupa. "OTA-ONA VA
FARZANDLAR MUNOSABATINING XUSUSIYATLARI." TADQIQOTLAR. UZ
51 (2024): 20-23.
