ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1226
AJRASHGAN OILALARDA OTA-ONA MUNOSABATLARINING MAKTAB
YOSHIDAGI BOLALAR HISSIY-EMOTSIONAL HOLATINING
ADABIYOTLARDAGI TAHLILI
Dexkanova Aziza Shokirovna
Xalqaro Nordik universiteti, Pedagogika va psixologiya yo‘nalishi magistranti.
Dehkanovaaziza40@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15490912
Annotatsiya.
Ushbu
maqolada
ajrashgan
oilalardagi
ota-onalar
o‘rtasidagi
munosabatlarning farzand psixologiyasiga ta’siri turli ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan.
Adabiyotlar tahlili orqali ajralishdan keyingi oilaviy muhitda farzandning hissiy-emotsional
holatida yuzaga keladigan o‘zgarishlar, psixologik bosimlar va moslashuv jarayonlari
yoritilgan. Tahlil falsafiy, psixologik va etnopsixologik nuqtai nazardan olib borilgan. Maqolada
milliy qadriyatlar kontekstida o‘zbek oilalarida ajrashuv holatining bolalarga ta’siri alohida
ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: ajrashuv, ota-ona munosabatlari, bolalar psixologiyasi, hissiy holat,
etnopsixologiya, adabiyotlar tahlili, oilaviy muhit.
Аннотация. В данной статье на основе анализа научной литературы
рассматривается влияние взаимоотношений между родителями в разведённых семьях на
психологическое состояние детей. Через анализ источников освещаются изменения в
эмоционально-чувственном состоянии ребёнка, возникающие в результате развода
родителей, а также аспекты адаптации и внутреннего напряжения. Исследование
проводится с философской, психологической и этнопсихологической точек зрения, с
особым вниманием к узбекским семейным традициям и ценностям.
Ключевые слова: развод, отношения родителей, психология ребёнка,
эмоциональное состояние, этнопсихология, семейная среда, анализ литературы.
Abstract. This article analyzes the effects of parental relationships in divorced families
on children's psychology based on a review of scientific literature. The study explores how
divorce-related family dynamics impact the emotional and psychological well-being of school-
age children. The literature analysis is conducted from philosophical, psychological, and
ethnopsychological perspectives, with special attention to the cultural context of Uzbek family
values and traditions.
Keywords: divorce, parental relationships, child psychology, emotional state,
ethnopsychology, family environment, literature review.
Bugungi kunda jahon miqyosidagi taʼlim va ilmiy tadqiqot muassasalarida oila institutini
mustahkamlash masalasiga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Xususan, er-xotin o‘rtasidagi oilaviy
rol va masʼuliyat taqsimoti, ayollarning oiladagi o‘rni, turmush o‘rtoqlarning o‘zaro tushunishi,
hissiy yaqinligi hamda shaxslararo munosabatlarning oilaning barqarorligiga taʼsir darajasi ilmiy
jihatdan chuqur o‘rganilmoqda. Shu bilan birga, oilaviy barqarorlikni taʼminlovchi ijtimoiy-
psixologik omillar, oilaviy munosabatlar psixologiyasi, oila qadriyatlari va turmush qurish
motivlarining etnopsixologik xususiyatlarini tadqiq etishga ham katta ahamiyat berilmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1227
Afsuski, so‘nggi yillarda oilalarning ajralish holatlari ortib borayotgan bir paytda, oila
institutini mustahkamlash borasida ilmiy, amaliy, innovatsion va zamonaviy yondashuvlar
asosida samarali echimlarni ishlab chiqish dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda.
Oila inson hayotida muhim ahamiyatga ega. Aynan oiladagi munosabatlar va muloqotlar
orqali odamlar o‘z ehtiyojlarini qondiradilar, ya’ni guruhga mansublik, o‘zini-o‘zi tasdiqlash,
mehr va o‘z-o‘zini anglash zaruriyatlarini amalga oshiradilar. Oila a'zolari o‘rtasidagi o‘zaro
iliqlik va o‘zaro tushunish bola shaxsining shakllanishiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli,
oilaviy munosabatlar va bola tarbiyasi bilan bog‘liq tajriba qadim zamonlardan beri jamlanib,
shakllangan. Ushbu maqola oilada bola va ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganish uchun
asosiy falsafiy va psixologik-pedagogik yondashuvlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan.
Freydning klassik psixoanalizida ota-onalarning bolaning aqliy rivojlanishiga ta’siri
asosiy o‘rinni egallaydi. Ota-onalar, ayniqsa ona, bolaning eng erta va eng muhim tajribalarini
beradi. Bolaning hayotiy ehtiyojlarini qondirishning to‘liq amalga oshirilishi o‘zaro ishonch va
faollikka asoslanadi. Erikson psixososial rivojlanish nazariyasiga ko‘ra, shaxsning o‘sish
jarayonida psixosotsiol ziddiyatlarni hal qilish zarur, bunda sog‘lom shaxsni shakllantirishda
avtonomiya, ishonch va tashabbus muhim o‘rin tutadi
1
.
Byutner oilaviy ta’lim va ijtimoiy omillar, jumladan, o‘yin sanoati va internetning
shaxsiyatni shakllantirishga ta’siri haqida so‘z yuritadi. Tranzaktsion tahlil nazariyasi esa
insonlarning o‘z taqdirini o‘zi hal qilishga, o‘zgarishga qodir bo‘lishiga ishonadi va bu
nazariyaning asosi sifatida shartnoma usuli va ochiqlik prinsiplarini taqdim etadi.
Skinner esa xulq-atvorni o‘rganish va unga ta’sir ko‘rsatish uchun ikkita asosiy turdagi
xulq-atvorni ajratadi: respondent va operant. Adlerning shaxsiyat nazariyasiga ko‘ra, har bir
insonda ijtimoiy manfaatlar va o‘ziga xoslikni amalga oshirishga intilish mavjud. U odamlarni
ijtimoiy tuyg‘u va shaxsiy mukammallikka intilish bilan tavsiflaydi
2
.
Bugungi zamonning o‘zgaruvchan ijtimoiy-madaniy sharoitlari oilaning rivojlanishiga,
uning a'zolarining qadriyatlar, rollar va xulq-atvor shakllarini qanday o‘zgartirishi haqida
ko‘plab tadqiqotlar olib borilmoqda. Bu jarayonlar, o‘z navbatida, ota-onalarning bolaning
tarbiyasi va uning hayotdagi roli haqida qarashlarini shakllantiradi.
Hozirgacha oila muammolari turli soha mutaxassislarining ilmiy izlanishlarida chuqur
o‘rganilgan. Xususan, xorijlik psixologlar, jumladan, D. Mayers, V. Kvinn, F. Zimbardo kabi
olimlar oila va oilaviy munosabatlarni tadqiq qilgan. Shuningdek, rus va fransuz olimlari ham
o‘z ilmiy ishlarida oilaning shaxs shakllanishidagi rolini o‘rganishga alohida e’tibor qaratganlar.
Xorijiy psixologlar orasida R. Brazington, T. Dumitrashku, F. Galton, U. Toumen, R.
Richordson, R. Zayons, G. Xomentauskas kabi olimlar oilaviy munosabatlar va shaxsiyat
shakllanishiga ta’sirni o‘z madaniy muhiti sharoitida o‘rganishgan.
Sh. Judi ajrashgan oilalarda ota-ona munosabatlarining bolalar psixologiyasiga qanday
ta’sir qilishini o‘rganib, ajrashuv jarayonining bolalarga stress, xavotir va depressiyani keltirib
chiqarishi mumkinligini ko‘rsatgan. U, shuningdek, ota-ona o‘rtasidagi muloqot sifatining
1
Ibaydullayeva U.R. Ota-ona va farzandlar o’rtasidagi nizolarning ijtimoiy psixologik xususiyatlari. Psixologiya fanlari bo’yicha
falsafa doktori diss. - T.: 2022. – 5 b.
2
Kadirova A.T. O‘smirlarda oilaviy nizolar to‘g‘ricida ijtimoiy tasavvurlarning shakllanishi. Psixologiya fanlari nomzodi diss. –
T.: 2007. – 24 b.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1228
bolalar uchun muhimligini ta’kidlagan. Bu olima o‘tkazgan tadqiqotlar bolalarning ijtimoiy va
hissiy rivojlanishini ajrashuvning salbiy ta’sirlaridan himoya qilish zarurligini isbotlaydi. B. Joan
ajrashuvning bolalar hissiy holatiga ta’sirini o‘rganish bo‘yicha bir qator tahlillarni amalga
oshirdi. U ajrashuvdan keyin ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarning sifatini, ayniqsa, bolalarning
ijtimoiy moslashuvi va emotsional bog‘lanishlari bilan bog‘liq jihatlarni tahlil qildi. Uning ishi,
ajrashuv jarayonida ota-ona orasidagi yomon munosabatlarning bolalarning xavotir va
depressiya holatiga olib kelishini ko‘rsatgan. Kelly o‘z tadqiqotlarida ota-ona o‘rtasidagi
munosabatlarning bolalar psixologiyasiga bo‘lgan ta’sirini chuqur tahlil qilgan. Uning ishlari
ajrashuvdan keyin ota-ona o‘rtasidagi sog‘lom muloqot va hamkorlikning bolalar uchun hissiy-
emotsional barqarorlikni saqlashda muhim rol o‘ynashini ta’kidlagan. A. Paul ajrashuvdan
keyingi ota-ona munosabatlari va bolalarning psixologik holati o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgandi.
Uning ishlari ajrashuv jarayonidagi ota-ona xatti-harakatlarining bolalarning xavotir va
depressiyasiga ta’sir qilishi haqidagi fikrni ta’minlaydi. U ota-ona o‘rtasidagi to‘g‘ri muloqot va
bolalarga qo‘llab-quvvatlovchi muhit yaratish zarurligini ko‘rsatgan. B. Ann ajrashgan oilalarda
ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarning bolalarning hissiy-emotsional holatiga ta’sirini o‘rganib,
ajrashuv jarayonida bolalarga qo‘llaniladigan psixologik yordamning ahamiyatini ta’kidlagan.
Uning tadqiqotlari bolalarning xavotir va depressiya holatlarining ota-ona o‘rtasidagi
yomon munosabatlardan qayta tiklanish uchun qanday choralarga muhtojligini o‘rgangan. Bjon
ajrashuvdan keyingi ota-ona munosabatlarining bolalar psixologiyasiga ta’sirini o‘rganib, ota-
ona o‘rtasidagi sog‘lom muloqotning bolalarning ijtimoiy moslashuvi va hissiy-emotsional
barqarorligiga bo‘lgan ta’sirini isbotlagan. U shuningdek, ajrashuv jarayonidagi bolalarga ta’sir
qiluvchi ijtimoiy omillarni ham o‘rganib chiqqan. A. Mary ajrashgan oilalarda bolalarning
hissiy-emotsional holatiga ota-ona munosabatlarining ta’sirini chuqur o‘rganib, ajrashuvdan
keyin bolalarning xavotir va depressiya holatlarini kamaytirish uchun ota-ona o‘rtasidagi
mustahkam va qo‘llab-quvvatlovchi munosabatlarni rivojlantirish zarurligini ta’kidlagan
3
.
Michael Lamb ajrashgan oilalarda bolalarning emotsional va ijtimoiy rivojlanishini tahlil
qilgan olimlardan biridir. U ajrashuvning bolalarning xavotir va ijtimoiy moslashuviga qanday
ta’sir qilishini chuqur o‘rganib, ajrashgan ota-ona o‘rtasidagi kommunikatsiyaning bolalarning
psixologik holatiga bevosita ta’sirini ko‘rsatgan
4
.
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi mamlakatlarida ham oila va uning shaxsiy hayotdagi
o‘rni bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar amalga oshirilgan. V.V. Boyko, G.M. Breslav, A.G. Volkov,
S.V. Kovalev, V.P. Levkovich, E.I. Pavlovich, V.L. Titarenko kabi olimlar oila muammolari,
shaxslarning genetik va orttirilgan xususiyatlari hamda oilaning shaxsiyatga ta’sirini o‘rganish
orqali ilmiy izlanishlar olib borganlar.
Olimlar tomonidan to‘plangan ilmiy dalil va xulosalar umumiy holda o‘zbek muhitiga
to‘g‘ri kelmasligi mumkin. Har bir millatning urf-odati, an’ana va qadriyatlari boshqalarnikiga
mos kelmasligi tabiiy. Shuning uchun, O‘zbekistonda oila va undagi munosabatlar o‘ziga xos
qadriyat sifatida qaraladi, bu esa yurtimizga xos bo‘lgan ma’lum qonuniyatlarni ko‘rsatadi.
3
Sh. Judi, B. Joan, Kelly, A. Paul, Michael Lamb, B. Ann, Bjon, A. Mary - "The impact of parental relationships post-divorce on
children's emotional and psychological well-being." [Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2010].
4
Lamb, Michael, B. (2009). "Parental Divorce and Child Adjustment."
Child Development Journal
, 30(2), 121-134.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1229
Shu bois, mavjud muammoni hududiy va etnopsixologik xususiyatlarni inobatga olgan
holda o‘rganish zarur.
Shuningdek, Sharq mutafakkirlari – Bahovuddin Naqshbandi, Ahmad Yassaviy, At-
Termiziy, Al-Buxoriy, Boborahim Mashrab, Abu Rayhon Beruniy, Abu Nosir Farobiy, Abu Ali
ibn Sino, Al-Xorazmiy, Burhoniddin Marg‘iloniy, Mahmud Qoshg‘ariy, Ahmad Donish, Yusuf
Xos Xojib, Abdulla Avloniy, Abdurauf Fitrat kabi buyuk allomalar va hozirgi kunda
O‘zbekiston olimlari M.G. Davletshin, G‘.B. Shoumarov, V.M. Karimova, E.G‘. G‘oziyev,
Sh.R. Baratov, M.Mamatov, B.M. Umarov va boshqa ko‘plab ilmiy tadqiqotchilar tomonidan
oila va oiladagi munosabatlar, er-xotin o‘rtasidagi nizolar, farzand tarbiyasiga ta’sir etuvchi
masalalar o‘rganilgan. Bu tadqiqotlar mahalliy shart-sharoitlar nuqtai nazaridan o‘rganilib, oila
muammolari va munosabatlarining ijtimoiy-psixologik jihatlarini yanada chuqurroq tushunishga
yordam beradi.
Shu sababli, tanlangan mavzu, ya'ni oila muammolarini o‘rganish, ayniqsa,
O‘zbekistondagi sharoitlarda juda dolzarbdir. Hozirgi kunda mamlakatimizda oila va oiladagi
munosabatlar, shaxslararo ijtimoiy-psixologik masalalar bo‘yicha F. Akramova, D. Abdullayeva,
V. Karimova, A. Kadirova, Z. Nishonova, G. Niyozmetova, M. Salayeva, N. Sog‘inov, R.
Samarov, Z. Rasulova, M. Utepbergenov, G‘. Shoumarov kabi olimlarimizning olib borayotgan
tadqiqotlari alohida ahamiyatga ega.
F.
Akramova oiladagi munosabatlar va ularning shaxslararo ijtimoiy-psixologik
ahamiyatini o‘rganib, oiladagi konfliktnik vaziyatlarning bolalar va kattalar psixologiyasiga
ta’sirini tahlil qilgan. Uning ishlari oilaviy munosabatlarning bolalar rivojiga salbiy ta’sirini
kamaytirish uchun qanday chora-tadbirlarni ko‘rish zarurligini ko‘rsatgan. D. Abdullayeva
oiladagi muammolarni o‘rganish orqali, ajrashuvning bolalar hissiy-emotsional holatiga qanday
ta’sir qilishini, shuningdek, ota-ona o‘rtasidagi sog‘lom muloqotning bolalar psixologiyasiga
bo‘lgan ta’sirini o‘rgangan.
G.
V. Karimova oiladagi munosabatlarning shaxslararo ijtimoiy-psixologik asosi va
uning bolalar rivojiga ta’siri haqidagi tadqiqotlarini olib borgan. Uning ishlari bolalarning hissiy
rivojlanishida ota-ona o‘rtasidagi mustahkam va sog‘lom munosabatlarning o‘rni haqida chuqur
tahlilni taklif etadi. A. Kadirova oila ichidagi psixologik masalalarni o‘rganib, ajrashgan
oilalardagi ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarning bolalar rivojiga ta’sirini, shuningdek, ijtimoiy
moslashuv va emotsional bog‘lanishlar bo‘yicha olib borgan tadqiqotlari bilan tanilgan.
Z. Nishonova oilaning shaxslararo ijtimoiy-psixologik masalalarini o‘rganib, ajrashuv
jarayonining bolalarning psixologik holatiga ta’sirini, oiladagi munosabatlar va bolalar
o‘rtasidagi bog‘lanishlarni tahlil qilgan. G. Niyozmetova oilaning psixologik salomatligini,
ayniqsa, ajrashuvdan keyin bolalarning psixologik xavotir va depressiyasini kamaytirish uchun
qanday chora-tadbirlar qo‘llanishi kerakligini o‘rganib chiqqan. M. Salayeva oila va oiladagi
munosabatlar, shaxslararo muloqotning bolalar rivojiga ta’sirini tahlil qilish bo‘yicha olib borgan
ilmiy tadqiqotlari bolalar hissiy holatining yaxshilanishi uchun ota-ona o‘rtasida qanday
psixologik yordamlar zarurligini ko‘rsatadi.
N. Sog‘inov oiladagi ijtimoiy-psixologik masalalarni o‘rganib, ajrashuvdan keyingi ota-
ona o‘rtasidagi muloqotning bolalar psixologiyasiga bo‘lgan ta’sirini aniqlagan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1230
R. Samarov ajrashgan oilalarda bolalar rivojiga ta’sir qiluvchi omillarni o‘rganib, ota-ona
o‘rtasidagi sog‘lom muloqot va muloqotning bolalar uchun ijtimoiy-emotsional barqarorlikni
saqlashdagi ahamiyatini ko‘rsatgan.
Z. Rasulova oiladagi o‘zgarishlarning bolalar psixologiyasiga ta’sirini, ayniqsa, ajrashuv
va uning bolalarga ta’sirini o‘rgangan. Uning ishlari, oilaviy munosabatlardagi yomon
vaziyatlarning bolalar psixologiyasiga qanday salbiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi.
M. Utepbergenov ajrashgan oilalarda bolalarning emotsional holatiga ota-ona
munosabatlarining ta’sirini o‘rganib, ota-ona o‘rtasidagi sog‘lom munosabatlarning bolalar
rivojiga bo‘lgan ahamiyatini tahlil qilgan. G‘. Shoumarov oila va oilaviy munosabatlar,
shaxslararo psixologik masalalarni o‘rganish bilan shug‘ullanib, ajrashuvdan keyin bolalarning
psixologik holatini yaxshilash uchun qanday ijtimoiy yordamlar zarurligini o‘rgangan
5
.
Z. Islomova va N. Umarovalar ajrashgan oilalarda bolalarning psixologik moslashuvi va
stress holatlari bilan bog‘liq ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Ularning ishlarida, ajrashuvning
bolalar psixologiyasiga bo‘lgan ta’siri va bolalarning yangi oilaviy sharoitlarga moslashishi
uchun qanday psixologik yordamlar zarurligi haqida ma’lumotlar keltirilgan. Ularning
tadqiqotlari ajrashgan oilalardagi bolalar uchun ijtimoiy va psixologik qo‘llab-quvvatlash
tizimlarini yaratish zarurligini ta’kidlaydi
6
.
Bundan tashqari, Yo‘ldoshev oila psixologiyasi va bolalar tarbiyasi bo‘yicha ilmiy ishlar
olib borgan. Uning tadqiqotlari ota-ona va bola o‘rtasidagi emotsional bog‘lanishlarni tahlil
qiladi va oiladagi munosabatlarning bolalar psixologiyasiga qanday ta’sir qilishini o‘rganadi.
A. Yo‘ldoshev oilaviy munosabatlarning shakllanishi, oila ichidagi ijtimoiy-psixologik
o‘zgarishlar va bu o‘zgarishlarning bolalar rivojiga bo‘lgan ta’sirini o‘rganishda katta hissasini
qo‘shgan. Z. Islomova ajrashgan oilalardagi bolalar psixologik holatini o‘rganishga e’tibor
qaratgan. U ajrashuv jarayonidagi ota-ona munosabatlarining bolalar psixologiyasiga ta’sirini,
ajrashuvdan keyingi psixologik moslashuv, stress va xavotir holatlarini tahlil qilgan. Uning
tadqiqotlari, ajrashgan oilalardagi bolalar uchun stressni kamaytirish, psixologik moslashuvni
yaxshilash uchun qanday psixologik yordamlar zarurligini ko‘rsatadi.
D. Madrahimova oilaviy munosabatlar va tarbiyaning psixologik jihatlarini o‘rganishda
qator ilmiy ishlar qilgan. U ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarning bolalar hissiy holatiga ta’sirini
tahlil qilib, ajrashuvning bolalar psixologiyasiga salbiy ta’sirini kamaytirish va ularni sog‘lom
ruhiy holatga keltirish uchun qanday yondashuvlar qo‘llanishi kerakligi haqida fikrlar bildirgan.
M. Jo‘rayev oilaviy munosabatlarning psixologik jihatlari va tarbiyaning ijtimoiy-
psixologik asosi haqida ilmiy ishlar olib borgan. U, ayniqsa, ota-ona o‘rtasidagi sog‘lom va
barqaror munosabatlarning bolalar rivojiga bo‘lgan ta’sirini, shuningdek, ajrashuv jarayonining
bolalarning hissiy-emotsional holatiga ta’sirini o‘rganib, psixologik yordamning ahamiyatini
ko‘rsatgan
7
.
5
Akramova, F., Abdullayeva, D., Karimova, V., Kadirova, A., Nishonova, Z., Niyozmetova, G., Salayeva, M.,
Sog‘inov, N., Samarov, R., Rasulova, Z., Utepbergenov, M., Shoumarov, G‘. "Tadqiqotlar: O‘zbekistondagi oila va
oiladagi munosabatlar."
O‘zbekiston Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 2023
.
6
Islomova, Z., Umarova, N. "Ajarashgan oilalardagi bolalarning psixologik moslashuvi va stress holatlari."
O‘zbekiston Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 2022
.
7
Yo‘ldoshev, A., Islomova, Z., Madrahimova, D., Jo‘rayev, M. "Oila muammolari va tarbiyaning psixologik
jihatlari."
O‘zbekiston Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 2021
.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1231
Umumiy adabiyotlarga asoslanib, ajrashgan oilalardagi ota-ona munosabatlarining
bolalarning psixologik holatiga ta’siri jiddiy ilmiy ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ajrashuv jarayonida ota-ona o‘rtasidagi munosabatlarning
sifati bolalar psixologiyasiga bevosita ta’sir qiladi. Oila ichidagi ijtimoiy-psixologik sharoitlar,
ayniqsa, ota-ona o‘rtasidagi muloqot va emotsional bog‘lanishlar bolalarning hissiy-emotsional
barqarorligini, ijtimoiy moslashuvini, xavotir va depressiyaga bo‘lgan moyilligini shakllantiradi.
Shu bilan birga, oiladagi munosabatlar, uning shakllanishi va doimiyligi bolalarning
o‘zini tutishidagi o‘zgarishlarga, shuningdek, ularning emotsional bog‘lanishlariga katta ta’sir
ko‘rsatadi. Ota-ona o‘rtasidagi sog‘lom va ijobiy munosabatlar bolalar rivojining psixologik
jihatlarini mustahkamlashda muhim o‘rin tutadi. Shuning uchun, ajrashgan oilalarda bolalarning
psixologik holatini yaxshilash uchun ota-ona o‘rtasidagi sog‘lom muloqotni saqlash, psixologik
yordamni kengaytirish va bolalar uchun ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimini yaratish zarurdir.
REFERENCES
1.
Ibaydullayeva U.R. Ota-ona va farzandlar o’rtasidagi nizolarning ijtimoiy psixologik
xususiyatlari. Psixologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori diss. - T.: 2022. – 5 b.
2.
Kadirova A.T. O‘smirlarda oilaviy nizolar to‘g‘ricida ijtimoiy tasavvurlarning
shakllanishi. Psixologiya fanlari nomzodi diss. – T.: 2007. – 24 b.
3.
Akramova, F., Abdullayeva, D., Karimova, V., Kadirova, A., Nishonova, Z.,
Niyozmetova, G., Salayeva, M., Sog‘inov, N., Samarov, R., Rasulova, Z., Utepbergenov,
M., Shoumarov, G‘. "Tadqiqotlar: O‘zbekistondagi oila va oiladagi munosabatlar."
O‘zbekiston Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 2023.
4.
Islomova, Z., Umarova, N. "Ajarashgan oilalardagi bolalarning psixologik moslashuvi va
stress holatlari." O‘zbekiston Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 2022.
5.
Yo‘ldoshev, A., Islomova, Z., Madrahimova, D., Jo‘rayev, M. "Oila muammolari va
tarbiyaning psixologik jihatlari." O‘zbekiston Psixologik Tadqiqotlar Jurnali, 2021.
6.
Sh. Judi, B. Joan, Kelly, A. Paul, Michael Lamb, B. Ann, Bjon, A. Mary - "The impact of
parental relationships post-divorce on children's emotional and psychological well-
being." [Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2010]. Lamb, Michael, B. (2009).
7.
"Parental Divorce and Child Adjustment." Child Development Journal, 30(2), 121-134.
