ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1268
KICHIK YOSHDAGI BOLALARNING AXLOQIY TARBIYASINI
SHAKLLANTIRISHDA O‘YINLI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING RO‘LI
Sobirova Bonu Matkarimovna
Urganch RANCH Texnologiya Universiteti Pedagogika mutaxassisligi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15492074
Annotatsiya. Ushbu maqolada kichik yoshdagi bolalarning axloqiy tarbiyasini
shakllantirishda o‘yinli pedagogik texnologiyalarning ahamiyati, ularning pedagogik
jarayondagi funksiyasi va nufuzli pedagoglar tomonidan bildirilgan ilmiy-nazariy qarashlar
asosida tahlil etilgan. Kichik yoshdagi bolalarni ijtimoiylashuviga qaratilgan turli qarashlar,
metodlar ilmiy tadqiqotlarni nazariy hamda metodologik jihatdan ochib berilgan.
Аннотация. В статье анализируется значение игровых педагогических
технологий в формировании нравственного воспитания детей раннего возраста, их
функция в педагогическом процессе, а также научно-теоретические взгляды,
высказанные авторитетными педагогами. В научных исследованиях изучаются
различные подходы и методы, направленные на социализацию детей раннего возраста,
как в теоретическом, так и в методическом плане.
Abstract. This article analyzes the importance of game pedagogical technologies in the
formation of moral education of young children, their function in the pedagogical process, and
the scientific and theoretical views expressed by influential educators. Various views and
methods aimed at the socialization of young children are revealed from a theoretical and
methodological perspective.
Kalit so‘zlar: axloqiy tarbiya, o‘yinli texnologiyalar, maktabgacha ta’lim, V. A.
Suxomlinskiy, L. S. Vygotskiy, ijtimoiy muhit, shaxs tarbiyasi.
Kirish
Kichik yoshdagi bolalarning axloqiy tarbiyasi har qanday jamiyatda ustuvor ahamiyatga
ega bo‘lib, bu davrda bola shaxsining asosi – qadriyatlar, munosabatlar va xulq-atvor me’yorlari
shakllanadi.
Shu bois zamonaviy pedagogikada bolalarni axloqiy jihatdan tarbiyalashda o‘yinli
texnologiyalarning o‘rni alohida e’tiborni talab qiladi. O‘yin – bolalar hayotining ajralmas
bo‘lagi bo‘lib, u ta’lim-tarbiya jarayonida kuchli vosita sifatida xizmat qiladi. Bolalar o’yin
faoliyati orqali borliqni anglaydilar, dunyoni kashf qiladilar.
O‘yin va axloqiy tarbiya o‘rtasidagi bog‘liqlik
Mashhur sovet pedagogi V. A. Suxomlinskiy “O‘yin – bu bolalikning eng yorqin va
samimiy ifodasidir. Agar biz bolada yaxshilik, mehribonlik va halollikni tarbiyalamoqchi
bo‘lsak, bu fazilatlarni o‘yin orqali singdirishimiz kerak”, degan edi. Bu fikr o‘yin orqali axloqiy
tarbiyaning samaradorligini ta’kidlaydi.
L. S. Vygotskiy esa o‘yinning bola tafakkuri, ijtimoiy tajribasi va shaxsiy ongining
rivojida muhim omil ekanligini asoslab bergan. Unga ko‘ra, o‘yin ijtimoiy hayotga tayyorgarlik
vazifasini o‘taydi. Jumladan inson ulg’ayib, kamolga yetar ekan u jamiyatning ajralmas
bo’lagiga aylanadi. U bu dunyoni shu qiziqarli o’yin faoliyatida anglaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1269
O‘yinli pedagogik texnologiyalar turlari va ularning roli
1. Rol o‘yinlari – bolalarning turli ijtimoiy rollarni bajarish orqali o‘zaro hurmat, yordam,
adolat, to‘g‘rilik kabi axloqiy tushunchalarni o‘zlashtirishiga xizmat qiladi. Masalan, “do‘kondor
va xaridor”, “ona va bola”, “shifokor va bemor” kabi o‘yinlar. Xususan, Bu kabi o’yin turiga
mansub “Avtobus-avtobus” o’yini ham qiziqarli, ham sarguzashtlarga boy hamda eng asosiysi
bola shaxsining ijtimoilashuviga turtki bo’la oladigan o’yinlar sirasiga kiradi.
2. Didaktik o‘yinlar – maxsus axloqiy vaziyatlarga asoslangan mashg‘ulotlar orqali
bolaning to‘g‘ri va noto‘g‘ri xatti-harakatni farqlashga o‘rgatadi. Masalan, “Bu yaxshi – bu
yomon”, “Biz qanday do‘stmiz?”, “Kimga yordam berdik?”
3. Ertak asosida sahnalashtirish – ertaklardagi ijobiy va salbiy qahramonlar orqali bola
axloqiy baho berishga o‘rganadi. Bu usul G‘arb va Sharq pedagogikasida ham keng qo‘llaniladi.
Sharq mamlakatlriga mos “Ming bir kecha”, “Zumrad va qimmat”, “Yoriltosh”, “Oltin
tarvuz”, “Ochildasturxon” kabi ertaklar, G’arb ertakchiligiga asosan, Aka-uka Grimmlar
ertaklari, “Etik kiygan mushuk”, “Bo’g’irsoq” ertaklarini rollarga bo’lib bolalarni sahnaga
chorlashj ham uning estetikasini, xulq-atvorini ham ijobiy tarafga bursak arzirli bo’lar edi.
4. Harakatli o‘yinlar – hamkorlikda harakat qilish, jamoa manfaatini hisobga olish,
boshqalarga yo‘l berish kabi ijtimoiy-axloqiy ko‘nikmalarni shakllantiradi. Bunda ko’proq
o’quvchi shaxsini kichik guruxlarda ishlash qobiliyatini shakllantirishga asoslangan bo’ladi.
Pedagogning metodik yondashuvi
Pedagogik jarayonda o‘yinli texnologiyalarni to‘g‘ri tanlash, ularni maqsadga muvofiq
qo‘llash muhimdir. Z. M. Boguslavskaya ta’kidlashicha, “tarbiyaviy o‘yin faqat zavq emas, balki
bolaning axloqiy kamoloti uchun muhim ijtimoiy darsdir.”
Pedagogning asosiy vazifasi – o‘yin jarayonida bolalar o‘rtasidagi munosabatni kuzatish,
kerak bo‘lsa muvofiqlashtirish, baholash va o‘rnak bo‘lishdir. Bu orqali bola o‘zini
boshqalarning o‘rniga qo‘yishni, empatiya qilishni o‘rganadi.
Amaliy tavsiyalar
Har bir dars yoki mashg‘ulotda kamida bitta axloqiy mazmunga ega o‘yinli faoliyat
tashkil etish.
Bolalarning yosh xususiyatlariga mos o‘yin shakllarini tanlash.
O‘yinlarda baholovchi emas, ishtirokchi va yo‘naltiruvchi sifatida qatnashish.
Ijtimoiy holatlar asosida yaratilgan vaziyatli o‘yinlar orqali bolalarni mustaqil axloqiy
qaror qabul qilishga undash.
Xulosa
O‘yinli pedagogik texnologiyalar kichik yoshdagi bolalar axloqiy tarbiyasida eng
samarali metodlardan biridir. Ular orqali bola ijtimoiy hayotga, jamiyatga, oilaga mos shaxs
sifatida shakllanadi. V. A. Suxomlinskiy, L. S. Vygotskiy kabi buyuk pedagoglar
ta’kidlaganidek, o‘yin bola uchun hayot maktabidir. Pedagoglar esa bu maktabning ustoz va
yo‘lboshchilari bo‘lib, o‘yinlar orqali bolani yaxshilik sari yetaklaydilar.
REFERENCES
1.
Suxomlinskiy V. A. “Yurakni bolalarga beraman”. – Toshkent: O‘qituvchi, 1980.
2.
Vygotskiy L. S. “Bola psixologiyasi”. – Moskva: Pedagogika, 1984.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1270
3.
Boguslavskaya Z. M. “Didaktik o‘yinlar tizimi”. – Moskva, 1990.
4.
Yuldasheva D.R. “Maktabgacha ta’lim muassasalarida tarbiya metodikasi”.-Toshkent: 2021.
5.
Abdurahmonova M. T. “Axloqiy tarbiya asoslari”. – Samarqand: Ilm ziyo, 2020.
