ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1301
O‘QUVCHI YOSHLARDA IQTISODIY TARBIYANI SHAKLLANTIRISHDA
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Urunova Mohira Nuraddinovna
Urganch RANCH texnologiya Universiteti Pedagogika mutaxassisligi magistranti.
Tel: +998-99-593-31-29.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15492596
Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘quvchi yoshlarda iqtisodiy tarbiyani shakllantirishning
ahamiyati hamda bu jarayonda pedagogik texnologiyalarning tutgan o‘rni yoritilgan.
Shuningdek, iqtisodiy bilimlarni samarali o‘rgatishda interfaol usullar va amaliy
mashg‘ulotlarning afzalliklari ko‘rsatib o‘tilgan. Mazkur maqolada umumta’lim maktablarida
o‘quvchilarga iqtisodiy tarbiya berishda interfaol metodlar va amaliy mashg‘ulotlarning roli
hamda ularning samaradorligini oshirish yo‘llari yoritilgan. Shuningdek, dars jarayoniga
innovatsion yondashuvlar kiritish orqali o‘quvchilarning iqtisodiy tafakkurini rivojlantirish
muhimligi asoslab berilgan.
Аннотация. В статье подчеркивается важность формирования экономического
образования у учащейся молодежи и роль педагогических технологий в этом процессе.
Также подчеркиваются преимущества интерактивных методов и практических
занятий
в
эффективном
преподавании
экономических
знаний.
В
статье
рассматривается роль интерактивных методов и практических занятий в обеспечении
экономического образования учащихся средних школ, а также пути повышения их
эффективности. Обоснована важность развития экономического мышления студентов
путем внедрения инновационных подходов в процесс обучения.
Abstract. This article highlights the importance of forming economic education in young
students and the role of pedagogical technologies in this process. It also highlights the
advantages of interactive methods and practical exercises in the effective teaching of economic
knowledge. This article highlights the role of interactive methods and practical exercises in
providing economic education to students in secondary schools and ways to increase their
effectiveness. It also substantiates the importance of developing students' economic thinking by
introducing innovative approaches to the teaching process.
Kalit so‘zlar: iqtisodiy tarbiya, pedagogik texnologiya, interfaol metod, o‘quvchi,
iqtisodiy tafakkur.
Kirish
Bugungi globallashuv va raqobat kuchaygan davrda har bir shaxsdan iqtisodiy bilim va
ko‘nikmalarga ega bo‘lish talab etilmoqda. Shu nuqtai nazardan qaralganda, maktab davridan
boshlab o‘quvchilarda iqtisodiy tafakkurni shakllantirish, ularni pul, mehnat, iste’mol,
jamg‘arma kabi tushunchalar bilan tanishtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu jarayonda esa
zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish dolzarb masala hisoblanadi.
Iqtisodiy tarbiya va uning o‘quvchilarga ta’siri
Iqtisodiy tarbiya – bu shaxsda iqtisodiy ong, iqtisodiy madaniyat, tejamkorlik,
mehnatsevarlik kabi fazilatlarni shakllantirish jarayonidir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1302
Yoshlar iqtisodiy bilimlarni erta bosqichda egallagan sari, ular kelajakda ongli
iste’molchi, tadbirkor yoki moliyaviy jihatdan mustaqil shaxs sifatida shakllanadi.
Pedagogik texnologiyalarning o‘rni va imkoniyatlari
Pedagogik texnologiyalar – bu ta’lim jarayonini rejalashtirish, tashkil etish va nazorat
qilish usullaridir. O‘quvchilarda iqtisodiy tarbiyani samarali shakllantirish uchun quyidagi
texnologiyalar juda muhim:
1.Interfaol metodlar - bu metodlar o‘quvchilarni dars jarayonida faol ishtirok etishga
undaydi.
“Aqliy hujum”, “Rol o‘ynash”, “Debat”, “Case study” kabi metodlar orqali o‘quvchilar
muayyan iqtisodiy vaziyatlarni tahlil qiladi, fikr bildiradi va qaror qabul qilishni o‘rganadi.
2.Loyiha asosida o‘qitish (Project-based learning). Bolalar kichik guruhlarda amaliy
iqtisodiy loyihalar ishlab chiqadilar (masalan, “maktab kafe biznesi”, “oilaviy byudjet modeli”).
O‘quvchilar mustaqil ravishda kichik iqtisodiy loyihalar (masalan, maktab yarmarkasi,
jamg‘arma rejalari) tuzib, amaliy tajriba orttiradi.
3.Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan
foydalanish.
Onlayn
viktorinalar,
iqtisodiy o‘yinlar (simulyatsiyalar) orqali darslar samaradorligi oshiriladi. Multimedia
taqdimotlar, interaktiv testlar, virtual iqtisodiy o‘yinlar orqali bilimlar mustahkamlanadi.
4.O‘yinli metodlar. Bolalarda iqtisodiy bilimlarni qiziqarli va tushunarli tarzda
shakllantirishga yordam beradi.
Iqtisodiy stsenariylar asosidagi rolli o‘yinlar
Bozor simulyatsiyalari: Savdo-sotiq o‘yini orqali talab va taklif tushunchalari o‘rgatiladi.
“Bank ochish”, “Biznes-reja tuzish” o‘yinlari orqali iqtisodiy tushunchalar oson va
qiziqarli tarzda o‘zlashtiriladi.
5.Amaliy mashg‘ulotlar. Byudjet tuzish, xarajatlar rejalashtirish, jamg‘arma qilish,
narxlarni solishtirish kabi topshiriqlar orqali real hayotga yaqin ko‘nikmalar shakllanadi.
6.Muammoli ta’lim metodi. O‘quvchilarga iqtisodiy muammo (masalan, “nima uchun
ba’zi oilalarda qarzlar ko‘payadi?”) beriladi va ular mustaqil izlanib, muammoni hal etish
yo‘llarini taklif qilishadi.
Interfaol metodlarning iqtisodiy tarbiyadagi roli
Interfaol metodlar – bu o‘quvchilarning darsdagi ishtirokini faollashtirishga yo‘naltirilgan
pedagogik usullardir. Iqtisodiy tarbiya jarayonida ushbu metodlar orqali o‘quvchilar: iqtisodiy
muammolarni mustaqil tahlil qilishni o‘rganadi; mulohaza yuritish va qaror qabul qilish
malakalarini rivojlantiradi; guruhda ishlash, liderlik va muloqot qilish ko‘nikmalariga ega
bo‘ladi.
Misollar:
“Aqliy hujum” orqali o‘quvchilar pulni tejash yo‘llari bo‘yicha fikr almashadilar.
“Rol o‘ynash” metodida ular “tadbirkor”, “iste’molchi” kabi rollarda qatnashib, iqtisodiy
munosabatlarni tushunib yetadilar.
Amaliy mashg‘ulotlarning samaradorligi
Amaliy mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilar iqtisodiy bilimlarni nafaqat nazariy, balki
hayotiy misollar asosida o‘zlashtiradilar. Bu mashg‘ulotlar:
iqtisodiy tafakkur va mas’uliyat hissini shakllantiradi;
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1303
real muammolar asosida qaror qabul qilishni o‘rgatadi;
ijtimoiy-iqtisodiy faoliyatga tayyorlaydi.
Amaliy mashg‘ulotlarga misollar:
“Oila byudjetini tuzish”
“Bozor narxlarini tahlil qilish”
“Jamg‘arma rejasini ishlab chiqish”
“Mini-biznes loyihasi tayyorlash”
Samaradorlikni oshirish yo‘llari
1.Texnologik yondashuv: Dars jarayonida IT vositalari (prezentatsiyalar, testlar, virtual
simulyatsiyalar) qo‘llanilishi o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi.
2.Muammoli vaziyatlardan foydalanish: Iqtisodiy masalalar yechimi orqali tanqidiy
fikrlash shakllanadi.
3.Differensial yondashuv: O‘quvchilarning yosh xususiyati va qiziqishlariga mos
metodlardan foydalanish.
4.Monitoring va tahlil: O‘quvchilarning iqtisodiy bilim darajasi test, so‘rovnoma va
kuzatuv orqali baholanadi.
Xulosa qilib aytganda, iqtisodiy tarbiyani muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun interfaol
metodlar va amaliy mashg‘ulotlardan kompleks tarzda foydalanish lozim. Ular nafaqat bilim
beradi, balki o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, iqtisodiy mas’uliyat hissini ham shakllantiradi.
Bunday yondashuvlar kelajakda iqtisodiy jihatdan ongli, faol va ijtimoiy mas’uliyatli
avlodni tarbiyalashga xizmat qiladi. O‘quvchilarda iqtisodiy tarbiyani shakllantirishda
zamonaviy pedagogik texnologiyalar muhim rol o‘ynaydi. Bu texnologiyalar o‘quvchilarni
faollikka chorlaydi, mustaqil fikrlashga o‘rgatadi va iqtisodiy bilimlarni hayotiy ko‘nikmaga
aylantirishga yordam beradi. Kelajakda iqtisodiy jihatdan ongli avlodni tarbiyalash uchun bu
yondashuvlar keng qo‘llanilishi lozim.
REFERENCES
1.
G‘.Yoqubov – “Pedagogik texnologiyalar nazariyasi va amaliyoti”, Toshkent, 2022
2.
M. Sodiqova – “Iqtisodiy tarbiya asoslari”, Toshkent, 2021
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim sohasidagi qarorlari va konsepsiyalari
4.
Yo‘ldoshev Q. – Pedagogik texnologiyalar asoslari, Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti,
2020
5.
Sodiqova M. – Iqtisodiy ta’lim va tarbiya, Toshkent, 2021
6.
G‘ulomov M. – Ta’limda interfaol metodlar, Toshkent: Fan, 2019
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Iqtisodiy bilimlarni rivojlantirish”ga oid qaror
va konsepsiyalari
8.
“Xalq ta’limi” jurnali, 2022-yil, 3-son – Iqtisodiy tarbiya darslarida amaliy yondashuv
