2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
788
YANGI TUG‘ILGAN CHAQALOQLARDA RIVOJLANGAN RDS SINDROMIDA
BUYRAK USTI BEZLARI VA TIMUSNING INTEGRAL BOG‘LIQLIGINING
PATOMORFOLOGIK JIHATLARI
Xatamov Rustamjon Islomjon o‘g‘li
Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti, Patologik fiziologiya va patologik anatomiya
kafedrasi o‘qituvchisi.
Xolmatov Islomjon Xatamovich
Fargʻona viloyat patologik anatomiya byurosi Bosh Vrach Patologoanatom.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15512893
Annotatsiya. Bugungi kunda yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda rivojlangan RDS
(respirator distress sindromi) paytida buyrak usti bezlari va timus bezining qanday o‘zaro
bog‘liqligi va ularning tuzilishidagi o‘zgarishlar o‘rganilgan. Tadqiqotlar ko‘rsatadiki, RDS
chaqaloq organizmida stress holatlari bilan bog‘liq holda bu bezlarda sezilarli morfologik
o‘zgarishlar yuzaga keladi. Bu o‘zgarishlar chaqaloqning immun tizimi va organizmning
stressga moslashish qobiliyatiga ta’sir qiladi. Shuning uchun bu bezlarning holatini o‘rganish
kasallikni yaxshiroq tushunish va davolashda muhim hisoblanadi.
Kalit so‘zlar: RDS, Buyrak usti bezlari, Timus, Patomorfologiya, Morfologik
o‘zgarishlar, Integratsiyalangan bog‘liqlik, Giperplaziya, Atrofiya.
PATHOMORPHOLOGY OF THE INTEGRAL CONNECTION OF THE ADRENAL
GLANDS AND THYMUS IN RDS SYNDROME DEVELOPED IN NEWBORN
INFANTS
Abstract. Today, the relationship between the adrenal glands and the thymus gland and
changes in their structure during RDS (respiratory distress syndrome) developed in newborns
have been studied. Studies show that in connection with stressful situations in the div of an
RDS baby, significant morphological changes occur in these glands. These changes affect the
baby's immune system and the div's ability to adapt to stress. Therefore, studying the state of
these glands is important for a better understanding and treatment of the disease.
Keywords: RDS, Adrenal glands, Thymus, Pathomorphology, Morphological changes,
Integrated connection, Hyperplasia, Atrophy.
Kirish
RDS yoki nafas yetishmovchiligi sindromi, ayniqsa erta tug‘ilgan chaqaloqlarda,
surfaktant tanqisligi natijasida yuzaga keladi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
789
Surfaktant - bu alveolalarda yuzasini qoplab turuvchi yog‘simon modda bo‘lib, uning
yetarli bo‘lmasligi alveolalarning yiqilib tushishiga va gaz almashinuvining buzilishiga olib
keladi. Bu esa gipoksemiya, metabolik asidoz, to‘qima gipoksiyasi kabi og‘ir oqibatlarga sabab
bo‘ladi. RDS sindromi nafaqat o‘pka, balki yurak-qon tomir, endokrin, immun, va asab
tizimlariga ham kompleks ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, stress holatida organizm javob reaktsiyasi
sifatida gormonal tizim faollashadi. Shuning uchun ham bu holatni kompleks o‘rganish,
xususan, endokrin va immun tizimga ta’sirini aniqlash, kasallikni tushunishda muhim bosqich
hisoblanadi.
Buyrak usti bezlari ikki asosiy qatlamdan iborat: po‘stloq (korteks) va mag‘iz (medulla).
Neonatal davrda buyrak usti bezlari, ayniqsa, stress holatlarida faol gormon ishlab
chiqaruvchi organ sifatida ahamiyat kasb etadi. Glukokortikoidlar (kortizol),
mineralokortikoidlar (aldosteron), hamda adrenalin va noradrenalin kabi gormonlar
organizmning stressga adaptatsiyasini ta'minlaydi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda RDS
sindromi fonida bu bezlarning yuklamasi ortadi va ularning faoliyati patomorfologik
o‘zgarishlarga olib keladi. Masalan, giperplaziya, gipoatrofiya yoki gemorragik o‘zgarishlar
yuzaga kelishi mumkin. Bu o‘zgarishlar chaqaloqning umumiy holatini, metabolik
muvozanatini va immun javobini ham keskin o‘zgartiradi.
Timus - bu markaziy immun organ bo‘lib, T-limfotsitlar (T-hujayralar)ni yetiltiruvchi
muhim tuzilma hisoblanadi. Bu bez intrauterin rivojlanishning 7-haftasidan shakllana boshlaydi
va tug‘ilishda nisbatan yaxshi rivojlangan holatda bo‘ladi. Timus orqali o‘tgan limfoid
hujayralar "ta’lim" olib, organizmni o‘zidan begona moddalardan himoya qilishni o‘rganadi.
Ayniqsa, neonatal davrda immun tizim hali to‘liq shakllanmaganligi sababli timusning
funksiyasi nihoyatda muhim. RDS singari og‘ir patologiyalar bu bezda involyutsiya, atrofiya
yoki gemorragik o‘zgarishlar chaqirishi mumkin. Bu esa immun zaiflik, infeksiyalarga moyillik
va yallig‘lanish reaktsiyalarining susayishiga olib keladi.
Buyrak usti bezlari va timus o‘rtasida murakkab endokrin-immun bog‘liqlik mavjud.
Glukokortikoid gormonlar, ayniqsa kortizol, immun tizimga tormozlovchi ta’sir
ko‘rsatib, timus faoliyatini susaytiradi. Bu esa neonatal stress holatlarida timus bezining
atrofiya qilinishiga olib keladi. Boshqa tomondan, timus tomonidan ishlab chiqariladigan ayrim
modulyatorlar ham buyrak usti bezlariga ta’sir ko‘rsatadi. Bu integratsiya chaqaloq
organizmining stressga moslashuvini ta’minlaydi, lekin uzoq muddatli stress va og‘ir gipoksiya
holatlarida bu tizim izdan chiqadi. RDS sindromi bu integratsiyalangan tizimga kuchli ta’sir
ko‘rsatib, bezlar o‘rtasidagi balansni buzadi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
790
Patomorfologik tadqiqotlar RDS bilan og‘rigan chaqaloqlarda buyrak usti bezlarida
giperplaziya, vakuolizatsiya, gemorragik infiltratsiya, nekroz sohalari kuzatilishini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, timusda medulla va korteks qatlamlari orasidagi chegaralarning buzilishi,
limfoid hujayralarning kamayishi, stressga xos atrofiya va gemorragik o‘zgarishlar aniqlanadi.
Ushbu o‘zgarishlar, bir tomondan, stressga javob mexanizmining kuchayganligini
bildirsa, boshqa tomondan, ularning uzoq davom etishi organizmning kompensator
mexanizmlarini izdan chiqarishini ko‘rsatadi. Patomorfologik o‘zgarishlar mikroskopik va
gistokimyoviy usullar bilan o‘rganiladi.
Buyrak usti bezlari va timusdagi morfologik o‘zgarishlarni aniqlash, nafaqat patologik
jarayonni tushunish, balki RDS og‘irligini baholash, davolash yondashuvlarini to‘g‘ri tanlash
uchun ham muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa, bu bezlarda kuzatilgan atrofiya yoki giperplaziya,
gemorragik infiltratsiyalar va hujayraviy o‘zgarishlar chaqaloqning immun javobi, gomeostaz
holati va stressga bardoshliligini belgilab beradi. Morfologik tahlillar asosida klinik prognoz va
reanimatsion yondashuvlar individual tarzda belgilanadi. Shu sababli ham bu o‘zgarishlarni o‘z
vaqtida aniqlash perinatal tibbiyotda dolzarb hisoblanadi.
Xulosa
Yuqoridagi ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, RDS sindromi nafaqat o‘pka funksiyasini,
balki endokrin va immun tizim organlarini ham jiddiy darajada zararlaydi. Buyrak usti bezlari
va timus o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik buzilishi, organizmning stressga qarshi himoya va immun
adaptatsiya mexanizmlarini zaiflashtiradi. Ushbu morfologik o‘zgarishlarni erta bosqichda
aniqlash orqali RDSni samarali davolash, oldini olish va chaqaloqlar hayot sifatini oshirish
mumkin. Kelgusida ushbu bezlarning integratsiyalangan monitoringi asosida yangi diagnostik
markerlar va davo uslublarini ishlab chiqish taklif etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Хатамов,
Р.И.
(2024).
ОПТИМИЗАЦИЯ
МЕТОДОВ
ЛЕЧЕНИЯ
ГИПЕРТОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ.
MODELS AND METHODS FOR INCREASING
THE EFFICIENCY OF INNOVATIVE RESEARCH
,
4
(38), 262-265.
2.
Khatamov, R. I. (2024). IMPROVING DIAGNOSTIC METHODS FOR
HIRSCHSPRUNG‘S DISEASE IN CHILDREN.
MODELS AND METHODS FOR
INCREASING THE EFFICIENCY OF INNOVATIVE RESEARCH
,
4
(38), 266-271.
3.
Abdumuminov, B. R., Eminov, R. I., & Gulomov, K. K. (2023). UNDERSTANDING
FETAL CIRCULATION AND THE TRANSITION TO POSTNATAL CIRCULATION:
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
791
SHUNTS, PLACENTA, AND CONGENITAL HEART DEFECTS.
Экономика и
социум
, (6-1 (109)), 14-21.
4.
Rustamovich, A. B., & Arshad, M. S. (2024). PATHOLOGICAL CONDITION AND
ANALYSIS OF THE JUXTAGLOMERULAR CELL OF THE EXCRETORY
SYSTEM.
AMERICAN JOURNAL OF APPLIED MEDICAL SCIENCE
,
2
(3), 58-66.
5.
Абдукаримова, Н. У., Абдумуминов, Б. Р., & Юсупова, Ф. К. (2020).
ТОКСОПЛАЗМОЗ И БЕРЕМЕННОСТЬ.
Новый день в медицине
, (1), 113-116.
6.
Сиддиков, К. М., Хакимов, З. К., Нурматов, Х. В., Райимбердиев, С. А., & Юсупов,
Б. Л. (2021). КОМОРБИДНОСТЬ И ПРОГНОЗ ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ
ОБСТРУКТИВНОЙ БОЛЕЗНИ ЛЕГКИХ.
Экономика и социум
, (2-2 (81)), 188-192.
7.
Siddikov, K. M., Khakimov, Z. K., Yusupov, B. L., & Raimberdiev, S. A. (2021).
FRIGHTENINGHYPNOTISM IN CASES OF VIOLATIONS.
Экономика и социум
, (1-
1 (80)), 196-199.
8.
Yusupov, B., & Zokirova, S. (2025). GIPOTIREOZ TA’SIRIDAN YO‘LDOSH
TERMINAL SO‘RG‘ICHLARDAGI QON TOMIRLARNING PATOMORFOLOGIK
O‘ZGARISHLARI.
Modern Science and Research
,
4
(2), 152-156.
9.
Lutfidin o‘g‘li, Y. B. (2025). Major Hystologic Types of Lung Cancer.
Miasto
Przyszłości
,
57
, 81-86.
10.
Lutfidin o‘g‘li, Y. B., & Hayrulla o‘g‘li, P. D. (2024). PATHOMORPHOLOGICAL
CHANGES OF BLOOD VESSELS IN PLACENTAL TERMINAL TEATS CAUSED
BY HYPOTHYROIDISM.
Ethiopian International Journal of Multidisciplinary
Research
,
11
(05), 500-505.
