2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
680
IQTISODIYOTIMIZDA INVESTITSIYANING O‘RNI VA AHAMIYATI
A.T. Ibragimov
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi.
Jumayev Masrurjon Mas'udjon o'g'li
Osiyo xalqaro universiteti talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15512300
Annotatsiya. Ushbu maqolada investitsiya tushunchasining nazariy asoslari, uning
iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni, zamonaviy investitsiya shakllari va ularning O‘zbekiston
iqtisodiyotidagi ahamiyati keng yoritilgan. Shuningdek, mamlakatimizda investitsiyaviy
muhitni yaxshilashga qaratilgan islohotlar tahlil qilinib, mavjud muammolar va istiqbolli
yo‘nalishlar yuzasidan takliflar ilgari surilgan.
Kalit so‘zlar: investitsiya, iqtisodiy o‘sish, to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiya, portfel
investitsiyasi, islohot, investitsiya muhiti, tarmoqlar rivoji.
Investitsiyalar har qanday mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining muhim tayanchi
hisoblanadi.
Ayniqsa, bozor iqtisodiyotiga asoslangan tizimda investitsiyalar yordamida ishlab
chiqarish quvvatlari kengaytiriladi, texnologiyalar yangilanadi, zamonaviy ish o‘rinlari
yaratiladi. Rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan O‘zbekiston uchun investitsiyalar nafaqat
iqtisodiy, balki ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash, kambag‘allikni qisqartirish va infratuzilmani
modernizatsiya qilishning asosiy vositasi sanaladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek:
"Investitsiya
— iqtisodiyotimizning hayotiy kuchidir. Agar investitsiya bo‘lsa, yangi texnologiyalar, yangi ish
o‘rinlari, raqobatbardosh mahsulotlar bo‘ladi."
Shu boisdan mamlakatimizda investitsiyaviy
muhitni yaxshilash va investorlar ishonchini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar olib
borilmoqda.
Investitsiya — bu kelajakda foyda olish maqsadida real yoki moliyaviy aktivlarga
kapital kiritishdir. Bu faoliyat qisqa muddatli manfaatlardan ko‘ra uzoq muddatli iqtisodiy
samaradorlikni ko‘zlaydi. Investitsiyalarni quyidagicha tasniflash mumkin:
Investitsiya turlari:
1.
Manbaga ko‘ra:
o
Ichki investitsiyalar
— mahalliy resurslar hisobidan amalga oshiriladi.
o
Tashqi (xorijiy) investitsiyalar
— chet el kapitali jalb etiladi.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
681
2.
Mulk shakliga ko‘ra:
o
Xususiy investitsiyalar
— yuridik yoki jismoniy shaxslar tomonidan;
o
Davlat investitsiyalari
— davlat byudjeti yoki davlat korxonalari tomonidan amalga
oshiriladi.
3.
Shakliga ko‘ra:
o
Real investitsiyalar
— ishlab chiqarish vositalariga (binolar, uskunalar,
texnologiyalar);
o
Moliyaviy investitsiyalar
— qimmatli qog‘ozlar, aksiyalar, obligatsiyalar orqali.
4.
Ishtirok shakliga ko‘ra:
o
To‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar
— investor o‘z kapitali bilan faoliyat yuritadi;
o
Portfel investitsiyalari
— moliyaviy aktivlarga (aksiyalar) egalik qilinadi, lekin
boshqaruv huquqisiz.
Zamonaviy davrda innovatsion investitsiyalar — yangi texnologiyalar, raqamli tizimlar,
intellektual mulkka asoslangan loyihalar ko‘rinishida bo‘lib, iqtisodiyotning texnologik
yangilanishida muhim ahamiyatga ega. “Yashil” investitsiyalar esa ekologik barqarorlikni
ta’minlashga qaratilgan (quyosh, shamol, bioenergetika sohalariga sarmoya kiritish).
Investitsiyalar iqtisodiy taraqqiyotning asosiy drayveri hisoblanadi. Ular quyidagi
yo‘nalishlarda bevosita ta’sir ko‘rsatadi:
Sarmoya kiritilishi natijasida korxonalarning texnik qayta jihozlanishi, mahsulot sifati
va hajmining oshishi ta’minlanadi. Bu esa ichki bozorni to‘ldirish va eksport salohiyatini
kuchaytirishga xizmat qiladi.
Investitsiyalar orqali ilmiy-texnik loyihalar, startaplar va texnoparklar faoliyati
moliyalashtiriladi. Bu esa raqobatbardosh iqtisodiyotni shakllantiradi.
Sog‘liqni saqlash, ta’lim, infratuzilma kabi sohalarga sarmoya yo‘naltirilganda jamiyat
farovonligi oshadi, xizmatlar sifati yaxshilanadi.
Har bir yangi investitsiya loyihasi yangi ish o‘rinlarini yaratish bilan birga, mehnat
resurslarining samarali bandligini ta’minlaydi.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston investitsiyaviy faoliyatda
keng ko‘lamli islohotlarni
amalga
oshirmoqda. Jumladan:
•
Erkin iqtisodiy zonalar
va
sanoat klasterlari
tashkil etildi;
•
Soliq va bojxona imtiyozlari joriy etildi;
•
Xorijiy investorlar uchun
valyuta konvertatsiyasi
kafolatlandi;
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
682
•
"Bir darcha"
tamoyili asosida soddalashtirilgan ro‘yxatdan o‘tkazish tizimi yo‘lga
qo‘yildi.
Statistik ko‘rsatkichlar:
•
2023 yilda O‘zbekistonda jami
407 trln so‘mlik investitsiya
o‘zlashtirilgan, bu avvalgi
yillarga nisbatan sezilarli ko‘pdir;
•
To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar
hajmi 10 mlrd AQSH dollaridan oshgan;
•
Asosiy investitsiya yo‘nalishlari: energetika, qurilish, kimyo sanoati, transport va
logistika.
Yirik investitsiya loyihalari:
•
Talimarjon IES (elektr stansiyasi)
kengaytirilishi;
•
Toshkent–Andijon avtomobil yo‘li
rekonstruksiyasi;
•
Qarshi va Navoiy
hududlarida xususiylashtirilgan gaz korxonalari.
Samarali investitsiya siyosatini yuritish uchun quyidagi shart-sharoitlar muhim:
Investorlarga huquqiy kafolatlar berilishi, investitsiya nizolari mustaqil sudlar orqali hal
qilinishi zarur. Kredit, sug‘urta va fond bozori kabi moliyaviy mexanizmlarning faoliyati
kengaytirilishi kerak.
Yangi korxonalar va innovatsion loyihalar uchun soliq imtiyozlari joriy etilishi
investitsion faollikni oshiradi. Soliq, ro‘yxatga olish, litsenziyalash tizimlarining
raqamlashtirilishi investorlar uchun qulaylik yaratadi. Faqat xorijiy emas, mahalliy investorlar
uchun ham qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kuchaytirish lozim.
Investitsiyalar
iqtisodiyotning
barqaror
o‘sishini
ta’minlash,
zamonaviy
texnologiyalarni jalb qilish, yangi ishlab chiqarishlarni yo‘lga qo‘yish va eksport salohiyatini
oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
O‘zbekistonda
olib borilayotgan islohotlar investitsiyaviy iqlimni sezilarli darajada
yaxshilagan bo‘lsa-da, quyidagi takliflar muhim ahamiyatga ega:
1.
Investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha
hududiy strategiyalar
ishlab chiqilishi;
2.
Ishbilarmonlik muhiti
ni baholovchi xalqaro reytinglarda yuqori o‘rinlarga chiqishga
erishish;
3.
Investorlarga xizmat ko‘rsatadigan
raqamli platformalar
ni keng joriy etish;
4.
Investitsiyaviy loyihalarning
monitoringi va baholash tizimini
kuchaytirish;
5.
Mahalliy kadrlarni tayyorlash
va malakasini oshirish orqali ichki imkoniyatlarni
safarbar qilish.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
683
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Qudratova, G. M. (2025). TEXNOLOGIK PARKLARNING MINTAQA
INNOVATSION RIVOJLANISHINI TA'MINLASHDAGI AHAMIYATI.
YANGI
O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(8), 170-178.
2.
Sodiqova, N. (2025). IQTISODIYOT FANLARINI OʻQITISHDA TALABALAR
TEXNIK TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHNING AMALDAGI HOLATI VA
TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI.
" ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ"
международный научно-методический журнал
,
2
(19).
3.
Bahodirovich, K. B. (2025, April). STRUCTURE OF THE CASH FLOWS
STATEMENT. In
CONFERENCE OF MODERN SCIENCE & PEDAGOGY
(Vol. 1,
No. 1, pp. 325-330).
4.
Алимова, Ш. А. (2025). УСТОЙЧИВЫЕ ЦЕПОЧКИ ПОСТАВОК: ОТ ТРЕНДА К
НЕОБХОДИМОСТИ
РАСШИРЕННАЯ
ВЕРСИЯ.
Modern
Science
and
Research
,
4
(5), 76-81.
5.
Toshov, M. H. (2025). SАNОАT KОRXОNАLАRIDА MEHNАTGА HАQ TО'LАSH
TIZIMINI BОSHQАRISH.
Modern Science and Research
,
4
(4).
6.
Azimov, B. (2025). METHODS AND MODELS FOR ASSESSING THE SOCIO-
ECONOMIC
EFFICIENCY
OF
REGIONAL
INNOVATION
INFRASTRUCTURE.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 685-691.
7.
Ikromov, E. I., & Safarova, J. (2025). O’ZBEKISTONDA YASHIL
TADBIRKORLIKNI
HUDUDLARDA
RIVOJLANTIRISHI
ISTIQBOLLARI.
Modern Science and Research
,
4
(4), 421-428.
8.
Raxmonqulova, N. O. (2025). DEVELOPMENT OF THE DIGITAL ECONOMY ON
A GLOBAL SCALE AND THE EXPERIENCE OF COUNTRIES.
SHOKH LIBRARY
.
9.
Shadiyev, A. X. (2025). MINTAQANING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHINI
BOSHQARISH MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH.
STUDYING THE
PROGRESS OF SCIENCE AND ITS SHORTCOMINGS
,
1
(7), 145-150.
10.
Naimova, N. (2025). THE IMPACT OF GLOBALIZATION ON MODERN
ECONOMIC PROFESSIONS.
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
,
1
(2), 153-155.
11.
Bazarova, M. (2025). FEATURES OF ASSESSING THE EFFECTIVENESS OF
INNOVATION RISK MANAGEMENT OF AN EDUCATIONAL ORGANIZATION
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
684
IN THE PROCESS OF DIGITAL TRANSFORMATION OF ACTIVITIES.
Journal of
Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 161-164.
12.
Jumayeva, Z. (2025). THE ROLE OF MICROECONOMIC ANALYSIS IN
ENHANCING ECONOMIC EFFICIENCY THROUGH MARKET EQUILIBRIUM
ANALYSIS.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 634-637.
13.
Bobojonova, M. (2025). GREEN ENTREPRENEURSHIP IN UZBEKISTAN AND
ITS OPPORTUNITIES.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 592-595.
14.
Jumayeva, Z. (2025). THE FORMATION OF THE GREEN ECONOMY CONCEPT,
STAGES OF DEVELOPMENT AND ITS RELEVANCE.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(3), 262-266.
15.
Ibragimov, A. (2025). TAX POLICY AND IMPACT ON ECONOMIC
DEVELOPMENT.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(3), 259-261.
16.
Djurayeva, M. (2025). ISSUES OF SMALL BUSINESS AND PRIVATE
ENTREPRENEURSHIP DEVELOPMENT.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(3), 596-598.
17.
Umarova, H. (2025). RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA KORXONA
RISKLARINI BOSHQARISH VA BAHOLASH AMALIYOTI TAHLILI.
Modern
Science and Research
,
4
(5), 158-161.
18.
Aslanova, D. (2025). CHALLENGES OF IMPLEMENTING MODERN
MANAGEMENT PRINCIPLES IN THE TOURISM INDUSTRY.
Journal of
Multidisciplinary Sciences and Innovations
,
1
(2), 119-121.
19.
Rajabova, D. (2025). SPECIFIC FEATURES AND FACTORS OF SUSTAINABLE
DEVELOPMENT OF THE INNOVATIVE ENVIRONMENT IN INDUSTRIAL
ENTERPRISES.
Journal of Applied Science and Social Science
,
1
(2), 474-479.
20.
Игамова,
Ш.
З. (2024).
МЕТOДИЧЕCКИЕ
РЕКOМЕНДАЦИИ
ПO
ФOРМИРOВАНИЮ
OРГАНИЗАЦИOННO-ЭКOНOМИЧЕCКOГO
МЕХАНИЗМА OБЕCПЕЧЕНИЯ ЭФФЕКТИВНOCТИ ИННOВАЦИOННOГO
развития ПРЕДПРИЯТИЙ CТРOИТЕЛЬНЫХ МАТЕРИАЛOВ.
Gospodarka i
Innowacje.
,
43
, 335-340.
21.
Akramova, O. (2025). FOREIGN COUNTRIES IN EXPERIENCE INVESTMENT
ATTRACTIVENESS INCREASE MECHANISMS AND UZBEKISTAN IN
PRACTICE USE OPPORTUNITIES.
Journal of Multidisciplinary Sciences and
Innovations
,
1
(1), 395-398.
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
685
22.
Jumayev, B. (2025). BIG DATA: CUSTOMER CREDIT ANALYSIS USING DIGITAL
BANKING DATABASE.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2), 1056-
1059.
23.
Gafarova, D. (2025). INNOVATION POLICY OF THE REPUBLIC OF
UZBEKISTAN: ACHIEVEMENTS AND PROSPECTS.
Journal of Multidisciplinary
Sciences and Innovations
,
1
(2), 165-167.
24.
Raximova, L. (2025). DIRECTIONS AND PRIORITY FEATURES OF THE
TRANSITION TO THE" GREEN ECONOMY".
Journal of Multidisciplinary Sciences
and Innovations
,
1
(2), 156-160.
